Ο Χριστόφιας, ο πρώτος κομμουνιστής πρόεδρος κράτους μέλους της ΕΕ, όπως χαρακτήριζε τον εαυτό του, όταν πριν από 5 χρόνια ανέλαβε την εξουσία, δήλωνε ότι δεν θα προχωρήσει στο σοσιαλιστικό μετασχηματισμό της κοινωνίας αλλά θα διαχειριστεί το υπάρχον σύστημα. Υποσχόταν όμως μια δίκαιη κοινωνία.
Και πράγματι ο Χριστόφιας έδωσε κάποια πράγματα. Έδωσε πασχαλινό επίδομα στους συνταξιούχους. Επίδομα αποκατάστασης απώλειας στους συνταξιούχους από την αύξηση του ΦΠΑ που συνόδευσε την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωζώνη το 2008. Χάρισε τα χρέη στους αγρότες, δημιούργησε ένα σχετικά αξιοπρεπές συγκοινωνιακό σύστημα το οποίο ήταν ανύπαρκτο ως τώρα στην Κύπρο και ξεκίνησε μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση για ένα πιο δημοκρατικό σχολείο με μεγαλύτερη άνεση και ευκολίες για εκπαιδευτικούς και μαθητές.
Δεν υπολόγισε ο Χριστόφιας, ή υποτίμησε ότι η κρίση του παγκόσμιου καπιταλισμού, ότι θα επιδεινωνόταν τόσο ραγδαία. Δεν υπολόγισε πόσο γρήγορα και πόσο άγρια θα χτυπούσε το δικό μας «μικρό παράδεισο». Δεν υπολόγισε τι θα προκαλούσε η τεράστια επέκταση του ελληνοκυπριακού καπιταλισμού τα τελευταία χρόνια σε Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία και σε πολλές άλλες χώρες. Ούτε πού θα οδηγούσε η ανάπτυξη ενός τεράστιου χρηματοπιστωτικού τομέα με χιλιάδες υπεράκτιες εταιρίες οι οποίες θα δραστηριοποιούνταν σε ένα φορολογικό παράδεισο, όπου ο εταιρικός φόρος ήταν λιγότερο από τον μισό της υπόλοιπης Ευρωζώνης, 10%.
Δεν υπολόγισε ούτε τη φούσκα των ακινήτων που έφτανε στην κορύφωσή της. Δεν υπολόγισε τα κερδοσκοπικά παιχνίδια των τραπεζιτών. Δεν υπολόγισε, με λίγα λόγια, όλα αυτά τα πλοκάμια που έδεναν την οικονομία της κυπριακής δημοκρατίας με τον παγκόσμιο καπιταλισμό και την κρίση του, αυτά τα πλοκάμια που θα οδηγούσαν πολύ γρήγορα την κρίση στο εσωτερικό της χώρας.
Υπάρχει μια αρχή που λέει ότι όσο πιο ψηλά βρίσκεσαι, όταν πέφτεις πονάς περισσότερο. Και πραγματικά πόνεσε πάρα πολύ αυτή η πτώση και έκανε πολύ μεγάλο θόρυβο, γιατί ήταν πολύ απότομη και πολύ άγρια. Η καταστροφή που προκάλεσαν οι αποφάσεις του Γιούρογκρουπ στις 15 και 25 του Μάρτη ήταν πρωτοφανής. Κατέρρευσε ο χρηματοπιστωτικός τομέας, η οικονομία της Κύπρου όπως την ξέραμε σαν κέντρο παροχής υπηρεσιών χάθηκε μέσα σε μια νύχτα. Χιλιάδες άνθρωποι έχασαν τις δουλειές τους. Έχασαν τα ταμεία προνοίας, τα ταμεία συντάξεων. Φιλανθρωπικά ιδρύματα, όπως ο Ερυθρός Σταυρός ή το ίδρυμα Ραδιομαραθώνιος που βοηθά άτομα με ειδικές ανάγκες κουρεύτηκαν σε ποσοστό πέραν του 60%. Καθόλου άδικα ο πρώην υπουργός Οικονομικών, Κίκης Καζαμίας, μέλος του ΑΚΕΛ, χαρακτήρισε αυτή την καταστροφή χειρότερη από την τουρκική εισβολή του 1974 σε οικονομικό επίπεδο.
Χρεοκοπία
Η κυβέρνηση του Αναστασιάδη και αρκετοί από τους οικονομολόγους που τη στηρίζουν μας επαναλαμβάνουν συνεχώς ότι έπρεπε να δεχτούμε όλα αυτά τα μέτρα που προτείνει η Τρόικα, διαφορετικά θα οδηγούμασταν στην άτακτη χρεοκοπία και την καταστροφή. Πραγματικά, τι άλλο θα πρέπει να μας συμβεί για να θεωρηθεί ότι έχουμε φτάσει στη χρεοκοπία και την καταστροφή;
Μας λένε επίσης: έχουμε λάβει αυτά τα μέτρα, πληρώνουμε το τίμημα, αλλά υπομονή, έχουμε μπει σε ένα δρόμο που στο τέλος του είναι η σωτηρία. Εσείς εδώ στην Ελλάδα ξέρετε καλύτερα από όλους ότι δεν ισχύει αυτή η συλλογιστική. Έχετε φάει τόσα μνημόνια μέχρι τώρα. Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι το ίδιο θα επαναληφθεί και στην Κύπρο. Κάθε φορά που θα εκταμιεύεται μία δόση θα έρχονται νέα μέτρα, νέα μνημόνια, νέες περικοπές, νέα λιτότητα, νέες απαιτήσεις για ιδιωτικοποιήσεις.
Επιπρόσθετα, είναι ξεκάθαρο ότι τα λεφτά που δίνουν τα δάνεια της Τρόικας δεν πάνε σε παραγωγικές επενδύσεις, για ανάπτυξη της οικονομίας ή για αυτό που ο Αναστασιάδης ονόμασε “επανεκκίνηση της οικονομίας”. Η πρώτη δόση, δύο δις, εκταμιεύτηκε στις 13 του Μάη. Από αυτά, 1,8 δις τον Ιούνη θα δοθούν για αποπληρωμή κρατικών ομολόγων. Το Σεπτέμβρη θα πάρουν άλλο ένα δις. Ως το τέλος του χρόνου θα πρέπει να πληρωθεί ένα δις σε τόκους για το 2013. Είναι ολοφάνερο ότι αυτά τα μέτρα δεν πάρθηκαν για να σώσουν την Κύπρο.
Αντίθετα, αυτό που γίνεται στην Κύπρο είναι μια πρόβα για μια νέα μέθοδο αντιμετώπισης της κρίσης. Οι τράπεζες δεν μπορούν πλέον να διασώζονται από τα κράτη, από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ή με νέες φορολογίες, θα πρέπει να πληρώνουν οι καταθέτες. Τα 17 δις που χρειαζόταν το κυπριακό κράτος για να διασωθεί είναι λίγα και θα μπορούσαν να δοθούν, αν δεν υπήρχε η ανησυχία πως τα 17 είναι μεν αντιμετωπίσιμα αλλά αυτά που θα χρειαστεί η Ιταλία ή η Ισπανία, το 1 τρις, είναι τεράστιο ποσό και πρέπει να αλλάξουμε μεθοδολογία.
Αυτό είναι το πείραμα που έγινε στην Κύπρο. Είναι η καλύτερη απόδειξη ότι δεν είμαστε στο τέλος της κρίσης της Ευρωζώνης, αλλά σε μια επιδείνωσή της. Ταυτόχρονα, αποκαλύπτεται καθημερινά η διαπλοκή των τραπεζιτών με τους πολιτικούς και το πώς όλοι αυτοί οδήγησαν στην κρίση, έφαγαν εκατομμύρια, οι τραπεζίτες που έγιναν υπουργοί έπαιρναν 2 ή 2,5 εκατομμύρια σαν μπόνους.
Καπιταλισμός
Αυτά σημαίνουν ότι για πρώτη φορά απονομιμοποιείται ο ίδιος ο καπιταλισμός και οι θεσμοί του στη συνείδηση πολύ μεγαλύτερων κομματιών, όχι μόνο στην Κύπρο ή την Ελλάδα αλλά σε ολόκληρο τον κόσμο. Απονομιμοποιείται η ίδια η ΕΕ, στη συνείδηση εκατομμυρίων, όταν αντί για “αλληλεγγύη” και “βοήθεια” αποκαλύπτεται ότι υπάρχει πιστόλι στον κρόταφο.
Απονομιμοποιούνται ταυτόχρονα παραδοσιακοί θεσμοί που μέχρι σήμερα ήταν το βασικό στήριγμα του ρεφορμισμού, όπως η τριμερής συνεργασία (κράτος, εργοδότες, εργαζόμενοι), ο “κοινωνικός διάλογος”, όλα αυτά μέσα από τα οποία η εργατική τάξη καθηλωνόταν, εμποδιζόταν να προχωρήσει στους αγώνες και τις διεκδικήσεις. Όλα αυτά έχουν καταρρεύσει. Αυτά που υπήρξαν η πηγή της κοινωνικής ειρήνης, που επέτρεπαν στα ρεφορμιστικά κόμματα, στο ΑΚΕΛ της δική μας περίπτωση, να κρατάνε τον έλεγχο. Οι εργοδότες αυτή τη στιγμή δεν έχουν όριο. Πάει ο κόσμος στη δουλειά και ακούει το αφεντικό κάθε πρωί να ζητάει κι άλλες απολύσεις. Ούτε κοινωνικοί διάλογοι, ούτε συλλογικές συμβάσεις. Εκείνο που θα καθορίζει πλέον την κατάσταση είναι η δύναμη και η αυτοπεποίθηση του κάθε κομματιού που βγαίνει να διεκδικήσει. Η διεκδίκηση σήμερα γίνεται καθαρά με όρους ταξικής πάλης.
Από αυτή την άποψη, οι ιδέες του αντικαπιταλισμού ορμούν με ένα χειμαρρώδη τρόπο μέσα στην κοινωνία και είναι πολύ πιο κατανοητές και κοντά στη συνείδηση πολύ περισσότερων ανθρώπων. Είναι η πρώτη φορά που αυτό γίνεται σε τόσο μαζική κλίμακα. Πολλά χρόνια λέμε ότι αυτό θα συμβεί κάποια στιγμή, αλλά είναι διαφορετικό να το βλέπεις μπροστά σου.
Αυτοί είναι οι λόγοι που έσπρωξαν το ΑΚΕΛ, που μέχρι πρόσφατα ήταν στην κυβέρνηση και ως το Δεκέμβρη ο γενικός του γραμματέας ήταν ο προεδρεύων του συμβουλίου της ΕΕ, να υιοθετήσει τη θέση για έξοδο από το ευρώ. Ανεξάρτητα από τα όποια προβλήματα έχει αυτή η πρόταση, μεταφέρει τη συζήτηση για το ευρώ σε πολύ μεγαλύτερα τμήματα της κοινωνίας.
Αυτή η νέα πραγματικότητα είναι που σπρώχνει εκατομμύρια εργάτες να βγαίνουν θυμωμένοι, αγανακτισμένοι στους δρόμους από τη Λευκωσία, μέχρι την Αθήνα, τη Μαδρίτη, τη Βαρκελώνη, τη Λισαβόνα. Αυτή η πραγματικότητα μας δίνει την αισιοδοξία ότι παρά την καταστροφή, παρά τον πόνο που βιώνουμε και ζούμε και τις συνέπειες της άγριας επίθεσης των πολιτικών λιτότητας και των προγραμμάτων “διάσωσης” που μας επιβάλλουν για να σώσουν από τα μαλλιά ένα χρεοκοπημένο σύστημα, μπορούμε να ξαναπιάσουμε το νήμα των αγώνων μέσα από τους οποίους η εργατική τάξη κέρδισε ό,τι έχει μέχρι σήμερα, για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε τους αγώνες σε κάθε χώρα. Από εκεί παίρνουμε την αισιοδοξία ότι μπορούμε να ενώσουμε αυτό το κόκκινο νήμα των αγώνων από τη Λευκωσία ως την Αθήνα, από τη Μαδρίτη ως τη Λισαβόνα, το Κάιρο και τη Δαμασκό, για να τους οδηγήσουμε στη νίκη. Η ανατροπή σήμερα δεν είναι απλά ένα σύνθημα, αλλά μια ρεαλιστική προοπτική.