Η Μέρκελ ξέρει πολύ καλά ότι η Ελλάδα δεν έχει να επιδείξει καμιά απολύτως επιτυχία. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της εφορίας (Καθημερινή 6 Απριλίου) οι μισές οικογένειες στην Ελλάδα ζούνε πλέον με εισοδήματα κάτω των 800 Ευρώ το μήνα. Ένα εκατομμύριο οικογένειες τα βγάζουν πέρα με λιγότερα από τα μισά. Πρόκειται για ανατριχιαστικό νούμερο, ένα νούμερο συγκρίσιμο πλέον με το “όριο της απόλυτης φτώχειας” του 1.25 δολαρίων ανά άτομο και ημέρα που έχει ορίσει η Παγκόσμια Τράπεζα.
Εικασίες
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι φέτος η ελληνική οικονομία θα περάσει πλέον σε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης. Η εκτίμηση, όμως, στηρίζεται σε καθαρές εικασίες, αμφίβολης, τουλάχιστον αξίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι εκτιμήσεις του Γιώργου Προβόπουλου, του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδας: τον Οκτώβρη του 2010 σε συνέντευξή του στο πρακτορείο Reuters δήλωνε ότι η ανάκαμψη στην Ελλάδα θα ερχόταν στο τέλος του 2011.
Αντί για αυτό, το 2011 έκλεισε με μια δραματική ύφεση 6.8%, που συνεχίστηκε με τους ίδιους πρακτικά ρυθμούς και όλη την επόμενη χρονιά. Αυτό όμως δεν εμποδίζει τον κεντρικό τραπεζίτη να δηλώνει, με στόμφο, “βέβαιος” ότι η χώρα θα βγει μέσα στο 2014 από την ύφεση.
Όσο για την περιβόητη “έξοδο στις αγορές”, εδώ η κυβέρνηση για μια και μοναδική ίσως φορά δεν λέει ψέμματα: ο Στουρνάρας θα προσπαθήσει πράγματι να δανειστεί ένα μικρό ποσό από τις αγορές. Ο στόχος, όμως, αυτού του δανεισμού δεν είναι να καλύψει κάποιες πραγματικές ανάγκες -το διαβόητο χρηματοδοτικό κενό για παράδειγμα. Ο στόχος του είναι να στηρίξει και αυτός με τον τρόπο του τον μύθο του success story: τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων στην “ελεύθερη αγορά” δεν βρίσκονται, είναι αλήθεια, πια στο 30% της εποχής του PSI. Αλλά ούτε έχουν προσγειωθεί σε κάποια βιώσιμα επίπεδα, όπως υπονοεί ο Στουρνάρας. Την Κυριακή το μεσημέρι βρίσκονταν στο 6.15% -και ανέβαιναν (στοιχεία από το Bloomberg), ακριβώς όσο και τον Μάρτη του 2010, δηλαδή, όταν η κυβέρνηση του Γιώργου Παπανδρέου ξεκινούσε τις διαπραγματεύσεις για την ένταξη στο μνημόνιο. Για να έχει κανείς ένα μέτρο σύγκρισης, τα δάνεια από την Τρόικα έχουν κατά μέσο όρο επιτόκιο 2.5%, ενώ η Γερμανία δανείζεται σήμερα από τις αγορές με 1.6%.
Η Μέρκελ εκτός από τα καλά της λόγια για τις θυσίες του ελληνικού λαού και τις επιτυχίες του Σαμαρά θα επιμείνει, για μια ακόμα φορά, στην ανάγκη “να συνεχίσουν οι Έλληνες την προσπάθεια”. Δηλαδή να συνεχιστεί, χωρίς διακοπές, η πολιτική των μνημονίων, της ανεργίας και της σκληρής λιτότητας. Οι Έλληνες, όπως έλεγε ο Σόιμπλε, πληρώνουν τώρα το τίμημα για τις “σπατάλες” και τα “λάθη” των προηγούμενων δεκαετιών.
Οι 'Ελληνες, όμως, δεν είναι οι μόνοι. Την περασμένη εβδομάδα ο Όλι Ρεν, ο επίτροπος οικονομικών υποθέσεων της Κομισιόν ύψωσε το δάχτυλο στη Γαλλία και την Ιταλία -τις δυο μεγαλύτερες, μετά τη Γερμανία, οικονομίες της Ευρωζώνης. Η Γαλλία ζήτησε πριν από ένα χρόνο παράταση δυο ετών από την Ευρωπαϊκή Ένωση για να περιορίσει τα ελλείμματά της κάτω από το όριο του 3% που ορίζει το σύμφωνο σταθερότητας.
Παρεκκλίσεις
Την περασμένη εβδομάδα η νέα κυβέρνηση του Ολάντ ζήτησε μια ακόμα παράταση: η Κομισιόν της το αρνήθηκε. Η Γερμανία και οι σύμμαχοί της, γράφουν οι εφημερίδες, είναι αποφασισμένοι να μην επιτρέψουν άλλες παρεκκλίσεις.
Πολλοί, μέσα και έξω από την αριστερά, αποδίδουν την σκληρή αυτή στάση στην επιθετικότητα της Γερμανίας. Η ερμηνεία αυτή έχει μια δόση αλήθειας: η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ο παράδεισος της αλληλεγγύης και της συνεργασίας. Είναι μια λυκοφιλία ανταγωνιστικών καπιταλισμών και η Γερμανία προσπαθεί να αξιοποιήσει και την δική της δύναμη και την αδυναμία των “εταίρων” της προς όφελός της.
Κάποιοι άλλοι προσπαθούν να παρουσιάσουν την πολιτική αυτή σαν αποτέλεσμα ιδεοληψίας -της θρησκευτικής, σχεδόν, προσήλωσης της Μέρκελ και των συνεργατών της στα δόγματα της αγοράς και του νεοφιλελευθερισμού. Και αυτή η ερμηνεία έχει, προφανώς, μια δόση αλήθειας. Το επίπεδο των δηλώσεων, των άρθρων και των συνεντεύξεων των υπουργών της Μέρκελ διαφέρει ελάχιστα μόνο από τις ανοησίες του Τζήμερου ή του Κυριάκου Μητσοτάκη. Ο Σόιμπλε δεν είναι ένας καλός, “αντικειμενικός” τεχνοκράτης: είναι ένας νεοφιλελεύθερος καραγκιόζης.
Αυτές οι ερμηνείες, όμως, δεν μπορούν να εξηγήσουν γιατί οι καπιταλιστές σε μια χώρα σαν την Ελλάδα, την Πορτογαλία ή την Ιρλανδία (για να μην μιλήσουμε για τη Γαλλία και την Ιταλία) μπορεί να αποδέχονται όχι μόνο τις πολιτικές αυτές αλλά και τους εκβιασμούς και τους εξευτελισμούς -που για πολλούς πολιτικούς μπορεί να σημαίνουν και το τέλος της καριέρας τους.
Η βασική αιτία πίσω από αυτή την πολιτική είναι η κρίση: εξήμισι χρόνια μετά η Ευρωπαϊκή Οικονομία δεν έχει καταφέρει να ξεπεράσει ακόμα το σοκ της κατάρρευσης της Λήμαν Μπράδερς. Η απειλή της χρεοκοπίας εξακολουθεί να κρέμεται βαριά πάνω από το τραπεζικό σύστημα.
Τον Μάη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα ξεκινήσει ένα ακόμα στρες τεστ. Στο μικροσκόπιο της θα βρεθούν οι 130 περίπου μεγάλες “συστημικές” τράπεζες της Ευρωζώνης. Τα αποτελέσματα αναμένεται να ανακοινωθούν το φθινόπωρο. Η αξιοπιστία του, όμως, είναι από την αρχή πολύ περιορισμένη. Όπως γράφει το περιοδικό Economist,
Στρες τεστ
Τα στρες τεστ έχουν μια κακόφημη ιστορία στην Ευρώπη... Για παράδειγμα η Dexia, μια γαλλοβελγική τράπεζα που χρειάστηκε να διασωθεί από το 2008 κιόλας, πέρασε τα τεστ με “άριστα δέκα” το καλοκαίρι του 2011, μόνο και μόνο για να χρειαστεί μια νέα διάσωση τρεις μήνες αργότερα...”
Μια ανεξάρτητη έρευνα που έκαναν δυο καθηγητές από τη Γερμανία και τις ΗΠΑ υπολόγισαν ότι για τις 109 από τις 130 τράπεζες θα χρειαστούν τουλάχιστον 770 δισεκατομμύρια ακόμα. Το συνολικό νούμερο ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερο.
Η κρίση κληροδότησε τρομαχτικές μαύρες τρύπες στο τραπεζικό σύστημα. Τα λεφτά αυτά απλά δεν υπάρχουν: κάποια χάθηκαν σε κερδοσκοπικά παιχνίδια, κάποια άλλα σε φαντασμαγορικές επενδύσεις -που μετατράπηκαν με φαντασμαγορικούς ρυθμούς σε παλιοσίδερα. Διαγραφή των χρεών αυτών δεν συζητιέται -είναι αντίθετη στις αρχές του καπιταλισμού. Αυτό αφήνει τις άρχουσες τάξεις με μια μόνο λύση: να προσπαθήσουν να φορτώσουν τα σπασμένα ο καθένας στη γειτονική του χώρα και όλοι μαζί στους εργάτες τους -και τα παιδιά των εργατών τους και τα εγγόνια τους, ακόμα και αν δεν έχουν γεννηθεί ακόμα. Στην Ελλάδα κάθε παιδί είναι φορτωμένο με ένα χρέος 37.000 ευρώ -από την κούνια.
Η κρίση έχει μετατραπεί σε γόρδιο δεσμό για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και οι γόρδιοι δεσμοί δεν λύνονται. Κόβονται.
...και στη Γερμανία
Η Μέρκελ δεν έρχεται στην Ελλάδα από αλτρουισμό απέναντι στον Σαμαρά: η επιτυχία του ελληνικού προγράμματος είναι σημαντική και για την ίδια, εν όψει των Ευρωεκλογών.
Οι εργάτες και οι φτωχοί στη Γερμανία δεν έχουν κερδίσει ούτε ένα σεντς από την “επιτυχία” της Μέρκελ. Την περασμένη βδομάδα κατέβηκαν σε απεργία οι πιλότοι της Lufthansa, ένα κομμάτι της εργατικής τάξης που δεν ανήκει ούτε στα πιο φτωχά, ούτε στα πιο χτυπημένα. Τον περασμένο Δεκέμβρη η Ένωση Κοινής Ωφέλειας της Γερμανίας (Deutscher Paritätischer Wohlfahrtsverband, ένας σύλλογος που ιδρύθηκε πριν από 90 χρόνια) δημοσίευσε μια έκθεση για την εξέλιξη της φτώχειας στη Γερμανία που αμφισβητούσε την επίσημη κυβερνητική γραμμή που θέλει τη Γερμανία να μην έχει επηρεαστεί από την κρίση. Σύμφωνα με την έκθεση η φτώχεια στη Γερμανία έχει “φτάσει σε ένα αξιοθρήνητο ρεκόρ”. Ολόκληρες γειτονιές, χωριά και πόλεις -ακόμα και επαρχίες- έχουν βυθιστεί σε μια ολοένα και πιο βαθιά οικονομική και κοινωνική κρίση. Η μελέτη υπολογίζει το ποσοστό των φτωχών στο 15% -ένα προκλητικό νούμερο για την πλουσιότερη χώρα της Ευρώπης. Η δυσαρέσκεια είναι μεγάλη -αν και δεν εκφράζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο.
Οι “λαϊκίστικες” φυλλάδες σαν την Bild προσπαθούν, με καμπάνιες ενάντια στους “τεμπέληδες Έλληνες” να στρέψουν τη δυσαρέσκεια προς τον ρατσισμό, την ακροδεξιά και τους ευρωσκεπτικιστές της Afd (“Εναλλακτική Λύση για τη Γερμανία”). Η Μέρκελ προσπαθεί να διατηρήσει την επιρροή της αναπαράγοντας από τη μια τους μύθους του success story του Σαμαρά και επιμένοντας, από την άλλη, στην απαρέγκλιτη εφαρμογή των προγραμμάτων λιτότητας.
Η αριστερά στη Γερμανία έχει κοντράρει συστηματικά και τις ρατσιστικές καμπάνιες των ακροδεξιών και τα προγράμματα “διάσωσης” μέσω των Μνημονίων, εξηγώντας ότι ο στόχος τους δεν είναι να σώσουν την Ελλάδα αλλά τις γερμανικές τράπεζες. Οι Ευρωεκλογές θα είναι για την Die Linke μια αναμέτρηση και με τον νεοφιλελευθερισμό της Μέρκελ και με τον εθνικιστικό, ρατσιστικό ευρωσκεπτικισμό της AfD.