Διεθνή

"Τι θα πρέπει να κάνουν τα οικονομικά επιτελεία αν η επόμενη ύφεση έρθει πριν προλάβουν οι κεντρικές τράπεζες να ξετρυπώσουν από τα υπόγεια των χαμηλών επιτοκίων;". Με αυτά τα λόγια περιγράφει το πρακτορείο Bloomberg την αγωνία που κυριάρχησε στο φετινό ετήσιο συνέδριο της FED, της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ που έγινε, όπως κάθε χρόνο, στο Τζάκσον Χόουλ της ορεινής, βορειοδυτικής πολιτείας του Ουαϊόμινγκ. Το ερώτημα δεν ήταν καθόλου, μα καθόλου ακαδημαϊκό. Για δυο κύρια λόγους. 

 

Πρώτον, οι κεντρικές τράπεζες έχουν ήδη δοκιμάσει τα πιο ισχυρά τους φάρμακα -αλλά ο ασθενής δεν λέει να αναρρώσει. Παρά τα ιστορικά χαμηλά επιτόκια, τη μαζική "εκτύπωση" χρήματος, τις γιγαντιαίων διαστάσεων αγορές χρεωγράφων κλπ η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να βρίσκεται "διασωληνωμένη, στην εντατική". Ο Τζέρεμι Στάιν, καθηγητής οικονομικών στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ και πρώην μέλος του διοικητικού συμβουλίου της FED, το παραδέχτηκε ανοιχτά στην ομιλία του στο Τζάκσον Χόουλ: "το οπλοστάσιό μας έχει σχεδόν εξαντληθεί".

 

Ο Στάιν πρότεινε μια ακόμα πιο "επιθετική διεύρυνση του ισολογισμού" της κεντρικής τράπεζας. Το 2007, στις παραμονές της κατάρρευσης της Λήμαν Μπράδερς το ενεργητικό της FED (η αξία των ομολόγων, του χρυσού, του συναλλάγματος κλπ) που είχε στα "θησαυροφυλάκια" της ήταν όλο και όλο 850 δις δολάρια. Σήμερα έχει φτάσει στα 4.5 τρισεκατομμύρια. Η FED, για να το πούμε με άλλα λόγια, αγόρασε μέσα σε αυτά τα εννέα χρόνια τέσσερις φορές περισσότερα χρεόγραφα από όσα είχε αγοράσει μέσα στα ενενήντα περίπου προηγούμενα χρόνια της ύπαρξής της (ιδρύθηκε το 1913). Τα αποτελέσματα αυτής της "θεραπείας" ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, απογοητευτικά. Στην χειρότερη, καταστροφικά.

 

Η πρώτη προτεραιότητα της FED (όπως και των περισσότερων κεντρικών τραπεζών) είναι να συγκρατεί τον πληθωρισμό σε "χαμηλά αλλά θετικά επίπεδα" -δηλαδή κάτω αλλά κοντά στο 2%. H FED έχει αποτύχει -παταγωδώς. Το 2014 ο πληθωρισμός ήταν μόλις 0.8%. Το 2015 έπεσε στο 0.7%. Και τα πρώτα στοιχεία από τη φετινή χρονιά δεν δείχνουν καμιά απολύτως βελτίωση. 

 

Τι πρέπει να γίνει; Κάποιοι, όπως ο Στάιν, πρότειναν ουσιαστικά ένα ακόμα μεγαλύτερο πρόγραμμα "εκτύπωσης" χρήματος. Άλλοι, πρότειναν αρνητικά επιτόκια -κάτι που έχουν ήδη κάνει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και η Τράπεζα της Ιαπωνίας. Υπήρχαν και άλλες ιδέες: η κατάργηση του "χάρτινου" χρήματος (μόνο ηλεκτρονικό), αλλαγή των στόχων για τον πληθωρισμό (αύξηση από το 2% στο 3% ή και ακόμα ψηλότερα) και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς. Αυτό που έλειπε ήταν η συμφωνία: αν οι γιατροί σε ένα ιατρικό συμβούλιο διαφωνούσαν τόσο πολύ μεταξύ τους γύρω από τη διάγνωση και τη θεραπεία όσο διαφωνούσαν οι τραπεζίτες στο Τζάκσον Χοουλ, ο ασθενής θα είχε πολύ σοβαρούς λόγους για να ανησυχεί.  

 

Ο δεύτερος λόγος που κάνει το ερώτημα "τι θα πρέπει να κάνουν οι κεντρικές τράπεζες αν έρθει μια νέα ύφεση" τόσο επιτακτικό είναι απλός: η νέα ύφεση βρίσκεται ήδη προ των πυλών. Τυπικά, σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις η οικονομία των ΗΠΑ θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με έναν ρυθμό γύρω στο 2% τα επόμενα χρόνια. Το πρόβλημα δεν είναι απλά ότι το νούμερο αυτό είναι πολύ χαμηλό. Το χειρότερο είναι ότι αμφισβητείται -όχι μόνο από πολλούς οικονομολόγους αλλά και από τα ίδια τα στοιχεία: η αμερικανική οικονομία ανέκαμψε, αρχικά, αργά αλλά σταθερά από το "κραχ" του 2008. Την άνοιξη του 2014 οι ρυθμός ανάπτυξης ήταν 4%. Το καλοκαίρι έφτασε στο 5%. Ύστερα, όμως, άρχισε να υποχωρεί.  Τον Ιούλη του 2015 είχε πέσει στο 2.6%. Τον Ιούλη του 2016 στο 1.1%. Αν συνεχιστεί αυτός ο κατήφορος σε λιγότερο από ένα χρόνο θα βρίσκεται σε αρνητικά επίπεδα.

 

Οι επενδύσεις και ο ρυθμός ανάπτυξης της παραγωγικότητας βρίσκονται στο ναδίρ, γράφει το Bloomberg. Στο Τζάκσον Χόουλ η Τζάνετ Γιέλεν, η διοικητής της FED, προσπάθησε να διασκεδάσει τους φόβους των τραπεζιτών λέγοντας ότι τα στοιχεία που συνηγορούν για μια αύξηση των επιτοκίων είναι "πλέον ισχυρά".

 

Μπούρδες. Η Γιέλεν στήριξε τον ισχυρισμό της αυτό στα στοιχεία της ανεργίας -που βρίσκονται επίσημα σε πολύ χαμηλά επίπεδα σήμερα στις ΗΠΑ. Αλλά τα στοιχεία αυτά είναι παραπλανητικά: οι στατιστικές της ανεργίας αγνοούν αυτούς που, ύστερα από μάταιες απόπειρες πολλών χρόνων, έχουν απελπιστεί και έχουν σταματήσει πια να ψάχνουν για δουλειά. Και είναι πολλοί. Πάρα πολλοί: τα ποσοστά απασχόλησης έχουν πέσει μέσα στα εννιά χρόνια της κρίσης τουλάχιστον 4 ποσοστιαίες μονάδες κάτω - ένα νούμερο που αντιστοιχεί σε 13 σχεδόν εκατομμύρια...