Πολιτισμός

Η τελευταία ταινία του Βέρνερ Χέρτζογκ έχει φιλόδοξο στόχο: Να παρουσιάσει την εξέλιξη της Μέσης Ανατολής του Α’ Παγκόσμιου πολέμου μέσα από τη βιογραφία της Γερτρούδης Μπελ. Δυστυχώς δεν τα καταφέρνει.

 

Η Μπελ υπήρξε Βρετανίδα αρχαιολόγος και χαρτογράφος, ουσιαστικά όμως δούλευε για τις Βρετανικές μυστικές υπηρεσίες και τους διπλωμάτες που χάραξαν τα σύνορα στην περιοχή καθώς η Οθωμανική αυτοκρατορία κατέρρεε. Προερχόταν από πλούσια οικογένεια που υποστήριξε το πάθος της για ταξίδια και εξερευνήσεις. Έχοντας επισκεφθεί και ζήσει στις περισσότερες περιοχές της Μέσης Ανατολής, είχε χαρτογραφήσει (κυριολεκτικά) τα εδάφη και τους λαούς της, δημοσίευσε κείμενα και φωτογραφίες και απέκτησε πολλές γνώσεις και στοιχεία για το πολύπλοκο μωσαϊκό που απάρτιζε την τότε Οθωμανική αυτοκρατορία. Αυτές τις πολύτιμες γνώσεις χρειαζόταν η Βρετανική κυβέρνηση στην προσπάθειά της να ελέγξει την κατάσταση που διαμορφωνόταν με το ξέσπασμα του Α’΄Παγκόσμιου Πολέμου. Η Βρετανία ήθελε να διατηρήσει τον έλεγχο πάνω στα πλούσια σε πετρέλαιο εδάφη της περιοχής ξεσηκώνοντας τις φυλές και εθνότητες εναντίον των Οθωμανών. Την ίδια στιγμή, στήνονταν μυστικές συμφωνίες με τη Γαλλία και την τσαρική Ρωσία για το μοίρασμα της Μέσης Ανατολής σε ζώνες επιρροής. Αποτέλεσμα των διαβουλεύσεών τους είναι η διαβόητη γραμμή «Σάικς- Πικό». Η Μπελ και ο Τ.Ε. Λώρενς ήταν κομβικές φυσιογνωμίες σ’αυτό το έργο. Μαζί με τον Βρετανό διοικητή της περιοχής

Πέρσι Κοξ και τον Τσόρτσιλ συντόνισαν και υλοποίησαν τη Βρετανική «γραμμή». Η δημιουργία  του Ιράκ, σαν Βρετανικό προτεκτοράτο με βασιλιά τον χασεμίτη πρίγκηπα Φεϊζάλ υπήρξε δικό της έργο. Με την τακτική «διαίρει και βασίλευε» έγινε εφικτός ο διορισμός σουνίτη ηγέτη σε μια χώρα με Σιίτικη πλειοψηφία και σημαντικό Κούρδικο πληθυσμό. 

 

Από όλη αυτή την πλούσια ιστορία, πολύ λίγα παρουσιάζονται στην «Βασίλισσα της ερήμου». Όταν δεν φλυαρεί πάνω στις ερωτικές περιπέτειες της Μπελ, πλατειάζει στις διπλωματικές συνωμοσίες των πλούσιων και ισχυρών που δρουν ανενόχλητοι με φόντο εξωτικά τοπία και φολκλόρ. Οι άνθρωποι και οι αγώνες τους για χειραφέτηση έχουν σχεδόν εξαφανιστεί και η Μέση Ανατολή εμφανίζεται σαν καρτ ποστάλ όπου οι ιμπεριαλιστές γράφουν την ιστορία τους. Ο κλασσικός «Λώρενς της Αραβίας» του 1962 αλλά και το περυσινό «Τεεμπ» αποτελούν πολύ πιο άρτιες ταινίες και ειλικρινείς απόπειρες να περιγραφούν οι ρίζες των πολέμων που ακόμα σαρώνουν την περιοχή.