Τρία στοιχεία ξεχώρισαν στις φετινές Ευρωεκλογές.
Πρώτον, η κρίση των παραδοσιακών κομμάτων εξουσίας, της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς όχι μόνο συνεχίζεται αλλά και διευρύνεται. Το “Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα” (Χριστιανοδημοκράτες) που περιλαμβάνει ανάμεσα στα άλλα τη Νέα Δημοκρατία, το CDU της Γερμανίας, το VP της Αυστρίας και το ΔΗΣΥ της Κυπριακής Δημοκρατίας, έπεσε από τις 221 στις 180 έδρες. Η “Προοδευτική Συμμαχία Σοσιαλιστών και Δημοκρατών” (Σοσιαλδημοκράτες) που περιλαμβάνει το ΠΑΣΟΚ, το Ποτάμι, το ΕΔΕΚ (Κύπρος), το SPD (Γερμανία), το Εργατικό Κόμμα (Βρετανία) κλπ από τις 191 έδρες έπεσε στις 145.
Δεύτερον, η ακροδεξιά ανέβηκε μεν αλλά ούτε παντού, ούτε με τους καταστροφικούς ρυθμούς που προέβλεπαν τα περισσότερα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης. Οι μαζικές αντιφασιστικές και αντιρατσιστικές κινητοποιήσεις κατάφεραν, παντού όπου υπήρξαν, να φρενάρουν -και να αντιστρέψουν σε κάποιες περιπτώσεις- τις επιτυχίες της. Το Αυστριακό FPΟ του Χανς Κρίστιαν Στράχε που συμμετείχε μέχρι πριν από λίγο στην κυβέρνηση του Σεμπάστιαν Κουρτς (αποπέμφθηκε λόγω του “Ίμπιζα Γκέιτ”) έχασε περίπου δυόμιση μονάδες από τις προηγούμενες εκλογές. Το Ολλανδικό “Κόμμα για την Ελευθερία” του Γκερτ Βίλντερς που είχε πάρει πάνω από 13% το 2014, έπεσε τώρα κάτω από το 4%. Η Χρυσή Αυγή, εδώ στην Ελλάδα, έχασε σχεδόν τους μισούς της ψηφοφόρους. Στη Γερμανία το ισλαμοφοβικό AfD ανέβηκε μεν σε σχέση με τις προηγούμενες ευρωεκλογές, έπεσε όμως σε σχέση με τις τελευταίες εθνικές εκλογές.
Ο “Εθνικός Συναγερμός” της Μαρίν Λεπέν, αντίθετα, αναδείχτηκε με ένα 23,3% σε πρώτη δύναμη στη Γαλλία ξεπερνώντας τα ποσοστά του κυβερνητικού συνασπισμού του Εμμανουέλ Μακρόν (22,4%). Στην Ιταλία η Λέγκα του Ματέο Σαλβίνι (συμμετέχει στην κυβέρνηση με το Κίνημα των Πέντε Αστέρων) αναδείχτηκε και αυτή με ένα 34% σε πρώτο κόμμα λεηλατώντας τις ψήφους του Μπερλουσκόνι που έπεσε σε μονοψήφιο ποσοστό.
Τρίτον, ένα μεγάλο κομμάτι της δυσαρέσκειας κατευθύνθηκε στους Πράσινους, που είδαν τη δύναμή τους να ανεβαίνει σε μια σειρά από χώρες. Η “Ομάδα των Πράσινων” κατέκτησε φέτος 69 έδρες στο Ευρωκοινοβούλιο – 19 περισσότερες από όσες είχε πάρει στις εκλογές του 2014. Η κλιματική αλλαγή, η κρίση των πλαστικών αποβλήτων και η δεξιά προσαρμογή της σοσιαλδημοκρατίας έστρεψαν ένα μεγάλο κομμάτι των ψηφοφόρων σε όλη την Ευρώπη προς τους οικολόγους και τους πράσινους.
Η Ευρωπαϊκή Ενωτική Αριστερά αντίθετα, μια ομάδα που περιλαμβάνει ανάμεσα στα άλλα τον ΣΥΡΙΖΑ, το Diem25 του Γιάννη Βαρουφάκη, την γερμανική Die Linke, το ΑΚΕΛ της Κύπρου και το Ισπανικό Podemos έπεσε από τις 52 έδρες το 2014 στις 39. Το πολιτικό σύστημα της Ευρώπης βρίσκεται σε κρίση αλλά η ρεφορμιστική αριστερά αποδεικνύεται για μια ακόμα φορά ανίκανη να την αξιοποιήσει.
Βρετανία
Τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών επιβεβαίωσαν το μέγεθος της πολιτικής κρίσης. Οι Τόρις, το κυβερνών Συντηρητικό Κόμμα έπεσε στο 9%. Ήταν το χειρότερο αποτέλεσμα στη μέχρι τώρα ιστορία. Δυο μέρες πριν την επίσημη ανακήρυξη των αποτελεσμάτων η Μέι είχε ανακοινώσει ήδη την απόφασή της να παραιτηθεί. Αυτό που εξανάγκασε την Μέι στην παραίτηση ήταν η αδυναμία της να περάσει ένα σχέδιο “ομαλής εξόδου” της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Μέι παρουσίασε, ύστερα από έναν μαραθώνιο διαβουλεύσεων με την Κομισιόν, το πρώτο της σχέδιο “εξόδου” τον Νοέμβρη του 2018. Τον Γενάρη το κοινοβούλιο την καταψήφισε με συντριπτική πλειοψηφία (432 όχι έναντι 202 ναι). Μέσα στους επόμενους μήνες η κυβέρνηση έκανε δυο ακόμα απόπειρες να φέρει ένα νέο, “βελτιωμένο” σχέδιο στη Βουλή -που απορρίφθηκαν με μεγάλες πλειοψηφίες και οι δυο.
Στην πορεία αυτή κατάφερε να διαιρέσει βαθιά και το κόμμα της και την ίδια την άρχουσα τάξη. Από τους υποψήφιους διαδόχους της, κάποιοι (με πρώτο και καλύτερο τον Μπόρις Τζόνσον) τάσσονται ανοιχτά υπέρ μιας “άγριας εξόδου”- χωρίς καμιά συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αλλά, παρόλο που είναι ο επικρατέστερος αντικαταστάτης της Μέι, η εκλογή του δεν είναι καθόλου βέβαιη: οι εσωτερικοί κανονισμοί του Συντηρητικού Κόμματος ορίζουν ότι η ψηφοφορία για τον νέο αρχηγό γίνεται αποκλειστικά ανάμεσα σε δυο μόνο υποψήφιους -τους οποίους επιλέγει η κοινοβουλευτική ομάδα. Πράγμα που σημαίνει ότι τον Ιούλη o Τζόνσον μπορεί να μην είναι καν υποψήφιος.
Και για το Εργατικό Κόμμα του Τζέρεμι Κόρμπιν, όμως, τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών ήταν αρνητικά: από το 25% του 2014 έπεσε τώρα στο 14%. Από τις 20 έδρες που είχε στο απερχόμενο Ευρωκοινοβούλιο θα έχει τώρα μόνο τις μισές. Το Εργατικό Κόμμα κράτησε ουσιαστικά μια αντιφατική στάση απέναντι στο Brexit.
Χάρτης
Που πήγαν όλες αυτές οι ψήφοι που χάθηκαν από τα δύο μεγάλα κόμματα; Η μερίδα του λέοντος πήγε στο νεοσύστατο “Κόμμα του Brexit“. Ιδρυτής και αρχηγός του είναι ο Νάιτζελ Φάρατζ, ο πάλαι-ποτέ ηγέτης του Ukip, του ακροδεξιού κόμματος που εξανάγκασε στην ουσία το 2016 τον Κάμερον να αποφασίσει το δημοψήφισμα για το Brexit. Ο Φάρατζ αποχώρησε από το Ukip αμέσως μετά την επιτυχία του δημοψηφίσματος. Στις Ευρωεκλογές του 2014 το Ukip είχε πάρει ένα 27%. Στις εκλογές της περασμένης Κυριακής όμως αφανίστηκε από το πολιτικό χάρτη. Το νέο κόμμα του Φάρατζ, αντίθετα, αναδείχτηκε, με ένα 31% σε πρώτο κόμμα. Το Κόμμα του Brexit θα προσπαθήσει τώρα σίγουρα να αξιοποιήσει αυτή την εκλογική επιτυχία για να σπρώξει το πολιτικό σκηνικό προς την ακροδεξιά.
Για τον σκληρό πυρήνα των νεοναζί της Βρετανίας, οι Ευρωεκλογές ήταν μια τεράστια αποτυχία. Ο Τόμυ Ρόμπινσον, ο πρώην ηγέτης της διαβόητης EDL (Αγγλική Αμυντική Λίγκα, μια φασιστική συμμορία που προσπάθησε να στήσει τάγματα εφόδου στους δρόμους στο πρότυπο της Χρυσής Αυγής) προσπάθησε να εκλεγεί, σαν ανεξάρτητος υποψήφιος, στο νέο Ευρωκοινοβούλιο -χωρίς επιτυχία.
Ο Φάρατζ κατάφερε να καρπωθεί ένα μεγάλο κομμάτι από τις απώλειες των δυο μεγάλων κομμάτων. Αλλά όχι όλες. Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες (LibDem) και οι Πράσινοι κατάφεραν να αυξήσουν κατά πολύ τα ποσοστά τους. Οι Φιλελεύθεροι, ένα μικρό δεξιό κόμμα που ζει στη σκιά των Τόρις, ανέβηκαν από το 6,5% που είχαν πάρει το 2014 στο 20% φέτος. Οι Πράσινοι διπλασίασαν σχεδόν τα ποσοστά τους, από το 6,9% το 2014 στο 12,1% τώρα.
Η Βρετανία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις πιο άγριες και απρόβλεπτες πολιτικές κρίσεις της ιστορίας της. Η ίδια η άρχουσα τάξη είναι βαθιά διαιρεμένη, σε αδυναμία να χαράξει μια ενιαία στρατηγική για το μέλλον της και τις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Συντηρητικό Κόμμα, το κόμμα της, έχει χάσει τη δυνατότητα να κυβερνάει: το γεγονός ότι ένα κόμμα που πήρε το 9% των ψήφων στις τελευταίες εκλογές θα εκλέξει, με εσωτερικές διαδικασίες, τον επόμενο πρωθυπουργό της χώρας είναι, στα μάτια εκατομμυρίων ψηφοφόρων απλά μια ωμή παραβίαση κάθε έννοιας δημοκρατίας. Κάποιοι προωθούν την ιδέα ενός νέου δημοψηφίσματος -και πιέζουν το Εργατικό Κόμμα να την υποστηρίξει. “Ο Τζέρεμι Κόρμπιν”, γράφει το BBC, “επιμένει να μην στηρίζει ανοιχτά την ιδέα ενός δεύτερου δημοψηφίσματος, παρά τις αυξανόμενες φωνές από το εσωτερικό του κόμματος”. Αλλά το μόνο που θα κατάφερνε ένα νέο δημοψήφισμα θα ήταν να εξοργίσει ακόμα περισσότερο την αρνητική άποψη που έχει η πλειοψηφία του κόσμου για τη δημοκρατία στην “Ενωμένη Ευρώπη”: όταν το αποτέλεσμα των εκλογών δεν μας αρέσει, απλά το αγνοούμε και καλούμε τον κόσμο να ξαναψηφίσει -μέχρι να μάθει να το κάνει σωστά.