Το 1986, το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ κόστισε «μόνο» 31 νεκρούς. Όμως, σύμφωνα με υπολογισμούς των ρωσικών και ουκρανικών αρχών, μέχρι σήμερα 125 χιλιάδες άνθρωποι έχουν χαθεί πρόωρα από καρκίνους που έχουν αιτία τους τη ραδιενέργεια από το ατύχημα. Η Διεθνής Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας δηλώνει ότι το σημερινό ατύχημα στους αντιδραστήρες της Φουκουσίμα είναι «πολύ διαφορετικό» από του Τσερνόμπιλ, και η δημόσια υγεία κινδυνεύει πολύ λιγότερο.
Από την άλλη, όμως, η ιαπωνική κυβέρνηση επέκτεινε στα μέσα Απρίλη τη «νεκρή ζώνη» στα 30 από τα 20 χιλιόμετρα που είχε οριστεί αρχικά. Οι διαρροές συνεχίζονται. Υποτίθεται ότι τώρα έχει ξεκινήσει η διαδικασία άντλησης του ραδιενεργού νερού που είχαν ρίξει στη θάλασσα, για να αποθηκευτεί σε ασφαλή χώρο. Πάντως, οι ψαράδες της περιοχής δεν πρέπει να αισθάνονται και πολύ ασφαλείς.
Η Φουκουσίμα έφερε ξανά στην επικαιρότητα τη συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια. Ακόμα και αγωνιστές κατά της περιβαλλοντικής καταστροφής έχουν ταχθεί υπέρ της «λελογισμένης» χρήσης και με δυο προϋποθέσεις: να αποδεσμευτεί από πολεμικά προγράμματα και να γίνει περισσότερο ασφαλής. Τάσσονται υπέρ της χρήσης πυρηνικής ενέργειας γιατί υποτίθεται δεν εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου όπως το διοξείδιο του άνθρακα.
Όντως, στο «εσωτερικό» του αντιδραστήρα δεν παράγονται τέτοια αέρια. Όμως, για να κατασκευαστεί ένα πυρηνικό εργοστάσιο, απαιτείται μια μακρόχρονη, σπάταλη διαδικασία που μολύνει: και μόνο την εξόρυξη και μεταφορά ουρανίου να σκεφτεί κανείς, αρκεί. Επίσης, τα πυρηνικά απόβλητα που παράγονται, πρέπει να μεταφερθούν και να αποθηκευτούν. Με «ασφάλεια» μας λένε…
Ενέργεια
Είναι παρόλα αυτά η πυρηνική ενέργεια απάντηση στο ενεργειακό πρόβλημα; Η απάντηση είναι όχι. Συνήθως οι προπαγανδιστικές μηχανές της πυρηνικής βιομηχανίας και των κυβερνήσεων, ζωγραφίζουν μια εικόνα σύμφωνα με την οποία η μη-χρήση πυρηνικής ενέργειας θα βύθιζε τον κόσμο στο σκοτάδι, ή τουλάχιστον τις πιο προηγμένες περιοχές του. Όμως, η ίδια η Διεθνής Επιτροπή Πυρηνικής Ενέργειας είχε εκτιμήσει το 2018 ότι ακόμα και αν τετραπλασιαστούν τα πυρηνικά εργοστάσια μέχρι το 2050, πάλι η πυρηνική θα αποτελούσε μόλις το 10% της παγκόσμιας παραγωγής ενέργειας.
Αυτό έχει σημασία, γιατί άπτεται του ζητήματος της ασφάλειας. Ένα επιχείρημα που ακούστηκε μετά τη Φουκουσίμα ήταν ότι: «και οι γέφυρες παθαίνουν ζημιές ή καταρρέουν, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να σταματήσουμε να χτίζουμε γέφυρες». Είναι καταρχήν, εξοργιστική η σύγκριση. Ακόμα και η μεγαλύτερη γέφυρα του κόσμου να πέσει, δεν πρόκειται να έχει τις επιπτώσεις μιας «σχετικά περιορισμένης διαρροής» από αυτές που συμβαίνουν συχνά στα πυρηνικά εργοστάσια. Δεύτερον, η ανθρωπότητα χτίζει γέφυρες εδώ και περίπου έξι χιλιάδες χρόνια, αλλά πυρηνικά εργοστάσια εδώ και εξήντα.
Και άρχισαν να κατασκευάζονται όχι για «κοινωνικούς» λόγους, αλλά για την παραγωγή υλικών που θα χρησιμοποιούνταν στις ατομικές βόμβες. Αυτός ήταν ο σκοπός των πρώτων πυρηνικών αντιδραστήρων. Το ότι παρήγαγαν και ηλεκτρισμό ήταν κάτι δευτερεύον. Δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός ανάμεσα στην «πολεμική» και «ειρηνική» χρήση της πυρηνικής βιομηχανίας.
Ούτε μπορεί να γίνει ασφαλής. Το 1979 έγινε ένα από τα σοβαρότερα πυρηνικά ατυχήματα στην ιστορία, στο Θρη Μαηλ Αϊλαντ των ΗΠΑ, την πιο προηγμένη οικονομία του κόσμου. «Δεν θα ξαναγίνει» ήταν η διαβεβαίωση. Το 1986 το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ αποδόθηκε σε «ανθρώπινο λάθος» (η ερμηνεία της τότε ρώσικης κυβέρνησης) ή στην «απαρχαιωμένη σοβιετική τεχνολογία» (όπως υποστήριζαν οι Δυτικοί). Και πάλι, το καθησυχαστικό συμπέρασμα ήταν ότι δεν θα ζήσουμε ξανά τέτοιον εφιάλτη. Και τώρα, η Φουκουσίμα, έρχεται να διαψεύσει όλους τους προηγούμενους ισχυρισμούς. Στην τρίτη ισχυρότερη οικονομικά χώρα, που είναι στην πρωτοπορία των νέων τεχνολογιών, ο πυρηνικός εφιάλτης έγινε πραγματικότητα.
Η ανθρωπότητα δεν χρειάζεται την πυρηνική ενέργεια, «πολεμική» και «ειρηνική». Χρειάζεται πράγματι ένα διαφορετικό μοντέλο παραγωγής και κατανάλωσης ενέργειας, για να αποφύγει τον κίνδυνο μιας μη-αναστρέψιμης περιβαλλοντικής καταστροφής μέσα στον αιώνα που ζούμε. Η πάλη για να επιβάλλουμε τέτοιες επιλογές, περνάει από τη σύγκρουση με τις τάξεις που καταστρέφουν το περιβάλλον, έχουν συσσωρεύσει πυρηνικά οπλοστάσια και έχουν σπείρει τον πλανήτη με πολλές εν δυνάμει Φουκουσίμες.