Γράμματα και σχόλια
Έφυγε ο Γιάννης Θεωνάς

Γιάννης Θεωνάς

Σε ηλικία 81 ετών απεβίωσε πριν λίγες μέρες ο Γιάννης Θεωνάς. Στην μακρόχρονη και πλούσια πολιτική του δράση υπήρξε επί δεκαετίες συνδικαλιστής, γραμματέας της ΓΣΕΕ, ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ από το 1994 ως το 2000 οπότε και αποχώρησε από αυτό για να συνιδρύσει μαζί με άλλους αγωνιστές την Κίνηση για την Ενότητα Δράσης της Αριστεράς και να ενταχθεί τελικά στον ΣΥΡΙΖΑ, στον οποίο υπήρξε επί σειρά ετών βουλευτής. 

Με τον Γιάννη Θεωνά βρεθήκαμε μαζί στους εργατικούς αγώνες και συνεργαστήκαμε στα κινήματα αλλά υπάρχει μια ξεχωριστή περίοδος για την οποία θα τον θυμόμαστε. Είναι η δίκη των «5 της ΟΣΕ» (της Οργάνωσης Σοσιαλιστική Επανάσταση από την οποία προήλθε το ΣΕΚ) τον Μάιο του 1993. 

Τον Μάρτιο του 1992, λίγο μετά από το εθνικιστικό συλλαλητήριο της Θεσσαλονίκης, η Εισαγγελία άσκησε δίωξη που επέφερε ποινές μέχρι και δεκαπέντε χρόνια φυλάκισης σε πέντε μέλη της ΟΣΕ για το βιβλίο «Η κρίση στα Βαλκάνια, το Μακεδονικό και η εργατική τάξη». Το «έγκλημά» τους ήταν η συγγραφή και διακίνηση αυτής της συλλογής άρθρων με επιχειρήματα ενάντια στην εθνικιστική εκστρατεία και τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις, που υπερασπίζονταν την ιστορική αλήθεια για το Μακεδονικό και υποστήριζαν ότι ο γειτονικός λαός έχει το δικαίωμα να ονομάζεται όπως αυτός θέλει. Ως μάρτυρες κατηγορίας κλήθηκαν από την Εισαγγελία ο τότε φύρερ των νεοναζί Κ. Πλεύρης, ο πρώην υπουργός της Δεξιάς Ν. Μάρτης και ο γνωστός Π. Ψωμιάδης.

Ο Γιάννης Θεωνάς ήταν ένα από τους μάρτυρες υπεράσπισης που κατέθεσαν στην δίκη: «Το βιβλίο ούτε κατά διάνοια μπορεί να διαταράξει τις σχέσεις με τις γειτονικές χώρες. Δεν κινδυνεύει η ειρήνη από τις απόψεις που εκφράζονται στο συγκεκριμένο βιβλίο. Κινδυνεύει από ορισμένους πολιτικούς παράγοντες που έχουν βλέψεις για τη μοιρασιά της γειτονικής χώρας» είχε πει τότε στην κατάθεσή του. «Αυτή η δίωξη αποτελεί ποινικοποίηση των ιδεών και το συνδικαλιστικό κίνημα δεν μπορεί να μείνει απλός θεατής τέτοιων αντιδημοκρατικών μεθοδεύσεων. Γι’ αυτό οι κατηγορούμενοι έχουν τη συμπαράστασή μας».

Με την πλατιά, έμπρακτη συμπαράσταση του εργατικού κινήματος, οι 5 της ΟΣΕ τελικά αθωώθηκαν. Ένα χρόνο αργότερα, στις 3 Ιουνίου του 1994, στη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης του ΚΚΕ στην Θεσσαλονίκη για τις ευρωεκλογές, στην πλατεία Αριστοτέλους της Θεσσαλονίκης, ο Γιάννης Θεωνάς θα μαχαιρωθεί (όπως και οι Β. Ευφραιμίδης και Μ.Σπυριδάκης) τρεις φορές από ένα φασίστα που όρμησε με ένα μαχαίρι 13 εκατοστών στην εξέδρα ουρλιάζοντας «ά́τιμοι κομμουνιστέ́ς, θα πεθά́νετε» και αργότερα δήλωσε ότι ήθελε να εκφοβίσει τους ομιλητέ́ς «γιατί́ ή́θελαν να διαλύ́σουν το ελληνικό́ κρά́τος και να δώ́σουν τη Μακεδονία στους Σκοπιανού́ς».

Ούτε οι διώξεις ούτε οι φασιστικές επιθέσεις δεν κατάφεραν βέβαια να σταματήσουν την δράση της αριστεράς και όπως είπε και ο ίδιος ο Θεωνάς λίγο μετά την επίθεση, «τα φασιστοειδή́ δεν πέ́τυχαν τον σκοπό́ τους. Εμείς θα είμαστε οι νικητέ́ς. Οι κομμουνιστέ́ς δεν κά́νουν πίσω». 

Με αυτές τις σκέψεις απευθύνουμε το τελευταίο αντίο στο Γιάννη Θεωνά.