Μπορεί ένα βιβλίο να προκαλέσει μία απεργία; Και μπορεί μία απεργία να πυροδοτήσει την έκρηξη ενός νέου κύματος ριζοσπαστικοποίησης που παλεύει οργανωμένα ενάντια στις σεξιστικές διακρίσεις και τη βία κατά των γυναικών;
Η απάντηση είναι ένα μεγάλο ΝΑΙ αν μιλάμε για το βιβλίο «Η πάλη για την απελευθέρωση των γυναικών» της Μαρίας Στύλλου, υπεύθυνης έκδοσης του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω, το οποίο κυκλοφορεί από την Παρασκευή 18 Φεβρουαρίου σε 3η εμπλουτισμένη έκδοση. Την προλογίζει η ίδια η συγγραφέας κάνοντας τη σύνδεση με τη 2η έκδοση και τις πολιτικές εξελίξεις των 2 χρόνων κυβέρνησης ΝΔ.
Η πρώτη έκδοση του βιβλίου έγινε το φθινόπωρο του 2018 και μετά την πετυχημένη παρουσίασή του στην ΕΣΗΕΑ το Νοέμβριο της ίδιας χρονιάς, ακολούθησε ένας γύρος εκδηλώσεων σε εργατικούς χώρους και γειτονιές πανελλαδικά, με στόχο να ξανανοίξει η συζήτηση για τη γυναικεία καταπίεση με κέντρο τη μαρξιστική ανάλυση για το ποιος κερδίζει από την εκμετάλλευση του μισού της εργατικής τάξης, αλλά και πώς μπορούμε να παλέψουμε συλλογικά για μία κοινωνία χωρίς διακρίσεις και καταπίεση, μία κοινωνία όπου όπως έλεγε ο Λένιν «κάθε μαγείρισσα θα μπορεί να κυβερνάει».
Παράλληλα ξεκίνησε η προσπάθεια να βγούνε αποφάσεις από σωματεία που να καλούν σε απεργιακή κινητοποίηση στις 8 Μάρτη 2019. Είχαν προηγηθεί οι μαζικές απεργίες και κινητοποιήσεις το 2018 στην Τουρκία όπου έγινε διαδήλωση ενάντια στο καθεστώς «έκτακτης ανάγκης» και στην Ισπανία όπου οι πρωτοβουλίες των γυναικών μετέτρεψαν το κάλεσμα των συνδικάτων για μία ημέρα δράσης σε μέρα γενικής απεργίας με 5-6 εκατομμύρια να βγαίνουν στους δρόμους εκείνη την ημέρα.
Ήταν τέτοια η πίεση πάνω στις συνδικαλιστικές ηγεσίες που τελικά πήραν την απόφαση να προκηρύξουν την πρώτη απεργία για τις 8 Μάρτη στην Ελλάδα καλώντας σε στάση εργασίας και συγκέντρωση στην πλατεία Κλαυθμώνος. Ακόμα και η ΓΣΕΕ βγήκε από τη χρόνια ύπνωσής της και κάλεσε σε 2ωρη στάση εργασίας για να μπορέσουν και οι εργαζόμενες/οι του ιδιωτικού τομέα να συμμετέχουν στις συγκεντρώσεις.
Ήταν μία ιστορική ημέρα για το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα και διεθνώς, μία ημέρα απεργιακής γιορτής με την πορεία να ξεκινάει σε πανηγυρικό κλίμα με τις συμβασιούχες καθαρίστριες του Άγιου Σάββα που είχαν καταφέρει να πετάξουν τον εργολάβο έξω από το νοσοκομείο, να μπαίνουν στην κεφαλή της πορείας.
Η 3η έκδοση έρχεται ακριβώς στη κρίσιμη χρονική στιγμή που είμαστε ήδη στον δρόμο για την οργάνωση της φετινής απεργιακής 8 Μάρτη και καθώς διανύουμε τη δεύτερη χρονιά της πανδημίας και την τρίτη χρονιά της διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Το 2021 ήταν μία χρονιά σκληρών επιθέσεων των από πάνω στην εργατική τάξη και κυρίως απέναντι στις γυναίκες -απολύσεις συμβασιούχων καθαριστριών, αναστολές εργασίας για τους ανεμβολίαστους εργαζόμενους στην Υγεία, νόμος Χατζηδάκη, διάλυση δημόσιων δομών- και μια χρονιά που η βία και οι σεξιστικές επιθέσεις κατά των γυναικών πήραν διαστάσεις πανδημίας μέσα στην πανδημία.
Δεκαοκτώ γυναικοκτονίες, συνεχείς αποκαλύψεις για βιασμούς και απόπειρες βιασμού από πλούσιους εκ-βιαστές, άπειρα περιστατικά ξυλοδαρμών και ενδοοικογενειακής βίας και συστηματικές ιδεολογικές επιθέσεις στο δικαίωμα των γυναικών για αυτοδιάθεση του σώματός τους. Τελευταίο κρούσμα της προσπάθειας επιβολής του δόγματος «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» ήταν από το Υπουργείο Παιδείας με την έγκριση υλικού της Ελληνικής Εταιρείας Προγεννητικής Αγωγής για τα Γυμνάσια με το αντεπιστημονικό περιεχόμενο για το αγέννητο παιδί.
Αναζήτηση απαντήσεων
Γιατί οι από πάνω επιμένουν με λύσσα να επαναφέρουν τις μεσαιωνικές αντιλήψεις για τις γυναίκες ως μηχανές αναπαραγωγής που δεν έχουν δικαιώματα πάνω στο ίδιο τους το σώμα; Γιατί αυξάνονται σε τέτοια ποσοστά τα κρούσματα των βίαιων συμπεριφορών εις βάρος των γυναικών που φτάνουν ακόμα και σε δολοφονίες όταν αρνούνται να αποδεχτούν το ρόλο της υπάκουης συζύγου όπως στην περίπτωση της Καρολάϊν; Και πώς μπορούμε να παλέψουμε για να σταματήσουμε επιτέλους τη σεξουαλική κακοποίηση, τους βιασμούς, τις διακρίσεις στους χώρους εργασίας; Είναι μήπως στη φύση των αντρών να καταπιέζουν τις γυναίκες τους; Πρέπει οι γυναίκες να ενωθούν ως φύλο απέναντι στον κοινό εχθρό που είναι οι άντρες ανεξαρτήτως τάξης;
Είναι προφανές ότι όταν υπάρχει ένα νέο κύμα ριζοσποστικοποίησης, η συζήτηση και η αναζήτηση απαντήσεων για το πώς μπορούμε να παλέψουμε αποτελεσματικά ξαναφέρνουν στην επιφάνεια όλες τις διαφορετικές απόψεις και «διαχωριστικές γραμμές» μέσα στο κίνημα: Φύλο ή τάξη, θεωρία της πατριαρχίας ή μαρξιστική ανάλυση για την εκμετάλλευση, ανθρώπινη φύση των αντρών ή αλλοτρίωση της εργατικής τάξης; Είναι ερωτήματα που ανάλογα απο τα ποια πλευρά θα απαντηθούν είναι ζωτικής σημασίας για το αν το κίνημα θα είναι νικηφόρο ή αν θα μετατραπεί απλά σε ένα μοχλό πίεσης για θεσμικές αλλαγές που αφήνουν ανέγγιχτη τη ρίζα του προβλήματος που είναι η ταξική κοινωνία.
Το πρώτο κεφάλαιο του βιβλίου δίνει την εικόνα των ανισοτήτων στους μισθούς, των διακρίσεων και των σεξουαλικών επιθέσεων εις βάρος των γυναικών την περίοδο της κρίσης αλλά και της αντίστασης από τη πλευρά των γυναικών απέναντι σε πλούσιους και ισχυρούς βιαστές όπως ο Στρος Καν. Και στην Ελλάδα βλέπουμε αύξηση της αυτοπεποίθησης κομματιών της εργατικής τάξης να απεργούν και να διεκδικούν βελτίωση των όρων εργασίας. Το «Ποτέ την Κυριακή» που φώναξαν οι γυναίκες απεργοί των καλλυντικών της Estee Lauder στην πρώτη γραμμή τον Μάη του 2017 ενάντια στην κατάργηση της κυριακάτικής αργίας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Το δεύτερο και το τρίτο κεφάλαιο ξαναφέρνουν στο επίκεντρο την αναγκαία ανάλυση του Μαρξ και του Ένγκελς για τις ταξικές κοινωνίες και τις αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και δημιουργίας του πλεονάσματος που έφεραν «την ιστορική ήττα του γυναικείου φύλου» αντιπαραθέτοντάς την με τις θεωρίες των φεμινιστριών περί πατριαρχίας και ανθρώπινης φύσης. Θεωρίες που τοποθετούν το πρόβλημα της καταπίεσης στη σφαίρα της αναπαραγωγής της εργατικής τάξης, -δηλαδή μέσα στην οικογένεια, και όχι στην παραγωγή, εκεί που οι καπιταλιστές φτιάχνουν τις αλυσίδες της εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης.
Στα επόμενα κεφάλαια μπορούμε να βρούμε και πολλά ιστορικά στοιχεία για την καθιέρωση της 8 Μάρτη, για τους αγώνες των γυναικών παγκόσμια για «ψωμί και τριαντάφυλλα», από τους πρώτους αγώνες για το δικαίωμα στην ψήφο μέχρι τα κινήματα του Μάη του ‘68 που ξαναέβαλαν ορμητικά τα ζητήματα των ελεύθερων και δωρεάν εκτρώσεων, της σεξουαλικότητας, των κοινωνικών παροχών ώστε οι γυναίκες να έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Μέσα σε αυτά μπορούμε να βρούμε και στοιχεία για τις πρώτες απεργίες των γυναικών στην Ελλάδα, όπως ήταν η απεργία των υφαντριών στο εργοστάσιο Ρετσίνα στον Πειραιά μέχρι τις απεργίες της Μεταπολίτευσης όπου οι γυναίκες ήταν στην πρώτη γραμμή του αγώνα, από τις απεργιακές φρουρές μέχρι το χτίσιμο των πρώτων ελεύθερων συνδικάτων που έσπασαν το γύψο που είχε επιβάλει η Χούντα.
Επανάσταση
Η Ρώσικη Επανάσταση και οι κατακτήσεις της στα δικαιώματα των γυναικών έχει την τιμητική της θέση στο προτελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, θυμίζοντάς μας ποια είναι η δύναμη που μπορεί να σαρώσει τις πιο καθυστερημένες αντιλήψεις και να τσακίσει την εκμετάλλευση εκεί που γεννιέται, δηλαδή στους χώρους δουλειάς. Η ίση αμοιβή, το δικαίωμα στην έκτρωση και το αυτόματο διαζύγιο, η συμμετοχή τους στα συνδικάτα, ήταν κατακτήσεις που ακόμα και σήμερα δεν υπάρχουν πουθενά στην «πολιτισμένη δύση» ή βάλλονται συνεχώς. Αρκεί να σκεφτούμε τις χιλιάδες γυναίκες συμβασιούχες στην Ελλάδα που στερούνται το δικαίωμα στο συνδικαλισμό επειδή τα περισσότερα σωματεία αρνούνται να αλλάξουν το καταστατικό τους ώστε να μπορούν αυτές οι γυναίκες να γίνουν μέλη τους.
Είναι δυνατή η απελευθέρωση των γυναικών σήμερα που προσπαθούν να μας γυρίσουν 100 χρόνια πίσω; Κι εδώ η απάντηση είναι ένα μεγάλο ΝΑΙ, αρκεί να το κάνουμε πατώντας στη δύναμη της εργατικής τάξης, της μοναδικής τάξης που έχει συμφέρον να παλεύει ενωμένη ξεπερνώντας τους διαχωρισμούς ανάλογα με το φύλο, την εθνικότητα, τη θρησκεία, την καταγωγή. Ένα βήμα ήταν η προσπάθεια για την οργάνωση απεργίας στις 8 Μάρτη. Εκεί λογοδοτεί και η έκδοση αυτού του βιβλίου καθώς και η συγκρότηση της Κίνησης για την Απεργιακή 8 Μάρτη. Γι’ αυτό και η τρίτη έκδοση περιλαμβάνει στο τέλος και τις ομιλίες των εισηγητριών στην εκδήλωση που οργάνωσε η Κίνηση πέρσι στις 27 Μάρτη, αμέσως μετά την συγκλονιστική απεργιακή 8 Μάρτη, καθώς και φωτογραφικό υλικό αυτών των τριών χρόνων.
Είναι ένα βιβλίο που αξίζει να διαβάσουμε και να ξαναδιαβάσουμε, με πολύτιμα επιχειρήματα για το απαραίτητο ξεκαθάρισμα μέσα στο νέο αυτό κίνημα που θέλει να πάρει πίσω όλα όσα μας στέρησαν και μπορεί. Αξίζει να το προτείνουμε παντού, στις συναδέλφισσες και τους συναδέλφους μας, σε όσους καλούμε στις τοπικές εκδηλώσεις και βέβαια σε όλες και όλους με τους οποίους οργανώνουμε τη φετινή απεργιακή 8 Μάρτη.
Τιάνα Ανδρέου, Κίνηση για Απεργιακή 8 Μάρτη, Πειραιάς