Η Βρετανική οικονομία συνεχίζει, παρά την υπαναχώρηση της κυβέρνησης, να κλυδωνίζεται από το φιάσκο του “μίνι προϋπολογισμού” της Λιζ Τρας και του υπουργού Οικονομικών της Κουάσι Κουαρτένγκ. Το κεντρικό σημείο αυτού του προϋπολογισμού ήταν ένα νέο φορολογικό νομοσχέδιο που θα μείωνε δραστικά τη φορολογία για τα μεγάλα εισοδήματα -χωρίς να προβλέπει κανένα ισοδύναμο μέτρο για την κάλυψη του κενού που θα άφηνε στον προϋπολογισμό.
Αντί να ενθουσιαστούν οι αγορές -όπως κάνουν κάθε φορά που μια κυβέρνηση κάνει ένα ακόμα προκλητικό δώρο προς την άρχουσα τάξη- πανικοβλήθηκαν. Η βρετανική λίρα άρχισε να πέφτει, οι επενδυτές άρχισαν να “ξεφορτώνονται” όσο όσο τα βρετανικά ομόλογα και και τα επιτόκια άρχισαν να απογειώνονται. Στις αρχές του Οκτώβρη η κυβέρνηση αναγκάστηκε να παραδεχτεί την ήττα της και να κάνει πίσω. Αλλά οι αλυσιδωτές αντιδράσεις που είχε πυροδοτήσει ο “μίνι προϋπολογισμός” ήταν πλέον πολύ δύσκολο να ελεγχθούν.
Ένα από τα μεγάλα θύματα της ταχυδακτυλουργίας της Τρας και του Κουαρτένγκ ήταν τα ασφαλιστικά ταμεία -που όπως σε όλες σχεδόν τις χώρες του κόσμου επενδύουν ένα μεγάλο μέρος των αποθεματικών τους σε ομόλογα της χώρας τους. Παλαιότερα σε πολλές χώρες τα ταμεία ήταν υποχρεωμένα από τον νόμο να τοποθετούν τα αποθεματικά τους σε “ασφαλείς” επενδύσεις -στην Ελλάδα για χρόνια τα κατέθεταν απλά σε ειδικούς λογαριασμούς στην Τράπεζα της Ελλάδας. Ο νεοφιλελευθερισμός τα αποδέσμευσε από αυτή την “υποχρέωση”. Τα ασφαλιστικά ταμεία είχαν στα χέρια τους τεράστια κεφάλαια -τις συσσωρευμένες ασφαλιστικές εισφορές μιας γενιάς. Τα γεράκια της αγοράς δεν μπορούσαν να ανεχθούν να μένουν “ανεκμετάλλευτα”. Το αποτέλεσμα αυτής της αποδέσμευσης ήταν μια ληστρική επιδρομή της κερδοσκοπίας στα ταμεία που την πλήρωσαν (και την πληρώνουν) πολύ άγρια οι συνταξιούχοι. Στην Ελλάδα αυτή η επιδρομή ξεκίνησε με τα κακόφημα “δομημένα ομόλογα” και ολοκληρώθηκε με την προκλητική αρπαγή ουσιαστικά ενός μεγάλου μέρους των αποθεματικών από το διαβόητο PSI.
“Ωρολογιακή βόμβα”
Στην Βρετανία μια από αυτές τις επιδρομές ονομάζεται “επένδυση με γνώμονα την ευθύνη” (LDI). Το τι ακριβώς είναι τα LDI και πως λειτουργούν αποτελεί μυστήριο ακόμα και για τους ειδικούς. “Οι στρατηγικές των LDI”, γράφει η Financial Times, “χρησιμοποιούν μια πλειονότητα από παράγωγα που επιτρέπουν στα ασφαλιστικά ταμεία να αυξάνουν την έκθεσή τους στα ομόλογα του δημοσίου χωρίς να τα έχουν πραγματικά στην κατοχή τους”. Κάποιοι αρνήθηκαν να επενδύσουν σε αυτά. Ο Σάιμον Γουόλφσον, ο διαχειριστής ενός μεγάλου κεφαλαίου, είχε στείλει επιστολή στην Τράπεζα της Αγγλίας με την οποία τα χαρακτήριζε “ωρολογιακή βόμβα”. Αλλά τα περισσότερα ταμεία έπεσαν κυριολεκτικά με τα μούτρα στα LDI -τα οποία υποτίθεται ότι θα διασφάλιζαν τις επενδύσεις από διακυμάνσεις στα επιτόκια και τις τιμές των ομολόγων που κατείχαν. Όταν η λίρα πήρε τον κατήφορο (με τη βοήθεια του μίνι προϋπολογισμού) τα LDI αντί να λειτουργήσουν σαν προστασία, λειτούργησαν ανάποδα: τα ταμεία άρχισαν να πουλάνε μαζικά ομόλογα για να αυξήσουν τα “μετρητά” στους λογαριασμούς τους, έτσι ώστε να παραμείνουν συνεπή με τις υποχρεώσεις που τους έθεταν τα LDI's. Οι μαζικές πωλήσεις απείλησαν να προκαλέσουν πανικό στις αγορές των ομολόγων -που σταμάτησε μόνο χάρη στις παρεμβάσεις της Τράπεζας της Αγγλίας και την υπαναχώρηση της κυβέρνησης. Αλλά το κακό δεν σταμάτησε εκεί.
Γιατί, όπως φάνηκε στη συνέχεια, τα ταμεία δεν είχαν αρχίσει να ξεπουλάνε μόνο ομόλογα του δημοσίου για να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα “μετρητά” αλλά και μετοχές και ομόλογα των μεγάλων εταιριών – που άρχισαν και αυτά να παίρνουν τον κατήφορο. Σύμφωνα με την Financial Times ανάμεσα στις μετοχές που πούλησαν τα ασφαλιστικά ταμεία ήταν και μεγαθήρια σαν την Rolls-Royce και την Virgin Media. Αυτοί που έτρεξαν να αγοράσουν τέτοια φιλέτα σε μειωμένες τιμές ήταν μεγάλες τράπεζες. Υπολογίζεται ότι η Γκόλντμαν Σακς άρπαξε περιουσιακά στοιχεία των ταμείων με έκπτωση γύρω στο 30 τοις εκατό! Λεηλασία μέσα στην Αγγλία, όπως και στην Ελλάδα.