«Οι ιμπεριαλιστές δεν έχουν τον απόλυτο έλεγχο της κατάστασης, όσο και να προβάλουν την ασύγκριτη υπεροχή των πυραύλων και των αεροσκαφών τους. Η επίθεσή τους είναι πιο τυχοδιωκτική από όλες τις προηγούμενες... Από τα στενά του Ορμούζ περνάει πάνω από 20-25% της παγκόσμιας ενέργειας. Η περιοχή έχει αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο βάρος και έξω από την ενεργειακή της διάσταση. Οι χώρες του Κόλπου έχουν μετατραπεί σε αναντικατάστατους κόμβους... Κάθε μέρα πολέμου που περνάει, απειλεί όλο τον πλανήτη με αποσταθεροποίηση, με τη θέση των ΗΠΑ να γίνεται όλο και πιο δυσχερής, σε όλα τα επίπεδα...».

Η εκτίμηση που κάναμε από τις στήλες της εφημερίδας τρεις μήνες νωρίτερα, τις αμέσως επόμενες μέρες της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης στο Ιράν στις 28 Φλεβάρη, είναι πλέον κοινός τόπος. Τα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας ήρθαν να τoν επιβεβαιώσουν για ακόμη μια φορά. 

Την Παρασκευή 28 Μάη σε συνεδρίαση στον Λευκό Οίκο αναμενόταν η έγκριση της συμφωνίας στην οποία σύμφωνα με όλα τα μέσα ενημέρωσης είχαν καταλήξει οι αμερικάνοι και ιρανοί διπλωμάτες μαζί με τους διαμεσολαβητές τους. Ο Τραμπ μπλόκαρε για ακόμη μια φορά τη συμφωνία προβάλλοντας νέες απαιτήσεις (μπλοκάρισμα που συνόδευσαν ξανά αμερικανικές σποραδικές επιθέσεις στο Ιράν -οι τρίτες κατά σειρά από τότε που ξεκίνησε η εύθραυστη κατάπαυση πυρός στις 8 Απρίλη) δηλώνοντας ότι «δεν βιάζεται να υπογράψει τη συμφωνία». Το Ιράν απάντησε ότι ούτε αυτό βιάζεται. 

Σε αυτό το πλαίσιο το Ισραήλ θεώρησε ότι αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή να κλιμακώσει στον Λίβανο επιτιθέμενο στη νότια Βηρυτό (αλλά και στη Συρία και τη Γάζα) ελπίζοντας στην καλύτερη περίπτωση σε ένα εκτροχιασμό των διαπραγματεύσεων και επιστροφή των ΗΠΑ σε φουλ πόλεμο και στη χειρότερη να κερδίσει ό,τι περισσότερο μπορεί σε μια διαπραγμάτευση η οποία περιλαμβάνει τον Λίβανο αλλά στην οποία το ίδιο είναι εκκωφαντικά απόν. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Ρούμπιο με δηλώσεις του, εμμέσως πλην σαφώς, έδωσε τη συγκατάθεσή του στην επίθεση θεωρώντας ότι θα είναι ένας μοχλός πίεσης στο ιρανικό καθεστώς.

Το πρωί της Δευτέρας το Ιράν απάντησε ότι αν το Ισραήλ πλήξει την Βηρυτό θα βομβαρδίσει το βόρειο Ισραήλ. Λίγες ώρες μετά ανακοίνωσε ότι διακόπτει τις έμμεσες συνομιλίες και την ανταλλαγή μηνυμάτων με τις ΗΠΑ. Καθώς και ότι πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, θα προχωρήσει και σε αποκλεισμό της Ερυθράς Θάλασσας στο Στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ με τη βοήθεια των Χούθι της Υεμένης, που μέχρι τώρα δεν είχαν εμπλακεί στον πόλεμο. Κάλεσε όλες τις συμμαχικές του δυνάμεις σε πολεμική ετοιμότητα και έθεσε ως προϋπόθεση προτού ξαναρχίσει οποιοσδήποτε διάλογος τον τερματισμό των ισραηλινών στρατιωτικών επιχειρήσεων και στον Λίβανο, όπως προϋπέθετε η συμφωνία αλλά και στην Γάζα. Τέλος, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων tasnim ανακοίνωσε ότι η κατάπαυση πυρός «πιθανώς έχει τελειώσει». 

Η ρελάνς του ιρανικού καθεστώτος στα πονταρίσματα του Τραμπ και του Νετανιάχου οδήγησε σε ένα ακόμη T.A.C.O. (Trump always chickens out-O Τραμπ πάντα κοτεύει) του αμερικανού προέδρου. Ο Tραμπ δήλωσε (μιλώντας σε τουλάχιστον τρία μέσα ενημέρωσης!) ότι «λίγη σιωπή θα έκανε καλό», ότι «σιωπή δεν σημαίνει ότι θα αρχίσουμε να ρίχνουμε βόμβες» αλλά «θα διατηρήσουμε τον αποκλεισμό που είναι ατσάλινος». Στη συνέχεια, ανακοίνωσε ότι ήρθε σε επαφή με τον Νετανιάχου και την Χεζμπολάχ για τον Λίβανο: 

«Είχα μια πολύ εποικοδομητική τηλεφωνική συνομιλία με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ και δεν θα σταλούν στρατεύματα στη Βηρυτό, ενώ όποια στρατεύματα βρίσκονται καθ’ οδόν έχουν ήδη αναγκαστεί να επιστρέψουν. Ομοίως, μέσω υψηλόβαθμων εκπροσώπων, είχα μια πολύ καλή τηλεφωνική συνομιλία με τη Χεζμπολάχ, και συμφώνησαν ότι θα σταματήσουν όλες οι εχθροπραξίες, ότι το Ισραήλ δεν θα τους επιτεθεί και ότι ούτε εκείνοι θα επιτεθούν στο Ισραήλ». Ο Λευκός Οίκος «διαβεβαίωσε» ότι δεν είχε δώσει «πράσινο φως» στο Ισραήλ.

«Όλοι σε μισούν τώρα»

Οι διαρροές από την «εποικοδομητική συζήτηση» Τραμπ-Νετανιάχου είναι χαρακτηριστικές: Σύμφωνα με το Axios, ο Τραμπ επιτέθηκε στον Νετανιάχου σε μια τηλεφωνική συνομιλία «γεμάτη ουρλιαχτά και βρισιές», τον χαρακτήρισε «τρελό», τον κατηγόρησε για «αχαριστία» και του είπε: «Όλοι σε μισούν τώρα. Όλοι μισούν το Ισραήλ εξαιτίας αυτού». Κλείνοντας τη μέρα ο Τραμπ προχώρησε κατά το συνήθειο του σε αντιφατικές δηλώσεις ότι δεν τον νοιάζει πιθανή κατάρρευση των συνομιλιών και μετά ότι βλέπει συμφωνία την επόμενη εβδομάδα γιατί έχει ακόμη «δύο-τρία σημεία» σε εκκρεμότητα.  

Όσο και να προσπαθεί, ο Τραμπ δεν μπορεί να κρύψει ότι βρίσκεται σε απόγνωση αναζητώντας τη λιγότερο οδυνηρή συμφωνία για τις ΗΠΑ που δεν τόλμησαν να σηκώσουν το γάντι στην πολεμική πρόκληση, με την αμερικανική ηγεμονία να εξευτελίζεται για ακόμη μια φορά -όπως ακριβώς και το Ισραήλ, το πιστό τους μαντρόσκυλο, που λυσσασμένο πια, από «στήριγμα» εξελίσσεται σε βαρίδι για τα αμερικανικά συμφέροντα.

Άλλο ένα γεγονός, ενδεικτικό της απώλειας ελέγχου των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, ήταν οι απειλές που εξαπέλυσε ο Τραμπ εναντίον του Ομάν, βασικού τους συμμάχου στον Κόλπο, ότι οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν «αποφασιστικά» σε κυρώσεις και στρατιωτική δράση εναντίον του (εδώ και εβδομάδες στο πλαίσιο των συνολικότερων διαπραγματεύσεων το Ιράν συζητάει με το Ομάν ως εναλλακτική διέξοδο από την κρίση τον από κοινού έλεγχο των Στενών του Ορμούζ) εάν συνεχίσει τη συζήτηση. Ο Τραμπ δήλωσε: «Το Ομάν θα συμπεριφερθεί όπως όλοι οι άλλοι, αλλιώς θα αναγκαστούμε να το ανατινάξουμε»! Όπως σχολίασε ο Μπράιαν Κατούλις, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής με έδρα την Ουάσιγκτον, «Οι απειλές του Τραμπ κατά του Ομάν αποτελούν ένδειξη της απογοήτευσής του και της απελπισίας του για την αδυναμία του να επιτύχει τα αποτελέσματα που ήλπιζε στο Ιράν…τίποτα περισσότερο από απλά λόγια».

Η απώλεια ελέγχου είναι και στρατιωτική. Στις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις το Ιράν απάντησε -ξανά επιτυχώς- με επίθεση σε αμερικανική βάση στο Κουβέιτ. Ενώ σύμφωνα με έρευνα του BBC, που αξιοποίησε επίσης δορυφορικά δεδομένα, «οι ιρανικές επιθέσεις έχουν καταστρέψει 20 στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ στην περιοχή».

Σύμφωνα με τις διαρροές στα αμερικανικά μέσα, το προκαταρκτικό «Μνημόνιο Κατανόησης» (MUA) στο οποίο είχαν καταλήξει οι διαπραγματευτές προβλέπει άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς περιορισμούς και απόσυρση των ναρκών από το Ιράν σε 30 μέρες, αναλογικό τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, σταδιακή άρση των κυρώσεων και ξεπάγωμα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό, μηχανισμό για την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στο Ιράν, δέσμευση του Ιράν να μην επιδιώξει την κατασκευή πυρηνικού όπλου, παράταση της κατάπαυσης πυρός για περίοδο 60 ημερών όπου θα συνεχιστούν οι συνομιλίες για το πρόγραμμα εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν και τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο. 

Ωστόσο, ιρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ως σημεία διαφωνίας την άμεση εφαρμογή της αποδέσμευσης των περιουσιακών του στοιχείων, τη δημιουργία ταμείου ανοικοδόμησης και την άρση των κυρώσεων ενώ οι ΗΠΑ επέμεναν ότι η διαδικασία πρέπει να είναι σταδιακή. Ενώ, οι «αυστηρότεροι όροι» που ζήτησε ο Τραμπ, σύμφωνα με τις διαρροές, ήταν ότι στη συμφωνία πρέπει να ορίζεται ότι η Τεχεράνη «δεν θα διαθέτει πυρηνικά όπλα» και ότι το τι μέλει γενέσθαι με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα καλύπτεται με «πολύ ισχυρές και εκτενείς λεπτομέρειες».

Αυτά που φέρεται να ζητάει τώρα ο Τραμπ, τα είχε στο χέρι πριν εξαπολύσει την αιφνιδιαστική του επίθεση. Στις 26 Φλεβάρη δύο μέρες πριν την επίθεση στο Ιράν, ο Πεζεσκιάν διαβεβαίωνε στη Γενεύη όπου ολοκληρώνονταν οι αμερικανοϊρανικές συνομιλίες ότι το Ιράν δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικών όπλων και δήλωνε διατεθειμένος να συζητήσει περιορισμούς στο πυρηνικό του πρόγραμμα με αντάλλαγμα άρση κυρώσεων. Η μόνη διαφορά είναι ότι τότε οι ΗΠΑ απαιτούσαν να βάλουν χέρι στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, κάτι που δεν διεκδικούν αυτή τη φορά.

Μια τρύπα στο νερό

Ο καθένας μπορεί να καταλάβει ότι η επίθεση στο Ιράν ήταν μια τρύπα στο νερό και αυτό το συμπέρασμα προσπαθεί διακαώς να αποφύγει ο Τραμπ, πιέζοντας για μια «καλύτερη συμφωνία» βαδίζοντας σε τεντωμένο σχοινί, διαρκώς ταλαντευόμενος ανάμεσα σε πολεμικές απειλές και υποσχέσεις για «ειρήνη» που «όπου να’ ναι έρχεται». Αλλά δεν είναι αυτός που έχει το «πάνω χέρι» σε αυτό το μπρα ντε φερ και η τρύπα στο νερό απειλεί να εξελιχθεί σε ρουφήχτρα για την αμερικανική ηγεμονία.

Ο Τραμπ έχει χοντρά τρεις επιλογές. Να απαντήσει με κλιμάκωση του πολέμου -κάτι που ξανά μέσα στο σαββατοκύριακο δήλωσε ότι το απεύχεται γιατί ήταν «καταστροφικό» στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν. Να παρατείνει τον αποκλεισμό του Ιράν «χωρίς να ρίχνουμε βόμβες» με το ιρανικό «υπερόπλο» που λέγεται κλειστά στενά να υπονομεύει περαιτέρω τη διαπραγματευτική του δυνατότητα. Να υπογράψει όπως-όπως το Μνημόνιο Κατανόησης «την επόμενη εβδομάδα» καταφέρνοντας πρώτα να χαλιναγωγήσει το Ισραήλ, τις πιέσεις που δέχεται από τα «γεράκια» του Ρεπουμπλικανικού κόμματος -και κυρίως κάνοντας πίσω στις διεκδικήσεις που, με ακόμη μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, μπορεί να θέσει το Ιράν στη διαπραγμάτευση.  

Και οι τρεις περιπτώσεις είναι επιζήμιες για τις ΗΠΑ, το ζήτημα είναι ποια είναι λιγότερο. Προφανώς η πρώτη αλλά και οι άλλες δύο επιλογές περιλαμβάνουν το στοιχείο νέων πολεμικών εντάσεων είτε εν μέσω αποκλεισμού είτε εν μέσω συμφωνίας με διαπραγματεύσεις που θα συνεχίζονται τους προσεχείς μήνες. Αυτή η επιλογή περιλαμβάνει ίσως ένα νέο πόλεμο στην Κούβα που ο Τραμπ θεωρεί πιο κατάλληλη για τα δόντια του. Το διακύβευμα, τόσο μεγάλο όσο η ηγεμονία του μεγαλύτερου ιμπεριαλιστικού κράτους του πλανήτη, κάνει δύσκολη την επιλογή. Όπου και να καταλήξει ο Τραμπ, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός δεν πρόκειται να παραιτηθεί από τα κεκτημένα του.