Πρόκειται για ψέμα -για ξετσίπωτο, ξεδιάντροπο ψέμα. Το ελληνικό κράτος, πρώτα απ' όλα δεν ήταν ποτέ σπάταλο: ίσα, ίσα ήταν ένα από τα πιο τσιγκούνικα και σπαγκοραμμένα κράτη της Ευρώπης -εξαιρετικά τσιγκούνικο και σπαγκοραμμένο όταν αφορούσε στους μισθούς των υπαλλήλων του ή στις κοινωνικές δαπάνες. Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat μιλάνε από μόνα τους: οι πρωτογενείς δαπάνες (δηλαδή χωρίς τους τόκους) του ελληνικού δημοσίου ήταν στη δεκαπενταετία 1995-2010 κατά μέσο όρο 5% μικρότερες (σαν ποσοστό του ΑΕΠ) από ότι ήταν στην "Ευρώπη των 15". Ακόμα και το 2009, όπου η Ελλάδα είχε μπει για τα καλά στην κρίση οι πρωτογενείς δαπάνες του δημοσίου ήταν μικρότερες από τον κοινοτικό μέσο όρο.
Συντριπτικά
Και τα στοιχεία αυτά γίνονται ακόμα πιο συντριπτικά αν σπάσει κανείς αυτές τις δαπάνες σε τομείς. Για την κοινωνική προστασία, για παράδειγμα, η Ελλάδα ξόδευε κατά μέσο όρο μέσα στην δεκαπενταετία το 16.5% του ΑΕΠ. Η Ευρώπη των 15 το 18.9%. Για την εκπαίδευση το 3.4% -έναντι 5.2% της ΕΕ. Για την υγεία 4.6% η Ελλάδα, 6.4% η Ευρώπη. Μόνο στις δαπάνες που αφορούσαν στην ίδια την άρχουσα τάξη και στις δικές της ανάγκες είμαστε "χουβαρντάδες": για την άμυνα ξοδεύαμε 50% περισσότερα από ότι η υπόλοιπη Ευρώπη. Για τις "οικονομικές υποθέσεις του κράτους" το 5.2% του ΑΕΠ (σχεδόν 50% περισσότερα από όσα για την παιδεία δηλαδή) έναντι 4% της ΕΕ των 15.
Ούτε φυσικά είναι ο αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων υπερβολικά μεγάλος στην Ελλάδα. Όπως έγραφε ο "Ιός" στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία τον Σεπτέμβρη του 2010, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα μιας επίσημης ακαδημαϊκής μελέτης τριών ευρωπαϊκών ερευνητικών ιδρυμάτων που είχε γίνει στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ως προς "το ποσοστό των δημόσιων υπαλλήλων επί του συνόλου των εργαζομένων κάθε χώρας, η Ελλάδα καταλαμβάνει τη 14η θέση επί συνόλου 17 ευρωπαϊκών κρατών, με επίδοση 11,4%. Βρίσκεται δηλαδή πολύ κάτω από την πρώτη στην κατάταξη Σουηδία (30%) ή τη Δανία (29%), τις χώρες που υποτίθεται ότι αποτελούσαν το προεκλογικό πρότυπο του σημερινού πρωθυπουργού. Αλλά η Ελλάδα υπολείπεται πολύ και από τη Γαλλία (21,2%) και τη Μεγάλη Βρετανία (17,8%), παρά τις έντονες περικοπές της τελευταίας. Η χώρα μας ξεπερνά -και μάλιστα ελάχιστα- μόνο την Ιρλανδία (11,0%), την Ολλανδία (10,7%) και τη Γερμανία (10,2%)".
Η απογραφή που έκανε η κυβέρνηση επιβεβαίωσε στο ακέραιο αυτή την εικόνα.
Εξίσου ψεύτικος είναι ο μύθος που υποστηρίζει ότι φτάσαμε στο χείλος της καταστροφής γιατί ο ελληνικός λαός δεν πληρώνει φόρους -ένας μύθος τον οποίο αναπαράγει συχνά η Κριστίν Λαγκάρντ, η διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Είναι αλήθεια ότι τα έσοδα του ελληνικού δημοσίου από τους άμεσους φόρους (από την φορολογία εισοδήματος) υπολείπονται σημαντικά του κοινοτικού μέσου όρου. Όπως γράφει η εξαιρετική μελέτη του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ με τίτλο "Κρίση Δημόσιου Χρέους στην Ελλάδα: αιτίες και προοπτικές" (στο οποίο χρωστάει πολλά αυτό το κείμενο), "διαπιστώνεται ότι στην Ελλάδα οι άμεσοι φόροι ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι σχεδόν στο ήμισυ του μέσου όρου της ΕΕ-15". Στην δεκαπενταετία 1995-2010 μόνο μια φορά (το 2010) άγγιξαν το 9.7% ενώ στην ΕΕ των 15 δεν έπεσαν, στην ίδια περίοδο, κατά μέσο όρο ποτέ κάτω από το 12.6%.
Κέρδη
Αλλά η εικόνα αυτή λέει την μισή μόνο αλήθεια. Γιατί αυτοί που δεν πλήρωναν και συνεχίζουν να μην πληρώνουν φόρους δεν είναι οι εργάτες αλλά το κεφάλαιο στην Ελλάδα: ο συντελεστής φορολογίας για εισοδήματα από μισθούς ήταν στην Ελλάδα 4 μονάδες κάτω από τον κοινοτικό μέσο όρο, 34% στην Ελλάδα έναντι 38% στην ΕΕ. Ο συντελεστής φορολόγησης των κερδών, αντίθετα, ήταν 10 μονάδες κάτω, 18% στην Ελλάδα έναντι 28% στην ΕΕ.
Τη μεγαλύτερη ευθύνη για την διόγκωση του δημόσιου χρέους την έχουν οι τράπεζες. Τη δεκαετία 2002-2012 το δημόσιο κατέβαλε στις τράπεζες, για τόκους και μόνο, πάνω από 120 δις -ένα ποσό που αντιστοιχεί στο 40% περίπου του σημερινού δημόσιου χρέους.
Και δεν είναι μόνο οι τόκοι: από το 2008 μέχρι σήμερα το κράτος έχει επιδοτήσει με δεκάδες δισεκατομμύρια το τραπεζικό σύστημα -για να μας προστατεύσει υποτίθεται από μια κατάρρευση που θα είχε τρομαχτικές συνέπειες, λένε, για ολόκληρη την οικονομία. Μόνο που, μαζί με το τραπεζικό σύστημα, σώθηκαν και οι τραπεζίτες: το δημόσιο είναι σήμερα, μετά την ανακεφαλαιοποίηση, ο κύριος μέτοχος και των τεσσάρων μεγάλων "συστημικών" τραπεζών της Ελλάδας. Οι διοικητές τους, όμως, εξακολουθούν να είναι οι ίδιοι οι παλιοί τραπεζίτες. Τώρα η κυβέρνηση μηχανεύεται διάφορα κόλπα για να επιστρέψει τις μετοχές πίσω στα παλιά τους αφεντικά -εισπράττοντας πίσω ένα κλάσμα μόνο από τα δισεκατομμύρια που τους έχει δώσει.
Ο κύριος υπεύθυνος για την σημερινή υπερχρέωση του ελληνικού δημοσίου είναι οι κάθε λογής άμεσες ή έμμεσες επιδοτήσεις του κράτους προς το κεφάλαιο -τις τράπεζες, τη βιομηχανία, τους εφοπλιστές και πάει λέγοντας. Το μοτίβο είναι παλιό -και παραμένει ίδιο και απαράλλαχτο εδώ και δεκαετίες: όσο οι επιχειρήσεις πηγαίνουν καλά, οι καπιταλιστές τσεπώνουν τα κέρδη. Μόλις αρχίσουν να συναντάνε τα δύσκολα "πασάρουν" τον λογαριασμό στο δημόσιο -μερικές φορές μαζί με ολόκληρη τη χρεοκοπημένη επιχείρηση. Τον δρόμο τον άνοιξε ο Ωνάσης τον Γενάρη του 1975 με την Ολυμπιακή Αεροπορία και τον συνέχισαν μέσα στα χρόνια που ακολούθησαν με συνέπεια όλα τα μεγάλα ονόματα του ελληνικού καπιταλισμού. Το πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι ο Λάτσης που, με το κόλπο της συγχώνευσης της Eurobank με την Εθνική αντάλλαξε μέσα σε μια νύχτα τις μετοχές του της Eurobank με μετοχές της Εθνικής. H Eurobank, περιττό να το πει κανείς, παλεύει σήμερα για την επιβίωσή της. Με αυτόν τον τρόπο το χρέος από το 25% του ΑΕΠ το 1974 έφτασε στο 180% του ΑΕΠ σήμερα.
Για αυτό το πρόγραμμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ μιλάει για "κρατικοποίηση των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων χωρίς αποζημίωση στους καπιταλιστές".
Σαμαράς: Ανάμεσα στην οικονομική χρεοκοπία και την πολιτική κατάρρευση
Τέσσερα χρόνια μετά την είσοδο της Ελλάδας στην εποχή των μνημονίων, το δημόσιο χρέος εξακολουθεί να πλανιέται απειλητικά στον ορίζοντα.
Τη διετία 2014-15 λήγουν ομόλογα του ελληνικού δημοσίου αξίας περίπου 40 δις Ευρώ. Τα ομόλογα αυτά βρίσκονται κυρίως στα χέρια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), που τα αγόρασε, στα πλαίσια "στήριξης" της Ελλάδας -κατά κανόνα με μεγάλη έκπτωση- από τη δευτερογενή αγορά. Τα ομόλογα αυτά εξαιρέθηκαν, όπως όλα τα χρέη που δεν ήταν σε χέρια ιδιωτών, από τα κουρέματα. Αν δεν καταφέρει να τα εξοφλήσει εμπρόθεσμα η Ελλάδα θα έχει, τεχνικά, χρεοκοπήσει. Η Ελλάδα, όμως, δεν μπορεί να τα εξοφλήσει: με τους πιο ευνοϊκούς υπολογισμούς της λείπουν 8 με 10 δις -αυτό είναι το διαβόητο "χρηματοδοτικό κενό".
Η κυβέρνηση βρίσκεται σε αδιέξοδο. Στις αρχές της χρονιάς τα οικονομικά επιτελεία φλέρταραν με την ιδέα μιας πρόωρης επιστροφής στις αγορές: η Ιρλανδία εξέδωσε πρόσφατα ένα 10ετές ομόλογο με επιτόκιο 3.54%. Η Πορτογαλία ένα πενταετές με επιτόκιο 4.65%.
Το σενάριο αυτό όμως ναυάγησε απότομα στα τέλη του Γενάρη όταν, στη σκιά της κρίσης που μαστίζει τις αναδυόμενες αγορές, τα επιτόκια των ελληνικών ομολόγων εκτινάχθηκαν στη δευτερογενή αγορά στο 8.5%. Σύμφωνα με την εφημερίδα Financial Times,
"Η Ελλάδα είχε τις μεγαλύτερες παράπλευρες απώλειες από την κατατρόπωση των αναδυόμενων αγορών, καθώς τα ομόλογά της χτυπήθηκαν από έναν χείμαρρο πωλήσεων. Τα 10ετή ελληνικά ομόλογα απέδιδαν 7.62% στις αρχές του μήνα, το κατώτατο σημείο από την έναρξη της κρίσης της Ευρωζώνης αλλά έχουν εκτιναχθεί από τότε στο 8.53%...
Η προοπτική μιας πιο σφιχτής νομισματικής πολιτικής στις ΗΠΑ σε συνδυασμό με την υποχώρηση της ανάπτυξης στην Κίνα έχει ανησυχήσει τους επενδυτές ... από την περασμένη κιόλας χρονιά. Οι φόβοι τους αυτοί, όμως, απογειώθηκαν στις αρχές του μήνα από μια μελέτη που έδειχνε τη βιομηχανική παραγωγή να συρρικνώνεται τον Γενάρη στην Κίνα. Αυτό οδήγησε σε μια ύφεση στις αναπτυσσόμενες αγορές τόσο άγρια που έφτασε την περασμένη βδομάδα στις αναπτυγμένες -με μεγαλύτερο θύμα μέχρι στιγμής την Ελλάδα."
Η κυβέρνηση δεν έχει άλλη επιλογή από το να προσφύγει, για μια ακόμα φορά, στους "εταίρους" μας, για ένα ακόμα δάνειο, που θα συνοδεύεται -περιττό να το πει κανείς- από ένα ακόμα μνημόνιο. Αλλά και αυτή η λύση έχει ανυπέρβλητες δυσκολίες.
Αναβολή
Η πρώτη είναι η ίδια η Τρόικα. Μέχρι την ώρα που γράφεται αυτό το κείμενο κανένας δεν ξέρει αν και πότε θα επιτρέψει στην Ελλάδα. "Από τις 13 Ιανουαρίου, που υποτίθεται ότι θα έφταναν στην Αθήνα", γράφει η Εφημερίδα των Συντακτών, "η έλευσή τους αναβάλλεται συνεχώς. Ως πιθανότερη ημερομηνία αναφέρεται τώρα η 10 Φεβρουαρίου. Ωστόσο δεν αποκλείεται και αυτός ο σχεδιασμός να αναβληθεί... Έτσι δεν αποκλείεται να... χαθεί και το Eurogroup του Φεβρουαρίου, με αποτέλεσμα η πολυπόθητη πολιτική συμφωνία ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων (ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο) να πάει για Μάρτιο..."
Η Τρόικα πιέζει την κυβέρνηση να υιοθετήσει τις διαβόητες μεταρρυθμίσεις του ΟΟΣΑ -που τις θεωρεί τώρα, πρακτικά, προαπαιτούμενο για την εκταμίευση των δόσεων που έχουν απομείνει. Η κυβέρνηση, όμως, δυσκολεύεται: τα μέτρα απαιτούν μια μετωπική σύγκρουση όχι μόνο με την εργατική τάξη αλλά και με τους αγρότες και με ένα κομμάτι των μεσαίων στρωμάτων της κοινωνίας (μαγαζάτορες, μικροεπιχειρηματίες, βιοτέχνες κλπ) που μέχρι τώρα στήριζε την κυβέρνηση και τα μνημόνια.
Το πρόβλημα δεν είναι απλά εκλογικό -οι αγρότες βρίσκονται ήδη στους δρόμους. Αλλά σίγουρα η προεκλογική περίοδος κάνει τα πράγματα ακόμα πιο δύσκολα για την κυβέρνηση και την άρχουσα τάξη. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, ακόμα και η απλή αναφορά σε "νέο δάνειο" και "νέα μέτρα" απειλεί να τινάξει ολόκληρο το πολιτικό σύστημα στον αέρα.
"Το Mαξίμου", γράφει η Ημερησία ,"θέλει να στείλει καθαρό μήνυμα ότι το πρόγραμμα τελειώνει και γι’ αυτό ο πρωθυπουργός έχει ζητήσει να προχωρήσουν όλες οι υποχρεώσεις που έχει αναλάβει η Ελλάδα από την εργαλειοθήκη του OOΣA, μέχρι τις απολύσεις των 11.000 από το Δημόσιο έως το τέλος του χρόνου. Ωστόσο, η προφανής μεταρρυθμιστική κόπωση στα υπουργεία και οι δημόσιες συγκρούσεις των υπουργών δείχνουν πως η προοπτική της ευρωκάλπης δεν επιτρέπει κινήσεις ούτε με υποτυπώδες πολιτικό κόστος..."
Ύστερα από τέσσερα χρόνια μνημονίων η άρχουσα τάξη βρίσκεται σήμερα ξανά στο σημείο από όπου ξεκίνησε: εγκλωβισμένη ανάμεσα στην οικονομική χρεοκοπία από τη μια και την πολιτική κατάρρευση από την άλλη. Και το χειρότερο για αυτήν, με το εργατικό κίνημα πολύ πιο έμπειρο και δυνατό από ότι ήταν τον Απρίλη του 2010, όταν ο Παπανδρέου ανακοίνωνε από το Καστελόριζο την υπαγωγή της Ελλάδας στους μηχανισμούς στήριξης.
ΣYPIZA: Από την Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου στο 5% Σταθάκη
Η απάντηση της αντικαπιταλιστικής αριστεράς στην κρίση χρέους ήταν -και συνεχίζει να είναι- από την αρχή ξεκάθαρη: μονομερής διαγραφή. Ούτε ένα Ευρώ στους τραπεζίτες. Το χρέος να το πληρώσουν αυτοί που το δημιούργησαν, οι καπιταλιστές, και όχι οι εργάτες και οι φτωχοί.
Η επίσημη αριστερά διαφωνούσε. Στην πρόταση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ για στάση πληρωμών και διαγραφή του χρέους ο ΣΥΡΙΖΑ αντιπαρέθετε την ιδέα της δημιουργίας μιας Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου. Η επιτροπή αυτή, έλεγε, θα αναλάβει να διερευνήσει πιο κομμάτι του χρέους είναι "απεχθές" (δηλαδή παράνομο) και ποιο θα πρέπει τελικά να εξυπηρετηθεί. Το υπόδειγμα ήταν ο Ισημερινός -όπου η κεντροαριστερή κυβέρνηση του Ραφαέλ Κορέα "κούρεψε" με τη μέθοδο αυτή το 2008 το 80% περίπου του δημόσιου χρέους. Το σύνθημα του ΣΥΡΙΖΑ έγινε "η διαγραφή του μεγαλύτερου μέρους του χρέους".
Πριν λίγες μέρες ο Σταθάκης εξήγησε σε τι ακριβώς μεταφράζεται το "μεγαλύτερο μέρος του χρέους". Παράνομο, είπε, μιλώντας στον ραδιοσταθμό του ΣΥΡΙΖΑ "Στο Κόκκινο", είναι το 5% μόνο του χρέους. «Είναι τα εξοπλιστικά προγράμματα και ο εξηλεκτρισμός του ΟΣΕ, που δεν έγινε ποτέ. Είναι περίπου στο 5%. Η μεγάλη πλειοψηφία του χρέους, πάνω από το 90%, είναι παραδοσιακό, δημόσιο χρέος των αγορών, δηλαδή των ομολόγων. Εκεί δεν υπάρχει νομική διαδικασία για να αμφισβητηθεί».
Μορατόριουμ
Αντί για την διαγραφή, τώρα ο Σταθάκης προτείνει ένα μορατόριουμ με τους δανειστές μας -με πολύ χαμηλά έως και μηδενικά τοκοχρεολύσια για τρία-τέσσερα χρόνια, μέχρι να ορθοποδήσει η οικονομία. Μετά θα το πληρώσουμε κανονικά. Όσο για την ΕΛΕ, αυτή είναι πρακτικά άχρηστη: το απεχθές χρέος είναι 5%. Τελεία και παύλα.
Κάθε παιδί που γεννιέται σήμερα στην Ελλάδα είναι φορτωμένο, από την κούνια, με ένα χρέος 30 χιλιάδων περίπου Ευρώ στην πλάτη. Ο Σταθάκης αυτό το θεωρεί νόμιμο -νόμιμο είναι κάθε τι για το οποίο "δεν υπάρχει νομική διαδικασία για να αμφισβητηθεί".
Ακόμα και με τα σημερινά χαμηλά επιτόκια η Ελλάδα πρέπει να πληρώνει τουλάχιστον 6 δις κάθε χρόνο για να το εξυπηρετεί. Πρόκειται για ένα τεράστιο ποσό, που ξεπερνάει, για παράδειγμα, τις δαπάνες για την παιδεία (2.51% του ΑΕΠ στον προϋπολογισμό του 2013). Ο Σταθάκης το θεωρεί και πάλι σωστό να δίνουμε αυτά τα λεφτά στους τραπεζίτες -έστω μετά από τρία-τέσσερα χρόνια- αντί να τα δίνουμε για δασκάλους και σχολεία.
Όσο πλησιάζει στην εξουσία τόσο περισσότερο προσαρμόζεται ο ΣΥΡΙΖΑ στις "νομικές διαδικασίες" που μπορούν ή δεν μπορούν να αμφισβητηθούν. Και θυμίζει ολοένα και πιο πολύ την χρεοκοπημένη σοσιαλδημοκρατία.
Ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά δεν γίνεται, λέει η παροιμία. Το ερώτημα είναι ποιανού αυγά θα σπάσεις. Ο Σαμαράς θέλει να σπάσει τα δικά μας. Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ της άρχουσας τάξης. Ο ΣΥΡΙΖΑ;