Οι αρχές του προηγούμενου αιώνα ήταν γεμάτες από απεργίες και αγώνες εργατριών. Από τη Νέα Υόρκη μέχρι τη Γερμανία, οι γυναίκες εργάτριες πάλευαν για ανθρώπινα μεροκάματα, για συμμετοχή στα συνδικάτα, ενάντια στις συνθήκες μέσα και έξω από τους χώρους δουλειάς που τις αντιμετώπιζαν σαν άτομα δεύτερης κατηγορίας, αλλά και ενάντια στις αντιδραστικές ιδέες που στόχο είχαν να τις περιορίσουν στο σπίτι και το νοικοκυριό.
Το Πρόγραμμα του Γενικού Γερμανικού Συλλόγου Γυναικών το 1905, το οποίο παραχώρησε στην Εργατική Αλληλεγγύη ο Δημήτρης Λιβιεράτος, περιέγραφε διεκδικήσεις του γυναικείου κινήματος όπως: δικαίωμα στη μόρφωση, κατοχύρωση οικονομικά και νομικά του επαγγέλματος του γάμου, ίδια αμοιβή για ίδια εργασία, καταπολέμηση της διπλής ηθικής που αφενός παρείχε στους άνδρες σεξουαλική ελευθερία και αφετέρου χτυπούσε τη γυναίκα με άδικη σκληρότητα, μεταρρύθμιση των νόμων περί γάμου ώστε να εξασφαλιστεί για τους δύο συζύγους το ίδιο δικαίωμα αποφάσεων σε όλες τις κοινές υποθέσεις, νομικές μεταρρυθμίσεις για τα δικαιώματα των εξώγαμων παιδιών ώστε ο πατέρας του παιδιού να έχει μεγαλύτερες υποχρεώσεις απέναντι στη μητέρα και στο παιδί, πρόσβαση των γυναικών σε αξιώματα σε δήμους-κοινότητες-κράτος, κατάργηση των περιορισμών της γυναίκας να συμμετέχει σε οργανώσεις και συλλόγους, συμμετοχή των γυναικών σε όλες τις εκλογές -εκκλησιαστικές, δημοτικές και κοινοτικές, πολιτικές.
Η Κλάρα Τσέτκιν ήταν το πρόσωπο που είχε ταυτίσει το όνομά της με το γυναικείο κίνημα της Γερμανίας και όλα αυτά τα αιτήματα. Το 1907 πήρε την πρωτοβουλία να συγκαλέσει, μία μέρα πριν από το συνέδριο της Δεύτερης Διεθνούς, το πρώτο διεθνές συνέδριο σοσιαλιστριών στην Στουτγκάρδη. Συμμετείχαν 59 γυναίκες από 15 χώρες. Εκεί αποφασίστηκε να ιδρυθεί μία διεθνής οργάνωση σοσιαλιστριών.
Παράλληλα με την οργάνωσή του, η Τσέτκιν και οι συντρόφισσές της όπως η Αλεξάντρα Κολλοντάι, προσπάθησαν να προσανατολίσουν το γυναικείο κίνημα που τότε έκανε τα πρώτα του βήματα και χρειαζόταν να απαντήσει το ερώτημα πού οφείλεται η καταπίεση των γυναικών. Το ξεκαθάρισμα πάνω σε αυτό το ζήτημα ήταν βασικό στην επιλογή του αποτελεσματικότερου τρόπου πάλης και των στόχων που αυτή θα είχε. Κόντρα στις απόψεις των φεμινιστριών της εποχής που είχαν σαν αφετηρία ότι η καταπίεση οφείλεται στη σύγκρουση ανάμεσα στα δύο φύλα και άρα θεωρούσαν ψευδαίσθηση να υποστηρίζει κανείς ότι η ταξική πάλη θα οδηγήσει στο ξεπέρασμά της, η Τσέτκιν στοχοποιούσε το ίδιο το σύστημα και πρόβαλλε την ενότητα εργατών και εργατριών για την ανατροπή του.
“Η πάλη για την απελευθέρωση των εργαζόμενων γυναικών δεν μπορεί να είναι -όπως είναι για τις γυναίκες της αστικής τάξης -μία πάλη ενάντια στους άντρες εργαζόμενους. Ο τελικός στόχος της πάλης της εργαζόμενης γυναίκας δεν είναι να ανταγωνιστεί τους άντρες, αλλά να αναδείξει τον πολιτικό ρόλο της εργατικής τάξης. Χέρι χέρι με τους άντρες της τάξης της, η γυναίκα της εργατικής τάξης παλεύει ενάντια στην καπιταλιστική κοινωνία”, έγραφε.
Το 1908, η Κολοντάι, στην ομιλία της στο Πανρωσικό συνέδριο Γυναικών που έγινε στην Πετρούπολη, έλεγε: “Το γυναικείο ζήτημα, λένε οι φεμινίστριες, είναι ζήτημα «δικαιωμάτων και δικαιοσύνης». Το γυναικείο ζήτημα, απαντάνε οι προλετάριες είναι ζήτημα «για ένα κομμάτι ψωμί». Το ξύπνημα των γυναικών, η ανάπτυξη των ειδικών αναγκών και αιτημάτων τους, θα συμβεί μόνον όταν θα ενωθούν με τον στρατό του ανεξάρτητου εργαζόμενου πληθυσμού… Η απελευθέρωση της γυναίκας είναι εφικτή μόνο μαζί με τη λύση του γενικότερου κοινωνικού ζητήματος, την ριζική αλλαγή της σημερινής κοινωνικής κατάστασης”.
Έμπνευση
Το 1910 έγινε το δεύτερο συνέδριο της διεθνούς οργάνωσης σοσιαλιστριών στην Κοπεγχάγη. Εκεί, η Τσέτκιν πρότεινε την υιοθέτηση της 8ης Μάρτη ως Διεθνούς Ημέρας της Γυναίκας εμπνευσμένη από μία διαδήλωση αμερικανίδων σοσιαλιστριών στη Νέα Υόρκη την ίδια περίοδο. Η διαδήλωση είχε οργανωθεί για να τιμηθούν οι ηρωικές ράφτρες και υφάντριες της Ν. Υόρκης που κατέβηκαν στην πρώτη απεργία γυναικών και στην πρώτη γυναικεία διαδήλωση στην ιστορία (8 Μάρτη 1857) διεκδικώντας μείωση των ωρών εργασίας από 14 ώρες σε 8 ώρες, καλύτερες αμοιβές και καλύτερες συνθήκες εργασίας.
Η 8 Μάρτη καθιερώθηκε ως ημέρα αγώνα, απεργίας και προβολής των αιτημάτων των εργαζόμενων γυναικών, ως ημέρα αφιερωμένη σε όλες τις εργάτριες που με τη δράση τους έκαναν την πάλη ενάντια στη γυναικεία καταπίεση υπόθεση συνολικά του εργατικού κινήματος. Ο πρώτος εορτασμός έγινε το 1911 και συνεχίστηκε μέχρι το ξέσπασμα του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Ευρώπης, πριν φτάσει να γίνει η αρχή της Ρώσικης Επανάστασης.
Τα πρώτα χρόνια της Ρώσικης Επανάστασης δικαίωσαν τη Τσέτκιν και τις συντρόφισσές της. Ο Λένιν στο κείμενο του “Για την απελευθέρωση των γυναικών” το 1919 περιέγραφε τα βήματα απελευθέρωσης που έγιναν μέσα σε ένα χρόνο: “Ας πάρουμε τη θέση των γυναικών. Σ’ αυτόν τον τομέα, ούτε ένα δημοκρατικό κόμμα σε όλον τον κόσμο, ούτε ακόμα και στις πιο προχωρημένες αστικές δημοκρατίες, δεν έκαναν για δεκαετίες αυτά που έκανε η ρώσικη επανάσταση μέσα σ’ ένα χρόνο. Στην πραγματικότητα ξηλώσαμε από τις ρίζες όλους τους νόμους που καταδικάζουν τις γυναίκες στην ανισότητα, που τις εμποδίζουν να πάρουν διαζύγιο, δεν αναγνώριζαν τα παιδιά που είχαν γεννηθεί χωρίς γάμο, τους ανάγκαζαν να ψάχνουν για τους πατεράδες τους κλπ.. νόμοι που έχουν επιβιώσει, σε όνειδος των αστών και του καπιταλισμού, σε μια σειρά από πολιτισμένα κράτη”.
Ένα σύστημα που γεννάει σεξισμό και καταπίεση
Η Διεθνής Ημέρα Γυναικών γίνεται κάθε χρόνο αφορμή για αφιερώματα και συζήτηση πάνω στα ζητήματα του σεξισμού και της γυναικείας καταπίεσης. Η φετινή 8 Μάρτη δεν θα είναι εξαίρεση. Οχι μόνο γιατί μετά από χρόνια οργανώνεται διαδήλωση στο κέντρο της Αθήνας που αναβαθμίζει την επέτειο και την τοποθετεί στην πραγματική της διάσταση: σαν ημέρα οργάνωσης και αγώνα. Αλλά και γιατί οι επιθέσεις που δέχονται οι γυναίκες σε όλα τα επίπεδα τα τελευταία χρόνια των μνημονίων έχουν κλιμακωθεί.
Η διαρκής προσπάθεια των κυβερνήσεων και των αφεντικών να αποσυνδέσουν τη καταπίεση των γυναικών από το σύστημά τους αποτυγχάνει παταγωδώς. Οι γυναίκες είναι τα πρώτα θύματα των πολιτικών τους, είτε είναι απολύσεις, είτε είναι περικοπές, είτε ιδιωτικοποιήσεις. Το επιβεβαιώνουν με μια ματιά τα στοιχεία για την ανεργία. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η ανεργία άγγιξε το 27% στο διάστημα Ιουλίου - Σεπτεμβρίου 2013. Το ποσοστό των γυναικών ήταν 31,3% έναντι 23,8% των ανδρών. Ενώ ανάμεσα στους νέους ηλικίας 15-24 ετών που εμφανίζουν την υψηλότερη ανεργία (57,2%), το ποσοστό των γυναικών ήταν 62,8%. Τα ποσοστά αυτά αυξάνονται μήνα με το μήνα. Σύμφωνα με τη Eurostat, η ανεργία ανέβηκε στο 28% (1,382 εκατ. άτομα) τον περασμένο Νοέμβριο από 27,7% τον Οκτώβριο. Το ποσοστό ανεργίας στους άνδρες ήταν 24,9% ενώ στις γυναίκες 32,2%.
Όλα τα βάρβαρα μέτρα της κυβέρνησης που έχουν στόχο να φορτώσουν την κρίση στις πλάτες των εργατών και να εξοικονομήσουν δισεκατομμύρια για χάρη των τραπεζιτών και των κερδοσκόπων, βάζουν στο στόχαστρό τους τις γυναίκες. Οι κλάδοι που έχουν δεχτεί τα περισσότερα κύματα διαθεσιμοτήτων και απολύσεων είναι αυτοί που στην πλειοψηφία τους εργάζονται γυναίκες: εκπαιδευτικοί, σχολικοί φύλακες, διοικητικοί πανεπιστημίων, καθαρίστριες υπουργείου Οικονομικών. Την ίδια στιγμή η επισφαλής εργασία, οι απλήρωτες υπερωρίες, τα διευρυμένα ωράρια, η δουλειά χωρίς ασφάλιση, οι χαμηλότερες αμοιβές τείνουν όλο και περισσότερο να γίνουν καθεστώς για τις γυναίκες.
Μια σειρά δικαιώματά τους γίνονται θυσία στο βωμό των μνημονίων και της αποπληρωμής του χρέους. Κραυγαλέο παράδειγμα η κατάργηση του επιδόματος τοκετού και η χορήγησή του μόνο στις γυναίκες που επιλέγουν να γεννήσουν στο σπίτι. Σύμφωνα με το Ριζοσπάστη “Το υπουργείο Υγείας είχε εκτιμήσει πως από τον περιορισμό των τοκετών στα δημόσια νοσοκομεία για το έτος 2013 θα εξασφάλιζε 15 εκ. Ευρώ”. Ενώ σε επίκαιρη ερώτηση του ΚΚΕ για το θέμα, ο φασίστας υπουργός Γεωργιάδης μίλησε “για ανωμαλία που έπρεπε να διορθωθεί”. Ετσι χιλιάδες γυναίκες έχουν να επιλέξουν ανάμεσα σε μια πολυέξοδη γέννα στο νοσοκομείο και σε ένα επικίνδυνο για την υγεία τη δική τους και των παιδιών τους τοκετό στο σπίτι.
Η διάλυση του κοινωνικού κράτους επιδεινώνει ακόμα περισσότερο τη ζωή τους. Οι συγχωνεύσεις των παιδικών σταθμών και των σχολείων, η κατάργηση του ολοήμερου σχολείου και της πρόσθετης διδακτικής στήριξης, το κλείσιμο των νοσοκομείων, των μονάδων για ψυχικά ασθενείς, των ΚΑΠΗ, του προγράμματος Βοήθεια στο Σπίτι, έχουν σαν αποτέλεσμα αυτά τα βάρη να πέφτουν πάνω στην οικογένεια και κατά συνέπεια στις γυναίκες.
Ο σεξισμός είναι απαραίτητο συμπλήρωμα σε αυτές τις επιθέσεις. Όλα τα στερεότυπα που θέλουν ως βασικό προορισμό της γυναίκας το σπίτι, τη μητρότητα, την ανατροφή των παιδιών και την υπηρεσία των ανδρών αναπαράγονται μαζικά από τα πάνω. Για να δικαιολογήσουν τις απολύσεις, τις ελαστικές σχέσεις εργασίας, τις περικοπές. Για να διασπάσουν την εργατική τάξη σε άντρες και γυναίκες, όπως ακριβώς με το ρατσισμό σε ντόπιους και μετανάστες, με τις θρησκευτικές διακρίσεις σε χριστιανούς και μουσουλμάνους, με τους σεξουαλικούς διαχωρισμούς σε ομοφυλόφιλους και στρέιτ. Και φυσικά για να εξασφαλίσουν ότι με τη διατήρηση της οικογένειας ως βασικό θεσμό της κοινωνίας και την απλήρωτη εργασία των γυναικών μέσα στο σπίτι, θα συνεχίσουν να έχουν το εργατικό δυναμικό που έχουν ανάγκη για να βγάζουν τα κέρδη τους.
Χυδαίο σκίτσο
Ιδιαίτερα σε περιόδους οικονομικής και πολιτικής κρίσης σαν τη σημερινή, αυτή η ιδεολογική επίθεση κλιμακώνεται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το χυδαίο σκίτσο του Δημήτρη Χαντζόπουλου τον περασμένο Νοέμβρη στα ΝΕΑ, στο οποίο απεικονίζονταν η Ζωή Κωνσταντοπούλου και η Ραχήλ Μακρή να κάνουν pole dancing στις κεραίες της ΕΡΤ.
Ηταν το αποκορύφωμα της αντιδραστικής σεξιστικής προκατάληψης ότι οι γυναίκες όχι μόνο είναι κατώτερες από τους άντρες αλλά ότι ο βασικός τους ρόλος είναι να ικανοποιούν τις σεξουαλικές ορέξεις των αρσενικών. Κι αντί να δίνουν μάχες με τα ΜΑΤ, θα έπρεπε να ακολουθούν τις οδηγίες των διαφημίσεων, των σήριαλ και των ριάλιτι, που απροκάλυπτα παρουσιάζουν τη γυναίκα είτε σαν σεξουαλικό αντικείμενο είτε σαν “βασίλισσα της κουζίνας” είτε σαν ηλίθια (που αν αφήσεις “πάνω της” το πρώτο ραντεβού θα καταλήξεις σε μια ξενέρωτη και βαρετή ρομαντική θεατρική παράσταση, για να θυμηθούμε την πρόσφατη διαφήμιση της Amstel).
Η σεξιστική επίθεση δεν περιορίζεται στο επίπεδο της ιδεολογικής προπαγάνδας. Πρόσφατα τα δεξιά και ακροδεξιά κόμματα του Ευρωκοινοβούλιου απέρριψαν έκθεση Πορτογαλίδας ευρωβουλευτίνας, με την οποία προτεινόταν η καθιέρωση του δικαιώματος επιλογής των γυναικών στην αντισύλληψη και στις εκτρώσεις σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τέτοιου είδους απαγορεύσεις έχουν πολλές φορές οδηγήσει σε θανάτους γυναικών που ψάχνουν “εναλλακτικούς” τρόπους έκτρωσης. Ακόμα και το να έχουν το δικαίωμα οι γυναίκες να ελέγχουν το σώμα τους και να αποφασίζουν πότε κι αν θα γίνουν μητέρες, θεωρείται πολύ σε αυτό το σύστημα.
Η μόνη ανωμαλία της ανθρωπότητας είναι ο καπιταλισμός. Ξερνάει φτώχεια, καταπίεση, ρατσισμό και σεξισμό. Και επειδή δεν διορθώνεται, χρειάζεται να τον ανατρέψουμε.
Διαδηλώνουμε το Σάββατο
Με διαδήλωση, στις 12 το μεσημέρι στην Καπνικαρέα (οδός Ερμού), θα εορταστεί φέτος η Διεθνής Ημέρα Γυναικών το Σάββατο 8 Μάρτη. Στις μάχες που έχει ανοίξει το εργατικό και νεολαιίστικο κίνημα ενάντια στην κυβέρνηση, τα μνημόνια, το ρατσισμό και τους φασίστες προστίθεται μία ακόμα- η μάχη ενάντια στη γυναικεία καταπίεση, το σεξισμό και τις διακρίσεις.
Στη διαδήλωση καλούν μια σειρά οργανώσεις: Φεμινιστική Πρωτοβουλία για την Εξάλειψη της Βίας κατά των γυναικών, Γυναικεία Ομάδα Αυτοάμυνας, Ένωση Αφρικανών Γυναικών, Γυναίκες για την Υγεία, τα Αναπαραγωγικά και Σεξουαλικά Δικαιώματα- Γυναίκες ενάντια στο Χρέος και στα Μέτρα Λιτότητας, Arcadia Πολιτιστικός Οργανισμός, Colour Youth, QueerTrans, Τμήμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων Οικολόγων Πρασίνων, Γυναίκες ΚΟΚΚΙΝΟ, Ομάδα Γυναικών Ο.Κ.Δ.Ε.-Σπάρτακος, Ομάδα Γυναικών ΑΝΤΑΡΣΥΑ, Ομάδα Φύλου και Σεξουαλικότητας - LGBTQ ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ενώ στηρίζει η ηλεκτρονική γυναικεία εφημερίδα Φύλο Συκής.
Η διαδήλωση είναι αποτέλεσμα της έκρηξης της εργατικής αντίστασης τα τελευταία χρόνια. Εκατοντάδες χιλιάδες γυναίκες έχουν βρεθεί ξανά και ξανά στο δρόμο, στις απεργίες και τις καταλήψεις, στις πλατείες και τις διαδηλώσεις ενάντια στα μνημονιακά μέτρα που καταστρέφουν τις ζωές τους. Με τις πιο μαχητικές μορφές οργάνωσης και πάλης, με την πιο μεγάλη αγωνιστικότητα και αποφασιστικότα, με την πιο δυνατή ελπίδα ότι οι αγώνες τους μπορούν να νικήσουν.
Ποιο κομμάτι να πρωτοθυμηθούμε; Τις καθαρίστριες του υπουργείου Οικονομικών που έχουν γίνει ο εφιάλτης της τρόικα καθώς κάθε φορά που πατάει το πόδι της στο υπουργείο ακούει το σύνθημα “Οι καθαρίστριες στα υπουργεία, οι υπουργοί στην ανεργία”; Τις εργαζόμενες και τις δημοσιογράφους της ΕΡΤ σε όλη τη χώρα, που κόντρα σε όλες τις επιθέσεις της κυβέρνησης, συνεχίζουν να εκπέμπουν τα απεργιακά τους δελτία; Τις καθηγήτριες που ετοιμάζονται ξανά για περιφρουρήσεις και απεργιακές επιτροπές στα σχολεία; Τις σχολικούς φύλακες που δεν σταματούν τις πορείες και τις συγκεντρώσεις έξω από του Μητσοτάκη; Τις εργαζόμενες στα νοσοκομεία και τον ΕΟΠΥΥ που έχουν γελοιοποιήσει το Γεωργιάδη;
Μέσα σε αυτές τις μάχες γίνονται τα πολιτικά προχωρήματα για όλα τα ζητήματα που μοιάζουν απλησίαστα και δύσκολα. Το έδειξε η οργισμένη ανακοίνωση της Γραμματείας Γυναικών Ομοσπονδίας Εφοριακών μετά το σεξιστικό σκίτσο του Χαντζόπουλου τον περασμένο Νοέμβρη. “Σε καμία περίπτωση και με καμία δικαιολογία δεν μπορούμε να αποδεχθούμε τις επιθέσεις, τα υπονοούμενα τις ειρωνείες και τα εμετικά δημοσιεύματα (σαν αυτό του σκιτσογράφου Δ. Χαντζόπουλου στα Νέα) απέναντι σε γυναίκες πολιτικούς, με στόχο το ίδιο τους το φύλο, πολλές φορές δε και από πολιτικούς”, ανέφερε, “Εμείς οι γυναίκες, πρώτα θύματα μαζί με τους νέους, δίνουμε τον αγώνα μας στο σπίτι, για να στηρίξουμε την ελληνική οικογένεια, στις δουλειές για να ανταποκριθούμε σε δύσκολα καθήκοντα, στην κοινωνία για να αντισταθούμε στην μνημονιακή βαρβαρότητα.
Ως εδώ!
Δίνουμε τον αγώνα με θυσία, αυταπάρνηση και υπεράνθρωπη προσφορά, για να σταθούμε στα πόδια μας και να κρατήσουμε όρθιες και τις οικογένειές μας. Είναι χρέος των πολιτικών, συνδικαλιστικών και κοινωνικών φορέων, να δημιουργήσουμε ένα μέτωπο προστασίας της Γυναίκας και καταδίκης βρώμικων, σεξιστικών και ανήθικων επιθέσεων. Είναι χρέος των πολιτών να γυρίσουν την πλάτη στους κομπλεξικούς σεξιστές και στους φασίστες. Η γυναίκα σε οποιαδήποτε θέση ευθύνης και ρόλο πρέπει να αντιμετωπίζεται με σεβασμό και όχι να γίνεται αντικείμενο επίθεσης και εκμετάλλευσης από οποιονδήποτε. Ως εδώ……!!”.
Μέσα στους αγώνες γεννιέται η αμφισβήτηση για τις ιδέες που για χρόνια καλλιεργούσε το σύστημα προκειμένου να διαχωρίζει τους ανθρώπους ανάλογα με το φύλο, το χρώμα, τη θρησκεία, τη σεξουαλική προτίμηση. Εκεί σπάνε τα κυρίαρχα πρότυπα και ιδέες περί γυναικείας κατωτερότητας σαν κομμάτι μίας φυσικής και αναμφισβήτητης εξέλιξης της ανθρωπότητας. Και στη θέση τους μπαίνουν ο αγώνας, η συλλογικότητα, η αλληλεγγύη, η ανυπακοή απέναντι σε ψηφισμένους νόμους και καταπιεστικούς θεσμούς.
Αυτά τα βήματα και η ανάγκη για τις γυναικείες και πολιτικές οργανώσεις να μπουν μπροστά για να τα καθορίσουν έδωσαν τη δυνατότητα η φετινή 8 Μάρτη να είναι διαδήλωση. Να την τιμήσουμε όπως της αξίζει.