Διεθνή

«Συνήθως λένε, όταν φτερνίζονται οι ΗΠΑ κρυολογεί ο πλανήτης. Αυτές τις μέρες φαίνεται πως όταν φτερνίζεται η Κίνα κολλά “γρίπη των πτηνών” ο πλανήτης», σχολιάζουν οι Financial Times, η επίσημη εφημερίδα της οικονομικής ελίτ.

 

Πέρα από τα κλισέ περί «κίτρινου πυρετού» τα νέα τραντάγματα στο σύστημα, δείχνουν πόσο βαθιά είναι η αδυναμία του καπιταλισμού να ανακάμψει μετά το κραχ του 2007-8, σε Ανατολή και Δύση. 

 

Το σαββατοκύριακο κεντρικοί τραπεζίτες και οικονομολόγοι συναντήθηκαν στο θέρετρο Τζάκσον Χολ στο Ουαϊόμινγκ των ΗΠΑ με κεντρικό ερώτημα εάν η Fed θα αυξήσει το βασικό της επιτόκιο το Σεπτέμβριο ή θα το αφήσει για το τέλος του χρόνου. Ανησυχούν για τις προοπτικές της ανάπτυξης, αν και είναι αμφίβολο αν μπορούν να κάνουν και πολλά.

 

Οι οικονομίες του «κέντρου» και της «περιφέρειας» παραμένουν προβληματικές, γεγονός που υπονομεύει οποιαδήποτε σχέδια «παραγωγικής ανασυγκρότησης», δεξιάς ή αριστερής διαχείρισης του συστήματος, επιχειρούνται ως διέξοδο στην κρίση. 

 

 

Στην Ελλάδα, μια από τις υποθέσεις για την «επιτυχημένη» πορεία του τρίτου μνημονίου, εκτός από τη διευθέτηση του χρέους, είναι η σταθερότητα στην οικονομία της ευρωζώνης. Αυτή η μεταβλητή, όμως, επηρεάζεται από το σοκ made in China, με τον επικεφαλής της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι να πονοκεφαλιάζει.

 

O «σούπερ-Μάριο» ανησυχεί για τις επιπτώσεις από την Κίνα και σκέφτεται να επιταχύνει από Σεπτέμβρη τα «πιεστήρια» του ευρώ για να τονώσει περαιτέρω το ευρωσύστημα, αναφέρουν Wall Street Journal και Bloomberg. Αλλά έχει ήδη ξοδέψει το μεγαλύτερο μέρος των πυρομαχικών από το «μπαζούκα» του 1 τρις, χωρίς ιδιαίτερα αποτελέσματα.

 

Η εξαγωγική Γερμανία, που κρατά με τα δόντια την ευρω-οικονομία έξω από το νερό, είναι ο μεγάλος εμπορικός εταίρος της κινέζικης οικονομίας η οποία επιβραδύνει επικίνδυνα και η ιταλική βιομηχανία παραμένει ο μεγαλύτερος υπεργολάβος των γερμανών εξαγωγέων και των εμπορικών εταίρων της Κίνας. Αυτό το μείγμα είναι εκρηκτικό, εάν συνδυαστεί και με την κρίση χρέους.

 

Η νέα κρίση από την Κίνα ξεκίνησε πριν μερικές εβδομάδες όταν το Πεκίνο άρχισε να υποτιμά το «νόμισμα του λαού» (ρεν-μιν-μπι, στα κινεζικά και γουάν διεθνώς) προκαλώντας βουτιά στις μετοχές σειράς πολυεθνικών εταιρειών οι οποίες εξάγουν στην κινεζική αγορά, συμπαρασύροντας τα ασιατικά νομίσματα σε ένα «ντόμινο» που έχουν να δουν οι αγορές από τη μεγάλη κρίση των «χάρτινων τίγρεων» του 1997-98.

 

Η απόφαση της υποτίμησης ήταν μια απόπειρα για να γίνουν πιο «ανταγωνιστικές» οι εξαγωγές. Στρατηγική που εφάρμοσαν το τελευταίο διάστημα οι σοβαρότεροι εμπορικοί ανταγωνιστές της, οι ΗΠΑ, η Ιαπωνία και η Ευρώπη, με τις πολιτικές της «ποσοτικής χαλάρωσης» των κεντρικών τραπεζών, δηλ. την «εκτύπωση» χρήματος, αναζωπυρώνοντας το «νομισματικό πόλεμο».

 

 

Ήδη εκφράζονται φόβοι ότι η ανάπτυξη της Κίνας έχει ήδη περιοριστεί στο 5% με 6%, ίσως και χαμηλότερα. Το «φρένο» της Κίνας, στη σκιά της μείωσης της παγκόσμιας ζήτησης, οδηγεί στη περαιτέρω πτώση των χρηματιστηριακών τιμών στα εμπορεύματα. Γεγονός που χτυπά μια σειρά χώρες παραγωγούς πρώτων υλών (πετρελαίου, χαλκού, ατσαλιού) από την Ασία και τη Λατινική Αμερική έως τη Ρωσία και σχεδόν όλο το πρώην «Ανατολικό Μπλοκ», οι οποίες στήριζαν την ανάπτυξή τους στις υψηλές τιμές, όπως η Αργεντινή και η Βραζιλία, η Ν. Αφρική, το Καζακστάν, η Μαλαισία κα. 

 

Η Κίνα κατανάλωνε τις πρώτες ύλες αυτών των χωρών φτιάχνοντας την εξαγωγική παραγωγική μηχανή της και οι κινεζικές επενδύσεις διατήρησαν τις τιμές μετά το 2008. Όμως, οι παγκόσμιες τιμές των εμπορευμάτων πέφτουν από το 2011 και τώρα καταρρέουν σε ιστορικά χαμηλά. Το παγκόσμιο εμπόριο στο πρώτο 6μηνο φέτος σημείωσε τη μεγαλύτερη βουτιά από την κρίση του 2008 εντείνοντας τις ανησυχίες για την παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με το World Trade Monitor.

 

Μετά το κραχ του 2007-8 το Πεκίνο προχώρησε σε «πολιτική τόνωσης» με επενδύσεις σε έργα υποδομής, αφού πρώτα άνοιξε τους κρουνούς του τραπεζικού δανεισμού. Το πακέτο στήριξης ύψους 4 τρισ. γουάν (586 δισ. δολ.) που ανακοίνωσε το 2008 οδήγησε σε τετραπλασιασμό του κινεζικού χρέους, από 7 τρισ. δολ. το 2007 σε 28 τρισ. δολ. στα μέσα του 2014, αναφέρει έρευνα της McKinsey. 

 

Το συνολικό χρέος στην Κίνα ανέρχεται στο 282% του ΑΕΠ από 130% το 2009. Ξεπερνά το 269% στις ΗΠΑ και το 258% στη Γερμανία, ενώ αναμένεται να φτάσει το 400% έως το 2018. Το μεγαλύτερο μέρος, 125% του ΑΕΠ, είναι χρέος των επιχειρήσεων με τη μορφή εταιρικών ομολόγων. Το χρέος των τοπικών κυβερνήσεων στα τέλη Ιουνίου εκτοξεύτηκε σε 2,9 τρισ. δολ. και το Πεκίνο αποφάσισε την περασμένη εβδομάδα… μνημόνιο, θέτοντας «ταβάνι» τα 2,5 τρισ. στο ανεξόφλητο χρέος.

 

Όλοι φοβούνται το «ξεφούσκωμα» της κινεζικής οικονομίας, μετά από μία 15ετία σχεδόν ασταμάτητης, ξέφρενης ανάπτυξης, που φυσικά στηρίχτηκε στο ξεζούμισμα της εργατικής τάξης. Η Κίνα αντιπροσωπεύει περίπου το 15% της παγκόσμιας παραγωγής και ήταν υπεύθυνη για το ήμισυ σχεδόν της ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας τα τελευταία χρόνια της κρίσης.

 

Εκτός από το χρηματιστηριακό κραχ που εξαφάνισε 5 τρισ. δολ. σε ένα μήνα, οι μεγαλύτερες ανησυχίες είναι στην πραγματική οικονομία. «Πίσω από τις τάσεις υποχώρησης της κινεζικής οικονομίας, βρίσκεται ο θεμελιώδης νόμος του καπιταλισμού, η μείωση της κερδοφορίας και η αδυναμία του χρηματοπιστωτικού συστήματος να συνεχίσει να συντηρεί τη φούσκα στην αγορά ακινήτων και μετοχών», σχολιάζει στο blog του «Οικονομία με άλλο μάτι» ο Μωϋσής Λίτσης.

 

 

«Το 2007 η κερδοφορία αυξήθηκε κατά 39%, το 2008 και 2009 όμως με την πτώση της διεθνούς ζήτησης λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η κερδοφορία μειώθηκε σε 12,5% και 13% αντίστοιχα. Το 2010 αυξήθηκε 53,5%, για να περιοριστεί στο 16% την επόμενη χρονιά. Το 2012 η αύξηση της κερδοφορίας ήταν μικρότερη του 1% και το 2013 ήταν 10,5%. Το 2014, η κερδοφορία είχε αρνητική ανάπτυξη. Η μείωση της κερδοφορίας είχε αποτέλεσμα να μειώνονται οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου».

 

Η προσδοκία διατηρήσιμης ανάπτυξης παραμένει μια χίμαιρα διεθνώς, αναφέρει ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς. Το φάντασμα της αποπληθωριστικής ύφεσης απειλεί όλο τον πλανήτη. Όταν ο πληθωρισμός είναι πολύ χαμηλός, η οικονομική ανάπτυξη περιορίζεται λόγω της υψηλότερης επιβάρυνσης χρέους και των ασθενών επενδύσεων.

 

Η Fed έως τώρα έμοιαζε προετοιμασμένη να αρχίσει να αυξάνει τα επιτόκια. Αλλά ήδη «νεοκεϊνσιανοί» όπως ο Λάρι Σάμερς, πρώην υπ. Οικονομικών επί Κλίντον και ο νομπελίστας Τζόζεφ Στίγκλιτς, ζητούν το αντίθετο: περαιτέρω μαξιλάρια… «φωτοτυπημένων» δολαρίων ως ασπίδα στα νέα σοκ.

 

Η άνοδος του δολαρίου προβληματίζει διεθνώς, καθώς αυξάνει τα χρέη κρατών και εταιρειών, που έχουν δανειστεί σε δολάρια. Οι χρεοκοπίες δεν έφυγαν από την ημερήσια διάταξη κι αυτό δεν κρύβεται παρά τις «πυροσβεστικές» παρεμβάσεις των κεντρικών τραπεζών.

 

Όσο οι τραπεζίτες ελέγχουν το σύστημα ροών και τα αφεντικά τις επιχειρήσεις, τόσο θα διογκώνεται το «πλασματικό χρήμα», οι χρηματιστηριακές φούσκες, αφού οι προσδοκίες «μελλοντικών ικανοποιητικών κερδοφοριών» παραμένουν πενιχρές σε περιβάλλον απροθυμίας πραγματικών επενδύσεων.

 

Η αδυναμία ανάκαμψης παραμένει. Ο καπιταλισμός ζει ως «ζόμπι», τρώγοντας τις σάρκες των ζωντανών, από την Ελλάδα έως την Κίνα, μέχρι να τους σταματήσουμε.