Γράμματα και σχόλια

Ένα σκίτσο της γνωστής γαλλικής εφημερίδας Charlie Hebdo ξεσήκωσε μεγάλη συζήτηση την προηγούμενη βδομάδα. Το σκίτσο – κάτω από τον τίτλο “Μετανάστες” – απεικονίζει τη γνωστή φιγούρα του άψυχου κορμιού του μικρού Αϋλάν, του προσφυγόπουλου από το Κουρδιστάν, και αμέσως μετά ανθρωπόμορφα αρσενικά γουρούνια να κυνηγάνε γυναίκες, με την υπόδειξη: “Τι θα γινόταν ο μικρός Αϋλάν, αν είχε μεγαλώσει; Θα χούφτωνε γυναίκες στη Γερμανία”. 

 

Πρόκειται για ένα ανοιχτά ρατσιστικό σκίτσο που μετατρέπει σε καρτούν την προπαγάνδα της ευρωπαϊκής άκρας δεξιάς: οι πρόσφυγες και οι μετανάστες, που προβάλλονται ανθρωπιστικά ως “θύματα”, είναι συλλήβδην υπεύθυνοι για τις σεξουαλικές επιθέσεις στην Κολωνία. Το σκίτσο έτσι νομιμοποιεί – με τον αέρα μάλιστα ενός “προοδευτικού” περιοδικού – την επίθεση κατά των προσφύγων που βρίσκεται σε εξέλιξη, ιδίως στη Γερμανία και τη Γαλλία, και φτάνει μέχρι και σε εμπρησμούς σε τζαμιά και ξενώνες. Δεν είναι τυχαίο ότι η Χρυσή Αυγή αναδημοσίευσε πρόθυμα στον ιστότοπό της το σκίτσο, χρησιμοποιώντας ως τίτλο τη λεζάντα του.

 

Απέναντι στην κατακραυγή για το ρατσιστικό σκίτσο, υπάρχει μια εξωφρενική επιχείρηση εξ αριστερών υπεράσπισής του (κυρίως από όσους δηλώσανε πέρυσι “Charlie” μετά το τρομοκρατικό χτύπημα εναντίον του): το σκίτσο είναι, λένε, σαρκαστικό, στρεφόμενο ενάντια στην ίδια την Ευρώπη, που υποκριτικά συγκινήθηκε το καλοκαίρι με τον μικρό Αϋλάν, ενώ τώρα αποδίδει ρατσιστικά τις σεξουαλικές επιθέσεις στους μετανάστες. Πρόκειται για απόλυτη αντιστροφή της πραγματικότητας.

 

Καταρχάς, μέσα στο σκίτσο, δεν υπάρχει τίποτα που να υπονοεί κάποιου τύπου σαρκασμό, έστω κι αν κάτι τέτοιο θα ήταν εύκολο. Θα αρκούσε να αντικατασταθεί ο τίτλος “Μετανάστες” με τον τίτλο “Ευρώπη” ή “Ρατσιστές” ή οτιδήποτε άλλο θα επιθυμούσε να στοχοποιήσει ο σκιτσογράφος. Αυτός θα ήταν ένας απλός τρόπος (και υπάρχουν πολλοί άλλοι) που ένα “σαρκαστικό” σκίτσο θα προσέφερε το κλειδί να αποκαλυφθεί ο σαρκασμός του. Τέτοιος σαρκασμός όμως δεν υπάρχει, γι' αυτό το λόγο και το σκίτσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τη Χρυσή Αυγή. Όσοι σπεύδουν να χαρακτηρίσουν το σκίτσο “αντιρατσιστικό”, βάζουν τεράστιο αυτογκόλ. Ο αντιρατσισμός είναι ενεργητική πολιτική στάση που κόβει σαν λεπίδι. Το σκίτσο του Charlie Hebdo προφανώς και δεν ανήκει σ' αυτή την κατηγορία.

 

Υπάρχει βέβαια και η εκδοχή ότι η αντιρατσιστική στόχευση του σκίτσου αποκαλύπτεται έξω από αυτό, όταν τεθεί στο σωστό “πλαίσιο”, που δεν είναι άλλο από την ιστορία του περιοδικού. Όμως, η πορεία του Hebdo είναι εξαιρετικά αμφισβητούμενη: ένα περιοδικό που ξεκίνησε με τον απελευθερωτικό και εικονοκλαστικό αέρα του Μάη του ’68 έχει καταλήξει να αναπαράγει χοντροκομμένες ισλαμοφοβικές προκαταλήψεις στο όνομα της “κοσμικότητας”. Το πρωτοσέλιδο σκίτσο του Hebdo μετά το θέρισμα της διαδήλωσης στη Ράμπαα από τη χούντα της Αιγύπτου με τουλάχιστον 800 νεκρούς (απεικονίζοντας κλασσικές μουσουλμανικές καρικατούρες να τρώνε σφαίρες που δεν τις εμπόδιζε το Κοράνι που κρατούσαν, μιας και αυτό είναι “φτιαγμένο από σκατά”) δείχνει το μέγεθος της κατάντιας ενός τέως ριζοσπαστικού εντύπου. Τα αντιεξουσιαστικά παράσημα του Hebdo αξίζουν όσο και αυτά του Κον Μπεντίτ: δεν πιάνουν δεκάρα.

 

Και, σε κάθε περίπτωση, η αναφορά στο “πλαίσιο” δεν μπορεί να περιοριστεί στην ιστορία του περιοδικού. Το πλαίσιο που καθορίζει αυτή τη στιγμή τον χαρακτήρα των πραγμάτων στη Γαλλία είναι το κύμα ισλαμοφοβίας και κρατικού ρατσισμού μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, που έχει εξελιχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, ιμπεριαλιστικό πόλεμο στη Συρία, άνοδο του Εθνικού Μετώπου στις εκλογές και αύξηση των ρατσιστικών επιθέσεων. Οποιοσδήποτε υποδύεται ότι αυτό το πλαίσιο είναι άσχετο με τη “σάτιρα” του Charlie Hebdo, απλά μετατρέπεται σε “χρήσιμο ηλίθιο” του γαλλικού κράτους και της οικογενειακής επιχείρησης των Λεπέν.

 

“Και τι θέλετε; Να απαγορεύσετε την ελευθερία της σάτιρας;”. Αυτή είναι η τελευταία γραμμή άμυνας των υποστηρικτών του Charlie. Ας μην ανησυχούν οι φιλελεύθεροι υπερασπιστές της “ελευθερίας του λόγου”. Ο Riss, ο σκιτσογράφος του εμετικού αυτού σχεδίου και νέος μεγαλομέτοχος του Charlie, έχει πλέον τη δυνατότητα να δουλεύει υπό την προστασία των όπλων του γαλλικού ιμπεριαλισμού. Κανείς δεν απειλεί σήμερα το “δικαίωμά” του να χύνει το ισλαμοφοβικό του δηλητήριο. Αυτό που κρίνεται σήμερα είναι να κερδίσουμε ένα πλατύ προοδευτικό ακροατήριο στην κατανόηση ότι το Charlie Hebdo έχει οριστικά και αμετάκλητα περάσει στην άλλη πλευρά. Το τελευταίο σκίτσο του Hebdo είναι μια καλή ευκαιρία να ξεκαθαρίσουμε ότι οι αντιρατσιστές δεν έχουμε κανέναν λόγο να “είμαστε Charlie”.