Οικονομία και Πολιτική
Πανικός στα Xρηματιστήρια: Δεν είδαμε το τέλος ακόμα

Mια συνοπτική εικόνα από την εφημερίδα TA NEA για την αναταραχή στην ελληνική οικονομία

Αυτό που άρχισε να συμβαίνει στις διεθνείς χρηματοοικονομικές αγορές είναι πολύ σοβαρό. Επίσης, για όποιον γνωρίζει την ιστορία του καπιταλισμού, είναι πολύ συνηθισμένο. Με απλά λόγια, στο τέλος της περασμένης βδομάδας οι τράπεζες ξέμειναν από χρήμα. Το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα τροφοδοτείται από τράπεζες που δανείζουν η μια την άλλη. 

Την περασμένη βδομάδα, η κρίσιμη διατραπεζική αγορά στέρεψε. Οι τράπεζες βρέθηκαν φορτωμένες με δάνεια στη λεγόμενη αγορά στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου στις ΗΠΑ. Πρόκειται για μια αγορά που αναπτύχθηκε για να παρέχει στεγαστικά δάνεια σε δανειολήπτες με κακό ιστορικό στις τράπεζες. Η θεωρία ήταν ότι οι τράπεζες θα μπορούσαν να «πακετάρουν» το δανεισμό στην στεγαστική αγορά υψηλού ρίσκου σε περίπλοκα χρηματοοικονομικά προϊόντα όπως τα δομημένα ομόλογα (CDO’s) και να τα πουλήσουν σε επενδυτικά κεφάλαια κλπ. 

Ομως, αυτή η αγορά των στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου κατέρρευσε στις αρχές της φετινής χρονιάς. Μ’ αυτόν τον τρόπο οι τράπεζες βρέθηκαν φορτωμένες με δάνεια τα οποία δεν μπορούσαν να πουλήσουν. Στις βδομάδες που πέρασαν οι χρηματοοικονομικές αγορές άρχισαν να πανικοβάλλονται αναλογιζόμενες τις συνέπειες. 

Οπως κάθε αγορά, έτσι κι οι χρηματοοικονομικές αγορές λειτουργούν με βάση τη προσφορά και τη ζήτηση. Ενόσω η προσφορά χρήματος περιοριζόταν, τα επιτόκια άρχισαν να ανεβαίνουν. Αυτό ανάγκασε τις κεντρικές τράπεζες ν’ αρχίσουν τις παρεμβάσεις. Πρώτη ήταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, παρακινημένη από την δοκιμασία κάποιων ευρωπαϊκών τραπεζών φορτωμένων με μη-εξυπηρετούμενα δάνεια που είχαν αποφύγει αντίστοιχες αμερικάνικες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έριξε 95 δισεκατομμύρια ευρώ στην αγορά την Πέμπτη της περασμένης βδομάδας και μετά ακόμα 61 δισεκατομμύρια την Παρασκευή στο αποκορύφωμα (μέχρι εκείνη τη στιγμή) του πανικού. 

Η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, η Fed, δεν παρενέβαινε προσελκύοντας όλο και πιο φαρμακερές επιθέσεις από τρομαγμένους επενδυτές. Ομως κι αυτή αναγκάστηκε να κινηθεί την Παρασκευή, δανείζοντας 38 δισεκατομμύρια δολάρια και δεχόμενη ασφάλειες υποθηκών σε αντάλλαγμα. 

Η προσοχή έχει στραφεί σε μεγάλο βαθμό στο ρόλο που έπαιξαν τα CDO’s και τα υπόλοιπα λεγόμενα «πιστωτικά παράγωγα» στη δημιουργία των συνθηκών για το ξέσπασμα του πανικού. Ομως, παρόλες τις φανταχτερές, περίπλοκες κατασκευές του χρηματοοοικονομικού τομέα, η δυναμική της κρίσης είναι πολύ γνωστή. 

Τα χαμηλά επιτόκια, όπως αυτά που κυριαρχούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της παρούσας δεκαετίας, κάνουν πιο φτηνές τις πιστώσεις. Αυτό ενθαρρύνει την επένδυση σε κατά τα φαινόμενα επικερδή εγχειρήματα. 

Αν οι φτηνές πιστώσεις συμπέσουν με την ανάκαμψη της πραγματικής οικονομίας μετά από μια ύφεση, όπως συνέβη στις ΗΠΑ μετά το 2000-1, πιθανότατα να υπάρξουν γνήσιες κερδοφόρες ευκαιρίες. Ομως, καθώς ο κύκλος συνεχίζεται, υπάρχουν όλο και λιγότερα τέτοια πράγματα στα οποία μπορούν να γίνουν επενδύσεις. 

Τότε γίνονται ελκυστικότερες οι πιο ριψοκίνδυνες –στην πραγματικότητα απλά απετεωνίστικες- «δουλειές». Η ογορά στεγαστικών δανείων υψηλού ρίσκου αποτελεί ένα κλασσικό παράδειγμα. Οι μεσίτες, αδημονώντας να πουλήσουν υποθήκες δεν κάθονταν να τσεκάρουν το τραπεζικό ιστορικό των πελατών τους. 

Ομως, κάποια στιγμή η φούσκα σκάει. Το ζητούμενο, για τον έξυπνο κερδοσκόπο, είναι να καταλάβει πότε φτάνει η στιγμή να βγει από το κόλπο. Μερικές βδομάδες πριν, ο Τσακ Πρινς, το αφεντικό της Citigroup, έκφρασε με παραστατικό τρόπο αυτή τη φιλοσοφία. Είπε: «όταν σταματάει ο χορός, τα πράγματα περιπλέκονται. Αλλά όσο παίζει η μουσική, πρέπει να είσαι όρθιος και να χορεύεις. Ακόμα χορεύουμε.»

Xορός

Οταν σταμάτησε ο χορός αποκαλύφθηκε ότι η Citigroup είχε χάσει τον περασμένο μήνα περισσότερα από 700 εκατομμύρια δολάρια στις πιστωτικές αγορές. Δυστυχώς, δεν πρόκειται για παιχνίδι. Ολόκληρη η οικονομία μπορεί να βουλιάξει στην ύφεση κάτω από το βάρος κακών επενδύσεων που έγιναν όταν οι χρηματοοικονομικές αγορές χόρευαν ακόμα. 

Οι σχολιαστές επαναλαμβάνουν ότι «οι βάσεις είναι υγιείς». Οπως ανέφερε η εφημερίδα Φαϊνάνσιαλ Ταϊμς το περασμένο Σάββατο «οι βάσεις της οικονομίας και οι αναπτυξιακές προοπτικές παραμένουν σε καλή κατάσταση.» 

Είναι αλήθεια ότι η παγκόσμια οικονομία μεγενθύνεται πολύ γρήγορα τα τελευταία δυο τρία χρόνια. Το πιστωτικό μπουμ στις ΗΠΑ τροφοδότησε τη ζήτηση για φτηνά καταναλωτικά προϊόντα που τώρα παράγονται σε τεράστια κλίμακα από την Κίνα. Με την σειρά της η Κίνα προσέλκυσε επενδύσεις σε εργοστάσια και εξοπλισμό ιδιαίτερα από την Γερμανία και την Ιαπωνία, τραβώντας τις δυο αυτές οικονομίες από μια μακρά περίοδο στασιμότητας. 

Ετσι λοιπόν, η οικονομία των ΗΠΑ παραμένει η ατμομηχανή του παγκόσμιου καπιταλισμού. Οι ρυθμοί μεγένθυσής της είχαν αρχίσει να ελαττώνονται πριν ακόμα τους πιστωτικούς τριγμούς των περασμένων βδομάδων. Αν οι κεντρικές τράπεζες δεν κατορθώσουν να αποκαταστήσουν σύντομα τη χρηματοοικονομική ισορροπία, θα έχουμε μια πολύ ανώμαλη διαδρομή μπροστά μας.