Ένα ντοκιμαντέρ για την προσφυγική κρίση από έναν διάσημο εικαστικό καλλιτέχνη δεν είναι μόνο κινηματογραφικό αλλά και πολιτικό γεγονός. Ο Γουέι Γουέι βίωσε την προσφυγιά στην παιδική του ηλικία, όταν ο πατέρας του που ήταν ποιητής έπεσε θύμα των εκκαθαρίσεων στο Κ.Κ. Κίνας και σαν αποδιοπομπαίος τράγος εξορίστηκε με την οικογένεια του στις πιο φτωχικές απομακρυσμένες γωνιές της χώρας του.
Σήμερα ο Γουέι Γουέι αναλαμβάνει ένα τεράστιο εγχείρημα: να μεταφέρει στην οθόνη το πανόραμα της παγκόσμιας προσφυγιάς, τη διάσταση των εξηνταπέντε εκατομμυρίων προσφύγων, διωγμένων από τον πόλεμο, τη φτώχεια, την κλιματική αλλαγή. Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό. Επισκέφτηκε 23 χώρες. Χρησιμοποίησε τεχνικά μέσα από μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), κάμερα λήψης με οπερατέρ μέχρι... κινητό τηλέφωνο, μακρυνά πλάνα και ζουμ στα πρόσωπα, προσωπικές αφηγήσεις, κραυγές διαμαρτυρίας.
Αφιέρωσε σημαντικό μέρος στους πολέμους στη Μέση Ανατολή για να καταγράψει το ρεύμα από τη Συρία και το Ιράκ. Η εικόνα από την Τουρκία και την Ελλάδα, την Ιταλία προς την καρδιά της Ε.Ε., οι σκηνές από τη Λέσβο, την Ειδομένη, τα Σερβο-ουγγρικά σύνορα, τη Λαμπεντούζα ως τη «ζούγκλα» του Καλέ είναι συγκλονιστικές. Φανερώνουν την υποκρισία μιας Ευρώπης όπου οι ανθρωπιστικές διακηρύξεις περί ισότητας και αδελφοσύνης δεν ισχύουν για τους «άλλους», που βαφτίζονται παρείσακτοι και τρομοκράτες. Αντίθετα με τα παραπλανητικά στοιχεία των Ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, το μεγαλύτερο ρεύμα προσφύγων διοχετεύτηκε σε φτωχότερες χώρες, στην Ιορδανία, το Λίβανο και την Τουρκία.
Μεγάλη εικόνα
Όμως το ντοκιμαντέρ δεν μένει στη Μέση Ανατολή. Από τους Ροχίνγκια που εκτοπίστηκαν βάναυσα από τη Μυανμάρ στο Μπανγκλαντές, μέχρι τους Σουδανούς και Σομαλούς στην Κένυα, από το Πακιστάν και το Αφγανιστάν, τα σύνορα Μεξικό – ΗΠΑ και την λωρίδα της Γάζας, χωρίς να πέφτει σε ψεύτικες διακρίσεις πρόσφυγες- μετανάστες, μένει στη μεγάλη εικόνα: Άνθρωποι που αναγκάζονται να φύγουν, που δεν είναι παθητικά θύματα, απαιτούν λύσεις με αξιοπρέπεια και το παγκοσμιοποιημένο σύστημα δεν τους τις επιτρέπει. Κι αυτό είναι ένα ηχηρό μήνυμα.
Οι αδυναμίες της ταινίας αρχίζουν όταν επιχειρεί να πολιτικολογήσει μέσα από τις δηλώσεις δημόσιων προσώπων. Στην κάμερα παρελαύνουν η πριγκήπισσα της Ιορδανίας, ο Δρούζος πολιτικός του Λιβάνου Ουαλίντ Τζουμπλάντ, υπεύθυνοι οργανισμών του ΟΗΕ, διασημότητες, ακόμα και ο Μουζάλας, που κατακεραυνώνει τον ρατσισμό και την ξενοφοβία. Υποκρισία που αντιφάσκει με όλη την εικόνα της οικονομικής, πολιτικής και περιβαλλοντικής κρίσης του πλανήτη και αναπαράγει ιδεαλιστικές θεωρίες περί καλού και κακού.
Στα αδύναμα σημεία βρίσκεται επίσης κατά την άποψή μας και η αυτοαναφορική παρουσία του ίδιου του καλλιτέχνη, ο οποίος περιφέρεται μέσα στα πλάνα, όχι πάντα διακριτικά, συχνά μονοπωλώντας τις εντυπώσεις. Τι νόημα έχει να παριστάνει τον χαμένο Αϊλάν πεσμένος μπρούμυτα σε μια ακτή της Μεσογείου; Η αμεσότητα και γνωριμία με τους ίδιους τους πρόσφυγες έχει αξία. Τι εξυπηρετούν όμως αστεία όπως η ανταλλαγή διαβατηρίων ανάμεσα στον καλλιτέχνη και τον Σύριο πρόσφυγα; «Τους λες ότι είσαστε ίσοι», λέει ο δημιουργός και συνεχίζει «...όμως λες ψέμματα γιατί δεν είστε. Η θέση σου διαφέρει. Θα πρέπει να τους εγκαταλείψεις. Κι αυτό θα με στοιχειώνει σ’όλη μου τη ζωή».
Ο Γουέι Γουέι δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις, ωστόσο η «Ανθρώπινη ροή» ωθεί όποιον την παρακολουθήσει να κάνει κάτι, να αναλάβει δράση για τους πρόσφυγες. Αξίζει λοιπόν με κριτική ματιά.