Ιστορία
40 χρόνια από τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ

Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή έρχονται ξανά και ξανά στο προσκήνιο, με διάφορες αφορμές. Από τις αμερικάνικες εκλογές και τη συζήτηση για το αν ο Μπάιντεν θα αποκαταστήσει το ρόλο των ΗΠΑ στην περιοχή μέχρι την νέα «μεγάλη συμμαχία» του Μητσοτάκη με τη δυναστεία που κυβερνάει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Σε όλες αυτές τις συζητήσεις μια επέτειος πέρασε ασχολίαστη από τα ΜΜΕ. Σαράντα χρόνια πριν, τον Σεπτέμβρη του 1980, το Ιράκ εισέβαλε στο Ιράν πυροδοτώντας έναν φρικτό πόλεμο που κράτησε οχτώ χρόνια και προκαλώντας μια αλυσίδα συνεπειών που φτάνουν στο σήμερα. 

Tο αγαπημένο παιδί του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στην περιοχή τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν η δικτατορία του Σάχη του Ιράν. Ο ίδιος ο Σάχης, ο Ρεζά Παχλεβί, είχε κρατηθεί στην εξουσία από ένα πραξικόπημα που οργάνωσαν οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες με τη βοήθεια της CIA το 1953. Είχαν ανατρέψει τον πρωθυπουργό Μοσαντέκ ο οποίος είχε τολμήσει να εθνικοποιήσει την πετρελαϊκή βιομηχανία. Η μυστική αστυνομία του Σάχη, η ΣΑΒΑΚ ήταν διαβόητη παγκοσμίως για τα βασανιστήρια και τις δολοφονίες που έκανε. Και η Τεχεράνη ήταν η έδρα ενός από τους μεγαλύτερους «σταθμούς» της CIA στον κόσμο. 

Αυτός ο «παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή» γκρεμίστηκε συθέμελα τον Φλεβάρη του 1979. Η Ιρανική Επανάσταση ήταν ένα συγκλονιστικό γεγονός. Εκατομμύρια εργάτες/τριες φτωχοί και καταπιεσμένοι αναμετρήθηκαν με ένα πάνοπλο καθεστώς σε μαζικές διαδηλώσεις και απεργίες που κράτησαν ένα χρόνο. Τον Φλεβάρη μια ένοπλη εξέγερση στην οποία σημαντικό ρόλο έπαιξαν αριστερές οργανώσεις τσάκισε το επίλεκτο σώμα των «Αθάνατων» (της φρουράς του Σάχη) στην Τεχεράνη. Η επανάσταση είχε νικήσει.

Η εργατική τάξη είχε παίξει καθοριστικό ρόλο στις μάχες της επανάστασης, αλλά δεν κατάφερε να βάλει τη δικιά της σφραγίδα στην πορεία της, και λόγω των πολιτικών αδυναμιών της Αριστεράς. Τα ηνία τα πήρε το ρεύμα του πολιτικού Ισλάμ με ηγέτη τον Χομεϊνί που σύντομα άρχισε να κινείται ενάντια στην Αριστερά και τις μαζικές οργανώσεις που δεν έλεγχε. Όμως, για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό η απώλεια του Ιράν ήταν μια συμφορά που δεν μπορούσε να περάσει χωρίς αντίδραση. 

Εισβολή 

Σε αυτό το σημείο μπήκε στο παιχνίδι το καθεστώς του Ιράκ με τον Σαντάμ Χουσεΐν. Υπολόγιζε ότι ο ιρανικός στρατός είχε αποδυναμωθεί και από έμπειρους αξιωματικούς και από υλικό, όπως ανταλλακτικά για τα αμερικάνικα τανκς και αεροπλάνα του. Στις 22 Σεπτέμβρη του 1980 ξεκίνησε τον πόλεμο, με κύρια αιχμή της εισβολής την επαρχία Κουζεστάν. 

Αυτή η επαρχία βρέχεται από τον Περσικό Κόλπο και είναι γεμάτη πετρελαιοπηγές. Ο Σαντάμ Χουσεΐν ήθελε να την προσαρτήσει. Πίστευε ότι ένας «σύντομος ένδοξος πόλεμος» θα του εξασφάλιζε το ρόλο του νέου «χωροφύλακα» του ιμπεριαλισμού στην περιοχή. 

Όμως, σύντομα έγινε φανερό ότι ο πόλεμος δεν θα ήταν ούτε σύντομος ούτε ένδοξος. Το καθεστώς του Ιράν μπόρεσε να κινητοποιήσει τη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού ενάντια στην εισβολή που στα μάτια όλων ήταν μια προσπάθεια να επανέλθει ο μισητός Σάχης. Οι μάχες ήταν από την αρχή σκληρότατες και αιματηρές. Για παράδειγμα, ο ιρακινός στρατός χρειάστηκε να δώσει μάχες δρόμο το δρόμο και τετράγωνο το τετράγωνο για να καταλάβει την Κοραμχασάρ, πόλη-κλειδί του Κουζεστάν. 

Το καλοκαίρι του 1982 το Ιράν πέρασε στην αντεπίθεση και απελευθέρωσε σχεδόν όλα τα εδάφη του που είχε καταλάβει ο ιρακινός στρατός. Ο πόλεμος μετατράπηκε σε μια σύγχρονη εκδοχή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Στατική άμυνα, συρματοπλέγματα, μπαράζ πυροβολικού, εκατόμβες νεκρών σε μάταιες επιθέσεις για μερικές εκατοντάδες μέτρα γης. 

ΗΠΑ

Όταν ξεκινούσε ο πόλεμος ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του προέδρου Ρήγκαν και «θεωρητικός» της αμερικάνικης διπλωματίας είχε δηλώσει: «δεν διακρίνω καμιά θεμελιώδη ασυμβατότητα συμφερόντων ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράκ». Με άλλα λόγια για τον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό αν ο Σαντάμ Χουσεΐν μπορούσε να κερδίσει τότε όλα καλά. Τα επόμενα χρόνια οι ΗΠΑ κρατούσαν τυπικά μια ουδέτερη στάση αν και έκαναν σαφές το που ήταν οι συμπάθειές τους. 

Όμως, όσο ο πόλεμος τραβούσε, αυτή η στάση άρχισε να αλλάζει. Τον Ιούνη του 1986 με μια από τις πιο τολμηρές και καλά σχεδιασμένες επιχειρήσεις του πολέμου, ο ιρανικός στρατός κατέλαβε την στρατηγικής σημασίας χερσόνησο του Φάο. Η σημασία αυτής της επιτυχίας ήταν τόσο μεγάλη που πολλοί θεωρούσαν ότι το Ιράν μπορεί να κερδίσει τον πόλεμο. Κι όπως δήλωσε ένας άλλος Αμερικάνος διπλωμάτης, κάτι τέτοιο «θα ανέτρεπε την στρατηγική ισορροπία εις βάρος των δυτικών συμφερόντων». 

Γι’ αυτό ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός αναμίχθηκε ενεργά πλέον. Οι ΗΠΑ άρχισαν να ρίχνουν το βάρος της πολεμικής τους μηχανής στην πλάστιγγα του πολέμου. Συγκέντρωσαν μια τεράστια αρμάδα στην περιοχή για να εξασφαλίσουν την «ελεύθερη ναυσιπλοΐα» στον Περσικό, ουσιαστικά για να στραγγαλίσουν το Ιράν. 

Χρήμα, πληροφορίες και πολεμικό υλικό άρχισε να ρέει προς τον Σαντάμ Χουσεΐν. Ανάμεσα σε αυτό το υλικό ήταν και «χημικά διπλής χρήσης». Δηλαδή υλικά που μπορούσαν να γίνουν και ζιζανιοκτόνα και χημικά όπλα. Ο Χουσεΐν φυσικά διάλεξε το δεύτερο, και εξαπέλυσε επιθέσεις με δηλητηριώδη αέρια και στο μέτωπο και ενάντια στους Κούρδους. 

Ταυτόχρονα η αμερικάνικη διπλωματία μπόρεσε να συγκροτήσει μια ανεπίσημη, αλλά τεράστια, διεθνή συμμαχία ενάντια στο Ιράν. Απέδειξε έτσι στα αντιδραστικά καθεστώτα της περιοχής όπως η Σ. Αραβία ή η Αίγυπτος (που έστειλε 60 χιλιάδες στρατιώτες) ότι ήταν το «αφεντικό». 

Και με αυτό τον τρόπο κατάφερε ουσιαστικά να κερδίσει τον πόλεμο. Μια από τις πιο δραματικές και βάρβαρες επιδείξεις δύναμης ήταν η κατάρριψη ενός ιρανικού επιβατηγού αεροσκάφους με 290 επιβάτες από το αμερικάνικο καταδρομικό σκάφος Vincennes τον Ιούλη του 1988. 

Τον Αύγουστο του 1988 το Ιράν αποδέχτηκε τις «ειρηνευτικές» προτάσεις του ΟΗΕ. Τυπικά κανένα από τα δυο κράτη δεν είχε νικήσει. Οι γραμμές του μετώπου ήταν λίγο πολύ στο σημείο που βρίσκονταν τον Σεπτέμβρη του 1980. Ένα εκατομμύριο νεκροί κι από τις δυο πλευρές, μια τεράστια οικονομική καταστροφή που πλήρωσαν οι απλοί άνθρωποι, ήταν η διαφορά.  

Συνέχεια

Το 1990 ο Σαντάμ Χουσεΐν εισέβαλε στο Κουβέιτ για να ρεφάρει τη χασούρα του πολέμου.  Άμεσα, οι ΗΠΑ συγκρότησαν μια πελώρια συμμαχία ενάντια στον πρώην «δικό τους». Ο τότε πρόεδρος Μπους (ο πατέρας) οργάνωσε την αμερικάνικη εισβολή στο Ιράκ. Ο πρώτος πόλεμος του Ιράκ τέλειωσε το καλοκαίρι του 1991 με τις ΗΠΑ να διαλαλούν το ρόλο τους ως «μοναδική υπερδύναμη». Ο Σαντάμ παρέμεινε στην εξουσία κάτω από αμερικανική επιτήρηση. Αλλά η “μοναδική υπερδύναμη” δεν είχε καταφέρει να επιβάλει τον έλεγχο που είχε στην περιοχή την εποχή του Σάχη, όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια.

Έντεκα χρόνια αργότερα, ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός εισέβαλε στο Ιράκ και ανέτρεψε τον Σαντάμ Χουσεΐν. Η αφορμή ήταν η επίθεση της Αλ-Κάιντα στους δίδυμους πύργους της Νέας Υόρκης. Η ιμπεριαλιστική προπαγάνδα έλεγε τότε ότι ο Σαντάμ διέθετε “όπλα μαζικής καταστροφής”. Αποδείχθηκε ότι ήταν ψέμα, όπως ψέμα ήταν και η σύνδεση του Ιράκ με την Αλ-Κάιντα. Ο πραγματικός στόχος ήταν η επιβεβαίωση του ηγεμονικού ρόλου των ΗΠΑ απέναντι στις άλλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις με τη διασφάλιση του ελέγχου στην «κάνουλα του πετρελαίου» της περιοχής.

 Όμως, η κατοχή του Ιράκ κατέληξε στη μεγαλύτερη ήττα του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού από την εποχή του Βιετνάμ. Η αντίσταση έκανε τη χώρα ακυβέρνητη και τελικά οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να αποσύρουν τα στρατεύματά τους αφήνοντας ένα Ιράκ ρημαγμένο, πεδίο συγκρούσεων ανάμεσα σε Σιίτες και Σουνίτες μέσα από τη θρησκευτική διχόνοια που έσπειρε η αμερικάνικη κατοχή.

Η εποχή που μια αμερικάνικη αρμάδα στον Περσικό αρκούσε για να βάλει τους πάντες στη «θέση τους» έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Οι ανταγωνισμοί μεγάλων και «μικρών» δυνάμεων γίνονται όλο και πιο ανεξέλεγκτοι. Σε αυτό το ναρκοπέδιο τρέχει να εμπλακεί ο Μητσοτάκης με τη νέα συμμαχία του με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η ελπίδα για ειρήνη βρίσκεται στα χέρια των κινημάτων που ξεσπάνε ξανά σε όλη την περιοχή, στο “αραβικό πεζοδρόμιο” μιας εργατικής τάξης ακόμα πιο μεγάλης από ότι στη δεκαετία του ’70, με πολύ πιο πλούσιες πολιτικές εμπειρίες.