Στο Κάιρο μεταφέρθηκε μετά την κατάκτηση της Ελλάδας από τους Ναζί ο ελληνικός στρατός και η κυβέρνηση υπό τον τραπεζίτη Εμ.Τσουδερό. Η κυβέρνηση Τσουδερού προσπάθησε να κρατήσει τις ισορροπίες ανάμεσα στους Άγγλους, το παλάτι, τους οπαδούς της Μεταξικής δικτατορίας και τη «Δημοκρατική» παράταξη του κέντρου, τους βενιζελικούς. Το αντιφασιστικό αίσθημα όμως είναι δυνατό μέσα στον κόσμο, ξεπερνά πολύ τα πολιτικά όρια της Κεντροδεξιάς, επηρεάζεται καθαρά από τη δράση της Αριστεράς και του ΚΚΕ. Συναντιέται με τα καλύτερα κομμάτια του κινήματος της ελληνικής παροικίας, τον Εθνικό Απελευθερωτικό Σύνδεσμο (ΕΑΣ) και τα εργατικά σωματεία με πρωτοπόρους τους ναυτεργάτες.
Με πρωτοβουλία των κομμουνιστών δημιουργούνται πυρήνες αντιφασιστικών οργανώσεων σε όλες τις ένοπλες δυνάμεις, (ΑΣΟ, ΑΟΝ και ΑΟΑ). Κυκλοφορούν έντυπα και προκηρύξεις που πιάνουν τον παλμό και τη διάθεση των φαντάρων και εμπνέονται από τη δραστηριότητα του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ στην Ελλάδα. Δεν εμπιστεύονται καθόλου τους «συμμάχους» Βρετανούς, που σαν αποικιοκράτες τους έζησε και τους σιχαινόταν όλη η Μέση Ανατολή.
Επίσης δεν δέχονται οποιαδήποτε διάδοχη λύση που να περιλαμβάνει το βασιλιά και τα στελέχη της Μεταξικής δικτατορίας. Γι’ αυτό πιέζουν διαρκώς την κυβέρνηση, τόσο για δημοκρατία μέσα στο στράτευμα όσο κυρίως -ενώ διαφαίνεται η ήττα του ναζιστικού στρατοπέδου- για μια πολιτική λύση μετά την απελευθέρωση, που να περιλαμβάνει το σύνολο των δυνάμεων που πάλεψαν τον φασισμό.
Αντιπαραθέσεις
Αυτό εννοούν μιλώντας για «κυβέρνηση εθνικής ενότητας». Οι πρώτες αντιπαραθέσεις το Μάρτη του 1943 κλείνουν με πολιτικό συμβιβασμό. Για αντίποινα το αγγλικό στρατηγείο στέλνει τις 2 ελληνικές ταξιαρχίες δήθεν για γυμνάσια στην έρημο της Συρίας, σε μια πορεία εξόντωσης 700 χιλιομέτρων πεζή. Με αυτήν κλείνει ο δεύτερος τόμος των «Ακυβέρνητων Πολιτειών»
Το χάσμα διευρύνεται συνεχώς και κορυφώνεται με τις άκαρπες συνομιλίες ανάμεσα στην κυβέρνηση Τσουδερού και την αντιπροσωπεία των ελλληνικών αντιστασιακών οργανώσεων τον Αύγουστο του 1943, που ναυάγησαν με άμεση παρέμβαση του Τσώρτσιλ. Όταν τον Μάρτη του ’44 στην Ελλάδα σχηματίζεται η «κυβέρνηση του βουνού» (ΠΕΕΑ), η Αριστερά και οι αντιφασιστικές οργανώσεις κινητοποιούνται σε ειρηνική υπεράσπισή της.
Η αδιαλλαξία της κυβέρνησης Τσουδερού προκαλεί εξεγέρσεις στον στρατό και τον στόλο τον Απρίλη του ’44, οι οποίες ξεδιπλώνονται στον τρίτο τόμο, τη «Νυχτερίδα». Ο Τσουδερός παραιτείται και οι Άγγλοι αναλαμβάνουν να επιβάλουν την πειθαρχία δια των όπλων, το οποίο και κάνουν. Ο απολογισμός: 11 νεκροί ναύτες, 30 τραυματίες, 15-20.000 δημοκρατικοί φαντάροι κλείνονται σε στρατόπεδα στην έρημο, τα λεγόμενα «σύρματα».
Χειρότερη κι από τη βάρβαρη καταστολή όμως είναι η ανοιχτή καταδίκη που συνάντησε το κίνημα του Απρίλη από το ΕΑΜ και το ΚΚΕ, που έσπευσαν να το αποκηρύξουν ρητά στις συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, για να μη διαταράξουν τις διαπραγματεύσεις με τους Άγγλους και τον Γεώργιο Παπανδρέου. Το σχετικό κείμενο έφτασε στους κρατούμενους φαντάρους μέσω χιλιάδων προκηρύξεων που πετούσαν τα αγγλικά αεροπλάνα πάνω από τα στρατόπεδα στην έρημο!
Η κυκλοφορία των «Ακυβέρνητων Πολιτειών» έφερε τη σταλινική αριστερά μπροστά σε έναν πολύ σκληρό καθρέφτη. Έσπευσε να «θάψει» το έργο και να διαγράψει τον Τσίρκα από μέλος του ΚΚΕ. Ευτυχώς δεν κατάφερε να εμποδίσει την αποδοχή και αναγνώριση του ίδιου και του έργου του που συγκινούν και παραμένουν επίκαιρα.