Η κρίση του ευρώ: Ούτε λιτότητα, ούτε “ποσοτική χαλάρωση” - Μόνη λύση η Διαγραφή του χρέους

Το τελευταίο "αδιανόητο" είναι η διάλυση της Ευρωζώνης. Το Ευρώ κινδυνεύει στα σοβαρά να ακολουθήσει την τύχη του ρωμαϊκού δηναρίου ή του κινέζικου "ιπτάμενου χρήματος" του Κουμπλάι Χαν -να μετατραπεί, δηλαδή, σε μια υποσημείωση της ιστορίας.

Η πιο άμεση απειλή που αντιμετωπίζει η Ευρωζώνη είναι η κρίση του δημόσιου χρέους. Την περασμένη βδομάδα οι αγορές αφού (όπως έγραφε και ο σχολιαστής των Φαϊνάνσιαλ Τάιμς) "πήραν το αισθητικά βελτιωμένο σκαλπ του Σίλβιο Μπερλουσκόνι" έπεσαν σαν τις ύαινες όχι μόνο στην Ισπανία αλλά και την Ολλανδία, την Αυστρία και την Γαλλία -που κινδυνεύει τώρα να δει και αυτή την πιστοληπτική της φερεγγυότητα να χάνει το ένα από τα τρία της πολύτιμα «Α». Η επίθεση αυτή έχει διχάσει βαθιά και ανοιχτά τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έχει διασπάσει τον γαλλογερμανικό άξονα. Το επίκεντρο της διαμάχης είναι ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ).

Με βάση της ιδρυτικές συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η ΕΚΤ δεν μπορεί να δανείζει άμεσα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Για να καλύψουν τα ελλείμματά τους οι χώρες της Ευρωζώνης είναι αναγκασμένες να καταφεύγουν στην "ελεύθερη αγορά". Το "ελεύθερη" είναι φυσικά απλός ευφημισμός. Στην πραγματικότητα αυτό που κάνουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι να εκδίδουν ομόλογα τα όποια στη συνέχεια πουλάνε στις εμπορικές τράπεζες (τις "αγορές") με μειοδοτικό διαγωνισμό. Οι εμπορικές τράπεζες, με την σειρά τους, δανείζονται τα ποσά αυτά από την ΕΚΤ, καταθέτοντας σαν εγγύηση τα ομόλογα που έχουν μόλις αγοράσει.

Το αποτέλεσμα αυτής της παρανοϊκής (θατσερικής έμπνευσης) σύλληψης είναι να δανείζονται σήμερα οι εμπορικές τράπεζες με επιτόκιο 1,25% από την ΕΚΤ και να δανείζουν ξανά αυτά τα χρήματα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με επιτόκια 6% αν πρόκειται π.χ. για την Ισπανία ή 7% (και βάλε) για την Ιταλία. Το αποτέλεσμα, με άλλα λόγια, είναι από τη μια η τοκογλυφία και από την άλλη ο κίνδυνος της χρεοκοπίας, αφού καμιά οικονομία, ιδιαίτερα μέσα σε συνθήκες ύφεσης σαν την σημερινή, δεν μπορεί να αντέξει τέτοια επιτόκια.

Νομικά, οι κανόνες αυτοί είναι πολύ δύσκολο να αλλάξουν. Αλλά μπορούν να παρακαμφθούν. Μια τέτοια παράκαμψη θα ήταν, για παράδειγμα, η ιδέα για την μετατροπή του νέου Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF) σε "τράπεζα".

Μέχρι σήμερα οι μηχανισμοί διάσωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξασφαλίζουν τα χρήματα για τις "δόσεις" που δίνουν σε χώρες σαν την Ελλάδα κύρια μέσω δανεισμού -δηλαδή με τους ίδιους ακριβώς μηχανισμούς και από την ίδια ακριβώς "ελεύθερη αγορά" που εκβιάζει τις "διασωζόμενες" χώρες. Η μόνη διαφορά είναι ότι τα δάνεια αυτά έχουν την εγγύηση των ισχυρών χωρών της Ευρωζώνης και για αυτό τα επιτόκια τους είναι σχετικά χαμηλά. Αλλά είναι προφανές ότι αυτό το πλεονέκτημα ακυρώνεται όχι μόνο από το ύψος των κεφαλαίων που προσπαθεί να αντλήσει ο EFSF αλλά και από την εξάπλωση της κρίσης από την περιφέρεια στο κέντρο. Τα κεφάλαια που μπορεί να συγκεντρώσει ο EFSF δεν φτάνουν για να διασωθεί ούτε η Ιταλία, ούτε η Ισπανία, ούτε φυσικά και οι δυο μαζί. Και τα επιτόκια δεν πρόκειται να μείνουν χαμηλά αν χάσει η Γαλλία το ένα από τα τρία της «Α».

Νέο χρήμα

Τα πράγματα θα ήταν διαφορετικά αν ο EFSF μετατρεπόταν σε τράπεζα. Τότε θα μπορούσε να κάνει ό,τι κάνουν και οι εμπορικές τράπεζες -να αγοράζει ομόλογα με δανεικά από την ΕΚΤ καταθέτοντας τα ίδια τα ομόλογα σαν εγγύηση- αλλά χωρίς να απαιτεί τοκογλυφικά επιτόκια. Με άλλα λόγια η ΕΚΤ θα μπορούσε ουσιαστικά να δανείζει έμμεσα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις τυπώνοντας νέο χρήμα, όπως κάνει εδώ και δυο χρόνια η Fed, η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ.

Το σχέδιο αυτό, όμως, σκοντάφτει στην άρνηση της Γερμανίας από τη μια και του ίδιου του Μάριο Ντράγκι, του νέου διοικητή της ΕΚΤ από την άλλη. Η ΕΚΤ αγοράζει κρατικά ομόλογα, αλλά μόνο στη "δευτερογενή αγορά" (δηλαδή από τις εμπορικές τράπεζες που προσπαθούν, από τον φόβο ενός κουρέματος ή μιας χρεοκοπίας, να τα ξεφορτωθούν) και σε περιορισμένες ποσότητες -τόσο όσο χρειάζεται για να μην απογειωθούν τα επιτόκια στα ουράνια. Μέσα στα τρία χρόνια της σημερινής κρίσης η ΕΚΤ έχει αγοράσει από την δευτερογενή αγορά ελληνικά, ιρλανδικά, πορτογαλικά, ισπανικά και ιταλικά ομόλογα συνολικής αξίας 187 δισ. eυρώ. Το συνολικό δημόσιο χρέος των πέντε αυτών χωρών ξεπερνάει τα 3 τρισεκατομμύρια. Με άλλα λόγια, η ΕΚΤ έχει «αγοράσει» όλο και όλο το 6% του δημόσιου χρέους του ευρωπαϊκού «Νότου».

Τα ΜΜΕ εδώ στην Ελλάδα ξιφουλκούν συνεχώς ενάντια στην Γερμανία και την Άνγκελα Μέρκελ που μπλοκάρει, από μια στενά γερμανική σκοπιά υποτίθεται, την "διάσωση" της Ευρώπης. "Και αν το τελικό επιχείρημα της κας Μέρκελ είναι ότι οι Γερμανοί έχουν άσχημες μνήμες από τον υπερπληθωρισμό τη δεκαετία του 1920", γράφει στην Καθημερινή της Κυριακής ο Κώστας Καρκαγιάννης "οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι έχουν πολύ χειρότερες μνήμες από τη δεκαετία του 1940..."

Η γελοιότητα της ταύτισης της Μέρκελ με τον ναζισμό από φιλοκυβερνητικούς σχολιαστές δεν χρειάζεται σχολιασμό: ο Βορίδης και ο Γεωργιάδης, θα πρέπει να θυμίσει κάποιος στον κ. Καρκαγιάννη, δεν είναι υπουργοί της Μέρκελ.

Αυτό που χρειάζεται, όμως, απάντηση είναι οι αυταπάτες που σπέρνει η Καθημερινή (και όλες σχεδόν οι ελληνικές εφημερίδες) ότι μια μαζική "ποσοτική χαλάρωση" -δηλαδή μαζική εκτύπωση χρήματος- μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Δεν θα το λύσει -όπως δεν το έχει λύσει άλλωστε ούτε στη Βρετανία, ούτε στις ΗΠΑ.

Το χρέος έχει γίνει θηλιά σήμερα γύρω από τον λαιμό της Ευρωζώνης. Αλλά η πηγή του προβλήματος δεν είναι το χρέος. Την λύση που προτείνει σήμερα η Γαλλία την δοκίμασαν τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970, όταν ξέσπασε η "πετρελαϊκή κρίση", όλες οι χώρες του πλανήτη: χωρίς αποτέλεσμα. Το μόνο που κατάφεραν ήταν να προσθέσουν, πλάι στα προβλήματα της ύφεσης που δημιουργούσε η κρίση και ένα ακόμα: τον πληθωρισμό. Αυτό που χρειάστηκε για να βγει προσωρινά ο καπιταλισμός παγκόσμια από το αδιέξοδο εκείνο ήταν η νεοφιλελεύθερη «επανάσταση» της Θάτσερ και του Ρέιγκαν. Πίσω από τους μύθους, η βαθύτερη ουσία της «επανάστασης» εκείνης ήταν μία: η λιτότητα. Αυτή την «ορθοδοξία» είναι που υπερασπίζονται με τέτοιο σθένος η Μέρκελ και ο Ντράγκι.

Χειρότερη

Φυσικά ούτε αυτό αποτελεί λύση – αυτό το ζούμε καθημερινά. Αρκεί να ρίξει κανείς μια ματιά στα αποτελέσματα των προγραμμάτων «διάσωσης» που εφαρμόζει η Τρόικα στην Ελλάδα εδώ και ενάμισυ χρόνο: και την ύφεση έκαναν χειρότερη μέσα στην Ελλάδα και την μετάσταση της κρίσης στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν κατάφεραν να σταματήσουν.

Η σημερινή κρίση δεν είναι κρίση του «νεοφιλελευθέρου μοντέλου». Ούτε οφείλεται απλά και μόνο στην «χρηματοπιστωτικοποίηση» -στην διόγκωση του «κερδοσκοπικού» τραπεζικού τομέα, σε βάρος της «πραγματικής» οικονομίας: είναι κρίση του ίδιου του καπιταλισμού, μια κρίση σαν της δεκαετίας του 1930. Γι’ αυτό καμιά από τις συνταγές τους -της Μέρκελ, του Σαρκοζί, του Μόντι ή του Παπαδήμου- δεν πρόκειται να δουλέψει. Το μόνο που φέρνουν είναι θυσίες, σε διαφορετικό περιτύλιγμα αλλά εξίσου αδιέξοδες.

Οι καπιταλιστές και οι εκπρόσωποί τους δεν έχουν λύση, πολύ απλά γιατί λύσεις που να μην θίγουν τα συμφέροντά τους δεν υπάρχουν. Μόνο η εργατική τάξη μπορεί να μας βγάλει από αυτό το αδιέξοδο -με την αντίσταση στα μέτρα σήμερα και την επανάσταση ενάντια σε ολόκληρο το σύστημα αύριο.

Διαβάστε επίσης

Η απάτη με το “κούρεμα”