Οι φετινές πορείες για την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου θα γίνουν μέσα σε μια καταιγίδα από φοιτητικές, μαθητικές και εργατικές απεργιακές κινητοποιήσεις –από τα συλλαλητήρια σεισμό σε πανεπιστήμια και σχολεία στις 21 Οκτώβρη και την αντιπολεμική απεργία που έκλεισε τα λιμάνια στις 30 Οκτώβρη μέχρι το συλλαλητήριο για την κατοικία στις 11 Νοέμβρη και την πανεργατική γενική απεργία που ακολουθεί στις 25 Νοέμβρη. Παίρνουν έμπνευση από το καθημερινό «μετεωρολογικό δελτίο» των θυελλωδών ανέμων της νεολαιίστικης και εργατικής έκρηξης που σαρώνουν τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, ολόκληρο τον πλανήτη. Γιατί οι πορείες του Πολυτεχνείου είναι –και ήταν πάντα– κομμάτι του παγκόσμιου κινήματος των «από κάτω» ενάντια στο σύστημα που δολοφονεί με τον πόλεμο, τον ρατσισμό, τη φτώχεια, την καταστολή, την καταπίεση, την εκμετάλλευση.
Το ίδιο το Πολυτεχνείο δεν ήταν ένα απομονωμένο ελληνικό γεγονός. Βρέθηκε στην καρδιά ενός κύκλου αποσταθεροποίησης του παγκόσμιου καπιταλισμού και ριζοσπαστικοποίησης των εργατών και της νεολαίας. Ενός συνδυασμού που σήμερα είναι ακόμη πιο εκρηκτικός. Η εξέγερση του Νοέμβρη 1973 πήρε την σπίθα της φωτιάς που απλώθηκε από τον μακρόσυρτο Μάη του ’68 και το αντιπολεμικό κίνημα του Βιετνάμ, πήρε το μήνυμα της εξέγερσης από τα ιταλικά εργοστάσια ως τη Σαϊγκόν και την Ταϋλάνδη.
Το πλακάτ με τη λέξη Ταϋλάνδη και τον αγκυλωτό σταυρό στην κρεμάλα στην πύλη του Πολυτεχνείου είναι μια από τις πιο γνωστές φωτογραφίες της εξέγερσης του Νοέμβρη. Τι σχέση είχε, όμως, η μακρινή αυτή χώρα, το παλιό «εξωτικό» Σιάμ, με την εξέγερση; Η απάντηση είναι άμεση και την έδινε συνοπτικά ο τίτλος ενός ρεπορτάζ της εφημερίδας Τα Νέα στις 15 Οκτώβρη 1973: «Ανετράπη η στρατιωτική κυβέρνηση στην Ταϋλάνδη. Εκατοντάδες νεκροί και τραυματίες». Ένα μήνα μόλις πριν την κατάληψη του Πολυτεχνείου, μια μαζική εξέγερση ανέτρεψε τη χούντα εκεί. Ήρθε η σειρά της χούντας των συνταγματαρχών κι εδώ, ήταν το μήνυμα.
Ο στρατός είχε τον έλεγχο στην πολιτική της Ταϋλάνδης από το 1932. Στην «επανάσταση του 1932» ψαλίδισε τις εξουσίες του βασιλιά και άνοιξε το δρόμο για την ανάπτυξη του καπιταλισμού στη χώρα. Από το 1957 μια στρατιωτική κυβέρνηση πήρε άμεσα στα χέρια της την εξουσία. Όλα τα πολιτικά κόμματα απαγορεύτηκαν, επιβλήθηκε λογοκρισία σε όλα τα έντυπα, έγιναν μαζικές συλλήψεις και η καταστολή κάθε κινητοποίησης έγινε ο κανόνας. Ο στρατάρχης Σαρίτ που αυτοχρίστηκε πρωθυπουργός, στην προσπάθειά του να βρει στήριγμα στην εξουσία του, παραχώρησε στο βασιλιά πολλά από τα τελετουργικά προνόμια που είχε χάσει. Στον χαιρετισμό μπροστά στη βασιλική οικογένεια έπρεπε να ακουμπήσεις το κεφάλι στο έδαφος. Όταν ο Σαρίτ πέθανε το 1963, η χούντα συνέχισε την εξουσία της με επικεφαλής τον στρατάρχη Θανόμ.
Η δεκαετία του 1960 ήταν η περίοδος των μεγάλων κινημάτων και εξεγέρσεων, του Μάη του ’68. Ο αγώνας στο Βιετνάμ έδινε έμπνευση στους αγωνιστές και τις αγωνίστριες μιας νέας Αριστεράς που γεννιόταν σε όλο τον κόσμο. Και αυτή η έμπνευση και ο ριζοσπαστισμός επέστρεφαν στην Ταϋλάνδη. Φορείς τους ήταν αρχικά φοιτητές και φοιτήτριες που είχαν σπουδάσει σε δυτικά πανεπιστήμια. Αλλά αυτές οι ιδέες απλώνονταν με ταχύτητα σε όλο τον φοιτητικό πληθυσμό. Ο αριθμός όσων παρακολουθούσαν την τριτοβάθμια εκπαίδευση είχε εκτιναχθεί από 15 χιλιάδες το 1961 σε 50 χιλιάδες το 1972. Και η σύνθεση του φοιτητικού σώματος είχε αλλάξει: τα παιδιά των πιο φτωχών και των εργατών άρχισαν να γεμίζουν τα αμφιθέατρα.
Αναταραχή
Η αναταραχή δεν περιοριζόταν στα πανεπιστήμια. Μια νέα εργατική τάξη είχε μεγαλώσει στις πόλεις, στα εργοστάσια, στα γιαπιά που ξεφύτρωναν σε συνθήκες «οικονομικού οργασμού». Μια τάξη με ελπίδες για μια καλύτερη ζωή και οργή για τους χαμηλούς μισθούς, τον πληθωρισμό, την απουσία δικαιωμάτων. Στους εννιά μήνες που προηγήθηκαν της εξέγερσης του Οκτώβρη ξέσπασαν τουλάχιστον 40 απεργίες με εμβληματική τη νικηφόρα απεργία στην Εταιρεία Χαλυβουργίας που διήρκεσε ένα μήνα. Η νίκη της οφειλόταν στο κίνημα συμπαράστασης που οργάνωσαν τα «ανεπίσημα» δίκτυα και επιτροπές σε χώρους δουλειάς.
Η χούντα είχε πρόβλημα να αντιμετωπίσει τη ριζοσπαστικοποίηση των φοιτητών. Τον Οκτώβρη του 1973 ο στρατός δοκίμασε να παίξει το χαρτί της πυγμής. 'Εντεκα πανεπιστημιακοί και φοιτητές συλλαμβάνονται επειδή μοίραζαν φυλλάδια που απαιτούσαν δημοκρατικό σύνταγμα. Σε υπεράσπισή τους ξεσπάνε οι πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις. Η χούντα κάνει την επιλογή να στείλει φαντάρους και τανκς, ανοίγοντας πυρ κατά των φοιτητών. Το αποτέλεσμα ήταν οι φοιτητικές διαδηλώσεις να μετατραπούν σε μαζική εξέγερση. Ο κόσμος που πήγαινε στη δουλειά του με το λεωφορείο κατέβαινε στο μέσο της διαδρομής για να ενωθεί με τις διαδηλώσεις.
Οι δυνάμεις καταστολής φάνηκαν απροετοίμαστες για μια τέτοια αντίσταση. Οχήματα του στρατού και πυροσβεστικά πέρασαν στα χέρια των φοιτητών. Κυβερνητικά κτίρια δέχθηκαν επίθεση και άρχισαν να φλέγονται. Με τη βενζίνη από τα «κατασχεμένα» οχήματα πυρπολήθηκαν κάποια από τα πιο μισητά αστυνομικά τμήματα.
Στις 13 Οκτώβρη το κέντρο της Μπανγκόκ, της πρωτεύουσας, βούλιαξε από μισό εκατομμύριο διαδηλωτές και διαδηλώτριες. Ήταν η μεγαλύτερη πολιτική διαδήλωση στην ιστορία της χώρας και μια από τις μεγαλύτερες στον κόσμο. Οι επιθέσεις της αστυνομίας με δακρυγόνα και όλα τα σύνεργα της καταστολής απέτυχαν: οι συγκρούσεις απλώθηκαν σε όλη την πόλη.
Την επόμενη μέρα ήρθε η κορύφωση. Περίπου 200 χιλιάδες διαδηλωτές κατευθύνθηκαν στο Παλάτι απαιτώντας «άμεσο διάλογο» με τον βασιλιά. Κι ο στρατός βγήκε στους δρόμους με τα τανκς και τα πολυβόλα για να διαλύσει το πλήθος ενώ επίλεκτες μονάδες αλεξιπτωτιστών εκκένωναν το Πανεπιστήμιο Θαμασάτ, το προπύργιο των πιο μαχητικών τάσεων του φοιτητικού κινήματος.
Αυτό που ακολούθησε ήταν μια σφαγή. Οι φωτογραφίες δείχνουν στρατιώτες με ασφυξιογόνες μάσκες να ανοίγουν πυρ κατά βούληση στον κόσμο και τανκ να πολυβολούν τα πλήθη. Η επίσημη καταμέτρηση μιλάει για 77 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Αλλά αυτό δεν ήταν το τέλος. Αντίθετα, τα πλήθη των διαδηλωτών ανασυντάσσονταν, περνούσαν στην αντεπίθεση. Μια ομάδα σπουδαστών, οι «Κίτρινες Τίγρεις» πήραν ένα όχημα της πυροσβεστικής και το μετέτρεψαν σε ένα τεράστιο φλογοβόλο με το οποίο έκαψαν ένα κεντρικό αστυνομικό τμήμα. Είχαν την τεχνογνωσία, οι περισσότεροι ήταν σπουδαστές τεχνικών σχολών και αποβλημένοι από τη σχολή πυροσβεστικής και αστυνομίας.
Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση ο βασιλιάς Μπουμιπόλ αναγκάστηκε σε υποχώρηση. Ανακοίνωσε ότι ζήτησε από τον στρατηγό Θανόμ να παραιτηθεί από την πρωθυπουργία, βάζοντας στη θέση του τον συντηρητικό μεν, αλλά συμπαθή στις φοιτητικές μάζες πρύτανη του πανεπιστημίου Σάνια Θαμασάκ. Αρχικά επιχειρήθηκε ένας συμβιβασμός, με τον Θανόμ να διατηρεί την ιδιότητα του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων. Γρήγορα όμως έγινε αντιληπτό ότι δεν υπήρχαν πλέον περιθώρια για μεσοβέζικες λύσεις κι έτσι στις 16 Οκτώβρη ο δικτάτορας, συνοδευόμενος από τον γιο του, συνταγματάρχη Ναρόγκ Κιτικαχόρν, διοικητή των ΜΑΤ, και τον συμπέθερό του, στρατάρχη Πραπάτ έφυγαν στο εξωτερικό.
Νίκη
Αυτή η νίκη έδωσε μια τεράστια ώθηση στην αυτοπεποίθηση των «από κάτω». Εργάτες, αγρότες, φοιτητές άρχισαν να παλεύουν για κάτι πολύ περισσότερο από μια «κανονική» κοινοβουλευτική δημοκρατία. Στους δυο μήνες που ακολούθησαν η νέα κυβέρνηση ήρθε αντιμέτωπη με περίπου 300 απεργίες. Συγκροτήθηκε μια κεντρική συνδικαλιστική οργάνωση ενώ νέες φοιτητικές οργανώσεις, πιο ριζοσπαστικές και μαχητικές, ξεφύτρωναν παντού.
Την Πρωτομαγιά του 1975 περίπου 250 χιλιάδες εργάτες και εργάτριες διαδήλωσαν στη Μπανγκόκ. Και ένα χρόνο μετά εκατοντάδες χιλιάδες συμμετείχαν σε μια γενική απεργία ενάντια στην ακρίβεια και τους χαμηλούς μισθούς. Στα χωριά οι φτωχοί αγρότες άρχισαν να οργανώνονται και να κατεβαίνουν στην Μπανγκόκ για να διαδηλώσουν με τους φοιτητές και τους εργάτες.
Η άρχουσα τάξη της Ταϋλάνδης χρειάστηκε να ξανακαταφύγει στο μακελειό τον Οκτώβρη του 1976, με τον στρατό μαζί με φασιστικές ομάδες να ανοίγουν μαζί πυρ κατά φοιτητικών και εργατικών συγκεντρώσεων, ώστε να καταφέρει να καθυποτάξει το κύμα της ριζοσπαστικοποίησης. Μια νέα χούντα επιβλήθηκε για να πάρει πίσω όσα κερδήθηκαν στη σύντομη μεταπολίτευση του 1974-76.
Η σκληρή καταστολή δεν ήταν η μοναδική αιτία για την ήττα του μαζικού κινήματος. Η άλλη ήταν οι ιδέες που κυριαρχούσαν στην Αριστερά. Η πιο συγκροτημένη πρόταση για το μέλλον του κινήματος προερχόταν από το παράνομο Κομμουνιστικό Κόμμα. Όμως, η γραμμή του ήταν καταστροφική. Ήταν ένα μαοϊκό κόμμα που από το 1965 είχε ξεκινήσει ένοπλη δράση στις ζούγκλες της βόρειας και βορειοανατολικής Ταϋλάνδης, αλλά θεωρούσε την εργατική τάξη απλά ένα κομμάτι μιας διαταξικής συμμαχίας. Το επαναστατικό υποκείμενο για το κόμμα ήταν ένας αγροτικός στρατός που θα διεξήγαγε τον «μακρόχρονο λαϊκό πόλεμο». Έτσι το 1976 η απάντηση στην καταστολή ήταν το «σπρώξιμο» χιλιάδων φοιτητών από τις πόλεις προς το αντάρτικο, που οδήγησε σε αδιέξοδο και μια ακόμα τραγωδία.
Η Ταϋλάνδη θα γνώριζε κάμποσα πραξικοπήματα εναλλασσόμενα με περιόδους κοινοβουλευτισμού από τότε. Και μεγάλα, μαζικά κινήματα για δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη, όπως αυτά που ξέσπασαν το 2014 και ξανά το 2020.
Η φωτογραφία της πύλης του Πολυτεχνείου, μας θυμίζει ότι το σύνθημα «Θα γίνει της Γαλλίας» που χιλιάδες φοιτητές και μαθητές φωνάζουν σήμερα στις διαδηλώσεις, έχει την προϊστορία του στο «Θα γίνει της Ταϋλάνδης» της εξέγερσης του Νοέμβρη 1973.