Ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Princeton, Στέφεν Κοέν, σε συνέντευξή του στο web TV του Democracy Now σημειώνει ότι «οι δυνάμεις του Βιτάλι Κλίτσκο έχουν χάσει τον έλεγχο των κινητοποιήσεων, με συνέπεια οι ακροδεξιές οργανώσεις να έχουν αναλάβει τις διαδηλώσεις και να προβαίνουν σε πράξεις βίας, όπως η ρίψη βομβών μολότοφ και η κατάληψη κτιρίων». Η ουκρανική εξέγερση εμφανίζεται ως παραδοξολογία, όπου η εργατική τάξη της χώρας εγκλωβίζεται μεταξύ της Σκύλλας και της Χάρυβδης: ακροδεξιοί εθνικιστές εναντίον μιας εθνικιστικής κυβέρνησης, νεοφιλελεύθεροι που υποστηρίζουν μια «λιτότητα αλα Ε.Ε.» εναντίον μιας νεοφιλελεύθερης κυβέρνησης που εφαρμόζει πρόγραμμα προσαρμογής του Δ.Ν.Τ., δυτικόφιλοι ολιγάρχες εναντίον ρωσσόφιλων ολιγαρχών.
Με αυτά και μ’ αυτά, ο πειρασμός της αριστεράς να προγράψει το ουκρανικό κίνημα ως συλλήβδην αντιδραστικό είναι μεγάλος. Έτσι, οι Βούλγαροι αντικαπιταλιστές, που αργά αλλά σταθερά κατακτούν την πολιτική ηγεμονία στο κίνημα της γειτονικής μας χώρας, ενώ αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την εξέγερση στην Τουρκία και τους αγώνες στην εκπαίδευση στην Ελλάδα, δεν εκφράζουν τέτοια διάθεση απέναντι στο ουκρανικό κίνημα. Αντιθέτως το χαρακτηρίζουν «σωβινιστικό» και ασκούν έντονη κριτική. Παρόμοια κριτική μπορούμε να εντοπίσουμε και στις εκτιμήσεις της ρώσικης αριστεράς και αυτονομίας.
Ο Κοέν συνεχίζει: «η ανατροπή της τωρινής ουκρανικής κυβέρνησης η οποία είναι νόμιμα εκλεγμένη, σημαίνει κατάλυση της δημοκρατίας, εγκυμονώντας παράλληλα τον κίνδυνο να ξεσπάσουν αναταραχές αντίστοιχες με εκείνες της Αιγύπτου, όταν ανατράπηκε ο Μόρσι.» Η σύγκριση που επιχειρεί ο καθηγητής με την Αίγυπτο είναι το λιγότερο ατυχής. Η σύγκρουση στην Ουκρανία, αν και τροφοδοτείται από παρόμοιο κοινωνικό υπόβαθρο, δεν έχει άμεση αναλογία με την Αραβική Άνοιξη, ούτε με τις εξεγέρσεις στον Ευρωπαϊκό Νότο και τα Βαλκάνια. Αν θέλουμε να ψάξουμε για αναλογίες, αυτές μας τις προσφέρει το παράδειγμα της Ουγγαρίας. Εκεί πριν τέσσερα χρόνια ξέσπασε μια εξέγερση που έριξε την κεντροαριστερή κυβέρνηση, η οποία εφάρμοζε το γνωστό και μη εξαιρετέο πρόγραμμα λιτότητας του Δ.Ν.Τ. Από τις πρώτες κιόλας μέρες, οι δρόμοι της Βουδαπέστης κερδήθηκαν από έναν δεξιό συρφετό νεοφιλελεύθερων, χούλιγκαν της Φερεντσβάρος και νεοναζί του Γιόμπικ.
Η ουγγρική αριστερά, μικρή σε μέγεθος και επιρροή, αμήχανη παρακολουθούσε τις εξελίξεις. Διέπραξε δύο τεράστια σφάλματα τακτικής: υποτίμησε τις δυνατότητες παρέμβασής της στην εργατική τάξη εν μέσω κρίσης του συστήματος και ταυτόχρονα υποτίμησε την δυνατότητα των πολιτικών της αντιπάλων – ιδιαίτερα των νεοναζί – να προσφέρουν το απαραίτητο μαξιλάρι στην άρχουσα τάξη. Το αποτέλεσμα ήταν ο σχηματισμός μιας ακροδεξιάς αυταρχικής κυβέρνησης υπό τον Βίκτορ Όρμπαν, που εφάρμοσε την πλέον αντεργατική πολιτική των τελευταίων 20 χρόνων στην χώρα, και η πλήρης ελευθερία κίνησης των ταγμάτων εφόδου του Γιόμπικ στους δρόμους. Η αριστερά στην Ουκρανία είναι εξίσου μικρή. Μπορεί λοιπόν νομοτελειακά η ουκρανική εξέγερση να οδηγήσει σε μια παρόμοια τραγωδία; Πιθανόν, αλλά τα πράγματα ευτυχώς δεν είναι τόσο απλά.
Από τα κάτω
Ο Σ. Κοντογιάννης στο άρθρο του «Που βαδίζει η Ουκρανία» (Ε.Α. 1107) συνοψίζει εξαιρετικά: «Αυτό το κενό της αριστεράς ενδέχεται να αποδειχτεί καταλυτικό για την πορεία της εξέγερσης. Από την άλλη μεριά, όμως, η αριστερά ποτέ δεν γεννήθηκε στη γυάλα. Η καλύτερη ευκαιρία για να αρχίζει να καλύπτεται αυτό το κενό είναι όταν οι μάζες βρίσκονται στο προσκήνιο. Σήμερα δηλαδή».
Σε εξίσου εξαιρετικό άρθρο με τίτλο «Τίποτα δεν διακυβεύεται, διακυβεύονται τα πάντα» στο αριστερό blog CriticAttack.ro, ο Ράιαν Κάλπεπερ διαπιστώνει την δυνατότητα ανάπτυξης συλλογικοτήτων από τα κάτω σε εργασιακούς χώρους και γειτονιές εν μέσω, και λόγω, της εξέγερσης. Αυτοί είναι και οι προνομιακοί χώροι όπου μπορεί να αναγεννηθεί η αριστερά. Και οι Ουκρανοί αντικαπιταλιστές δεν δείχνουν διαθετημένοι να διαπράξουν τα ίδια μοιραία λάθη με τους Ούγγρους συντρόφους τους.
Στις 14 Γενάρη δημοσιεύθηκε στο Critic Attack μια προκήρυξη με τίτλο «Ένα σχέδιο για κοινωνική αλλαγή» από την ουκρανική «Κολλεκτίβα Αριστερή Αντιπολίτευση». Παρότι η ριζοσπαστική αριστερά αποτελεί μειοψηφία στο ουκρανικό κίνημα, το μανιφέστο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Μας ανοίγει ένα παράθυρο στην αριστερά και τις διεργασίες που λαμβάβουν χώρα από τα κάτω. Οι συγγραφείς αυτοποσδιορίζονται ως αριστεροί αγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην εξέγερση και στόχο έχουν να ενώσουν όλους όσους συμμετέχουν στην κοινότητα αγώνα #leftmaidan σε ενιαία Σοσιαλιστική Οργάνωση. Απορρίπτουν τόσο την ρωσική επικυριαρχία όσο και την σύνδεση με την Ε.Ε. Απαιτούν την έξοδο του Δ.Ν.Τ. από την χώρα. Αντιτάσσονται στους φασίστες εθνικιστές και στους φιλελεύθερους που προπαγανδίζουν την ελεύθερη αγορά.
Σημειώνουν: «Η ελπίδα μας είναι ότι το κίνημα διαμαρτυρίας, ωθούμενο σε δράση από την κοινωνική αδικία, μπορεί να εκριζώσει τελικά τα βαθύτερα αίτια αυτής της αδικίας.» Προχωρούν στην διατύπωση μεταβατικού σχεδίου, το οποίο χαρακτηρίζουν «μετριοπαθές» και προτείνουν την εφαρμογή του στην εργατική τάξη. «Θεωρούμε ότι το προτεινόμενο σχέδιο είναι το έναυσμα για την οικοδόμηση του σοσιαλισμού στις αρχές της αυτοδιαχείρισης: την κοινωνικοποίηση της βιομηχανίας, την κατανομή των κερδών για τις κοινωνικές ανάγκες, καθώς και την εκλογή των πολιτών σε διοικητικές λειτουργίες».
Βασικά σημεία του σχεδίου είναι τα εξής: 1. Όλη η εξουσία σε Σοβιέτ (τοπικές επιτροπές) αντιπροσώπων άμεσα εκλεγμένων και ανακλητών. Εκλογή των δικαστών και των αρχηγών της αστυνομίας από τον λαό. 2. Εθνικοποίηση όλων των βιομηχανιών και κοινωφελών επιχειρήσεων. 3. Κοινωνικοποίηση της ιδιοκτησίας υπό εργατικό έλεγχο. Ανεξάρτητα σωματεία, κατοχύρωση εργασιακών δικαιωμάτων. 4. Εισαγωγή φόρου πολυτελείας 50% στον πλούτο. 5. Κατάργηση των μεταφορών κεφαλαίου σε offshore. 6. Αποκλεισμός των καπιταλιστών από το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. 7. Μείωση των δαπανών του γραφειοκρατικού συμπλέγματος διοίκησης. 8. Κατάργηση των ΜΑΤ και των άλλων ειδικών δυνάμεων καταστολής. 9. Δωρεάν Παιδεία και Υγεία για όλους. Αύξηση στους μισθούς εκπαιδευτικών και υγειονομικών. 10. Έξοδο της Ουκρανίας από όλους τους καταπιεστικούς Διεθνείς Οικονομικούς Οργανισμούς, όπως το Δ.Ν.Τ. Στάση πληρωμών του χρέους που δημιούργησαν τραπεζίτες και γραφειοκράτες.
Οι Ουκρανοί σύντροφοι είναι ξεκάθαροι ότι το παραπάνω πρόγραμμα είναι μεταβατικό στον δρόμο για τον σοσιαλισμό και ότι δεν θα το εφαρμόσει καμία κυβέρνηση μέσω εκλογών, αλλά οι εργάτες μέσα από τον αγώνα τους και σε αυτούς απευθύνονται. Δείχνουν να έχουν επεξεργαστεί και μελετήσει τις εξεγέρσεις και την εργατική αντίσταση στην καπιταλιστική κρίση διεθνώς.
Καρδιά
Αποφεύγουν το φαντασμαγορικό θέατρο των συγκρούσεων της Πλατείας Ανεξαρτησίας, που ως απόλυτο θέαμα αποτελεί προνομιακό χώρο των φασιστών, για να παρέμβουν εκεί όπου χτυπά η καρδιά της εργατικής τάξης: στους χώρους δουλειάς και τις γειτονιές όλης της χώρας.
Από αυτή την άποψη διαφωτιστική είναι άλλη μία σημαντική προκήρυξη από το ουκρανικό αναρχοσυνδικαλιστικό μέτωπο «Αυτόνομη Ένωση Εργατών», που δημοσιεύτηκε στις 23 Γενάρη στο avtonomia.net και αναπαρήχθηκε στο ελληνικό indymedia. Εκεί αναφέρεται ότι οι αναρχικοί «είναι λογικό να αναλάβουν δράση στο χώρο εργασίας ή στη γειτονιά τους και να βοηθήσουν να σαμποτάρουν τις αποφάσεις της δικτατορίας. Δεν υπάρχει νόημα να συμμετέχουν στις δραστηριότητες στην οδό Grushevskogo, καθώς στερούνταν νόηματος εξ’ αρχής.» Και καταλήγουν συνοψίζοντας: «Σε περίπτωση νίκης της αντιπολίτευσης, καθώς και σε περίπτωση νίκης της κυβέρνησης θα πρέπει να διεξάγουμε μακρύ και σκληρό πόλεμο εναντίον οποιουδήποτε από τα καθεστώτα αυτά. Αυτό θα πρέπει να γίνει κατανοητό. Πρέπει να συγκεντρώσουμε τις δυνάμεις μας ώστε να διαδώσουμε την ελευθεριακή και προλεταριακή ατζέντα στην ουκρανική πολιτική.»
Στην Ουκρανία έχει ξεκινήσει ένας μακρύς και δύσκολος αγώνας, το αποτέλεσμα του οποίου είναι ανοιχτό. Οι επαναστάτες αντικαπιταλιστές έχουν σηκώσει το γάντι, διεξάγουν διμέτωπο αγώνα με όλες τους τις δυνάμεις και οργανώνονται στο ‘εδώ και τώρα’ της εξέγερσης, μακριά από τα φώτα των ΜΜΕ. Όποιο κι αν είναι το βραχυπρόθεσμο αποτέλεσμα του αγώνα, η εργατική τάξη θα έχει κερδίσει δύο σημαντικά εργαλεία χειραφέτησης: μια νέα αριστερά και την εμπειρία της οργάνωσης από τα κάτω.
Αντώνης Σκαρπέλης
Update: Την 1η Φλεβάρη, η «Αριστερή Αντιπολίτευση» και η «Αυτόνομη Ένωση Εργατών», σε συνεργασία με την φοιτητική οργάνωση «Άμεση Δράση», οργάνωσαν πετυχημένη κοινή διαδήλωση και αποκλεισμό των εστιατορίων McFoxy στο Κίεβο, ενάντια στην καταπάτηση των εργασιακών δικαιωμάτων (πηγή: avtonomia.net).