Πολιτισμός

Με το τέταρτο επεισόδιο «Επανάσταση – Μέρος 2», ολοκληρώνεται η φουτουριστική περιπέτεια «Αγώνες πείνας», που αναφέρεται σε ένα νέο τύπο ταινιών φαντασίας και έφερε τα πάνω κάτω στην κινηματογραφική βιομηχανία του Χόλιγουντ (έχοντας φέρει επίσης 3 δισεκατομμυρια δολάρια στα ταμεία της εταιρίας Lionsgate).

 

Το Hunger games βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα της Σούζαν Κόλλινς και χαρακτηρίζεται «δυστοπική», εφηβική περιπέτεια. Το βασικό χαρακτηριστικό της είναι η περιγραφή μιας μελλοντικής κοινωνίας όπου κυριαρχεί η ανισότητα, η εκμετάλλευση και η καταπίεση. Η κυρίαρχη χώρα ΠΑΝΕΜ (όπως ΗΠΑ) καταδυναστεύει τις επαρχίες της επικράτειάς της, με αποκορύφωμα τον εξαναγκασμό τους να συμμετέχουν κάθε χρόνο με αποστολές από νέους και νέες σε αγώνες αλληλοεξόντωσης μέχρι να επιβιώσει ένας νικητής. Η παραβολή με το παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα βγάζει μάτια και προχωράει και σε διαφορετικά επίπεδα:

 

Στον αδυσώπητο ανταγωνισμό που πρεσβεύουν οι Αγώνες πείνας (επιβιώνει μόνο ο δυνατότερος εις βάρος των υπόλοιπων). Στην Κοινωνία του Θεάματος: Οι ίδιοι οι Αγώνες είναι κομβικό στοιχείο τους και αποτελούν το βασικό ψυχαγωγικό γεγονός των υπηκόων, με πλήρη τηλεοπτική κάλυψη και υψηλή δημοτικότητα. 

 

Ασφαλώς δεν είναι η πρώτη φορά που η επιστημονική φαντασία «ανακαλύπτει» την πολιτική. Το «1984» του Τζορτζ Όργουελ είχε μεταφερθεί στην οθόνη την ομώνυμη χρονιά και τα χνάρια του ακολούθησε το «Μπραζίλ» του Τέρι Γκίλιαμ. Και στα δύο, ο κεντρικός ήρωας αμφισβητεί την εξουσία και συντρίβεται. Στον αντίποδα, στο Hunger Games, η ηρωίδα, Κάτνις Έβεργκριν, παραβαίνει τους κανόνες, νικά, δικαιώνεται, και μάλιστα στο τέλος της τρίτης ταινίας ξεσπά επανάσταση. 

 

Εδώ ακριβώς βρίσκονται τα δυνατά σημεία των «Αγώνων πείνας». Στην επιστροφή της πολιτικής, όχι απλά με τη μορφή ενός γκρίζου μέλλοντος αλλά μέσω της εξέγερσης ενάντια σε αυτό, στην εισβολή των μαζών στο προσκήνιο, στην ανάδειξη γυναικών σε ηγετικούς ρόλους –βασική διαφορά από την τυπική χολιγουντιανή απεικόνηση των γυναικών σε ρόλους όμορφης γλάστρας δίπλα σε δυναμικούς ήρωες. 

 

Η τέταρτη συνέχεια λοιπόν ξεκινά με μεγάλες προσδοκίες για την έκβαση της επανάστασης που είχε ξεσπάσει νωρίτερα. Οι επαρχίες της Πάνεμ έχουν μετατραπεί σε καμένη γη. Η Κάτνις και οι σύντροφοί της κινούνται μέσα σε κατεστραμμένες πόλεις που θυμίζουν επίμονα τη Συρία. Ο δικτάτορας πρόεδρος Σνόου έχει εξαπολύσει ανελέητο πόλεμο κατά των στασιαστών, αλλά και στο στρατόπεδο της επανάστασης η ηγεσία υπό την Άλμα Κόιν χειραγωγεί τις μάζες και μάλιστα με τεχνάσματα προπαγάνδας αντίστοιχα των δυναστών. Άλλωστε έχει πάρει μαζί της τον πρώην υπεύθυνο ΜΜΕ του Σνόου. Όλοι αυτοί θέλουν να μετατρέψουν την Κάτνις σε διακοσμητικό σύμβολο για προπαγάνδα της επανάστασης, μακρυά από τις μάχες και τα κέντρα λήψης αποφάσεων, όμως τελικά η ίδια αναλαμβάνει δράση.

 

Υπάρχουν δυνατά κομμάτια στην τέταρτη ταινία, όπως όταν η Κάτνις απευθύνει στους ανθρακωρύχους κάλεσμα ενότητας κατά του δικτάτορα. Επίσης η εξέλιξη του έτερου ήρωα των Αγώνων πείνας, του Πίτα Μέλαρκ, ο οποίος έχει υποστεί πλύση εγκεφάλου στα εργαστήρια του καθεστώτος, ώστε να στραφεί ενάντια στην Κατνις και την επανάσταση και παλεύει διαρκώς με την «ψευδή» συνείδησή του, διερωτώμενος τι ακριβώς από αυτά που εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια του είναι αλήθεια και τι ψέμα. 

 

Και καθώς η μάχη κορυφώνεται, ο θεατής θα πρέπει να αποφασίσει αν το επεισοδιακό φινάλε δικαιώνει τις προσδοκίες και τα ερωτήματα που άνοιξε η τετραλογία. Τι σημαίνει δικαίωση της επανάστασης; Τι θέλει πραγματικά ο λαός; Τι σημαίνει εκπλήρωση των επιθυμιών της ηρωίδας (γιατί ουσιαστικά αυτό είναι το κέντρο του βιβλίου –και της ταινίας);

 

Το «Hunger games» είναι σημάδι των καιρών που διανύουμε, εποχής πολέμων και επαναστάσεων. Έδωσε έμπνευση στους διαδηλωτές της Ταϋλάνδης που πριν ένα χρόνο χαιρετούσαν με το νεύμα της Κάτνις. Στους προπάτορες της ταινίας ανήκουν το γιαπωνέζικο «Battle Royale» του 2000 και το «V for Vendetta» του 2005, από το οποίο εμπνεύστηκε το κίνημα Anonymous. Είναι καρποί της ριζοσπαστικοποίησης που γέννησε η αντίσταση στην παγκοσμιοποίηση και το αντικαπιταλιστικό κίνημα.

 

Αντανακλούν το κλίμα της εποχής, αλλά την ίδια στιγμή εκφράζουν τις ιδεολογικές και πολιτικές αντιλήψεις που είναι κυρίαρχες σήμερα. Εδώ βρίσκονται και τα όρια στο ποιά διέξοδο έχουν να δώσουν. Το Hunger Games δεν είναι μια επαναστατική ταινία, είναι πάντως μια πετυχημένη κινηματογραφική εποποιία για την φοβερή περίοδο που διανύουμε.