Οικονομία και Πολιτική

“Εμείς τηρούμε τις δεσμεύσεις μας”, επανέλαβε για πολλοστή φορά στην ομιλία του την περασμένη Κυριακή στη Βουλή ο Αλέξης Τσίπρας. Τις δεσμεύσεις απέναντι σε ποιους, όμως; Απέναντι στο Κουαρτέτο; Ή απέναντι στην κοινωνία;

 

Τα νομοσχέδια που ψήφισε την περασμένη Κυριακή η Βουλή, το ασφαλιστικό και το φορολογικό, είναι κομμένα και ραμμένα στα μέτρα των δανειστών. Ο στόχος τους είναι απλός: να “εξοικονομήσουν” ένα μεγάλο κομμάτι από τα 5.4 δις των περικοπών που έχει υποσχεθεί η κυβέρνηση με την ψήφιση του τρίτου μνημονίου στην Τρόικα. Και ο τρόπος είναι επίσης απλός: με τη λεηλασία των φτωχών.

 

Πρώτα απ' όλα των φτωχών συνταξιούχων. Μέχρι τώρα η κατώτερη σύνταξη ήταν 486 ευρώ και για να την εξασφαλίσει κάποιος θα έπρεπε να έχει 15 χρόνια ασφάλισης (δηλαδή 4500 “ένσημα”). Η “εθνική σύνταξη” του Κατρούγκαλου είναι 384 ευρώ. Για να την πάρει κάποιος θα πρέπει να έχει 20 χρόνια ασφάλισης (δηλαδή 6000 “ένσημα”). Στα 384 ευρώ (που θα καταβάλλονται από τον προϋπολογισμό), είναι αλήθεια, θα προστίθεται και ένα “ανταποδοτικό” κομμάτι, που θα βαρύνει τον συνταξιοδοτικό οργανισμό και θα υπολογίζεται από το μέσο όρο των εισφορών που είχε καταβάλλει στη διάρκεια του εργασιακού του βίου ο ασφαλισμένος. Αλλά το ποσοστό “αναπλήρωσης” θα είναι και μικρό και θα μπορεί να μειωθεί ακόμα περισσότερο, αυτόματα, αν το ταμείο παρουσιάζει ελλείμματα (η διαβόητη “ρήτρα βιωσιμότητας”).

 

Και δεν είναι μόνο αυτό: ο νέος ασφαλιστικός νόμος είναι γεμάτος παγίδες -που απειλούν, εσκεμμένα, να αφήσουν χιλιάδες ηλικιωμένους χωρίς κανέναν απολύτως πόρο. Σύμφωνα με μια έρευνα που είχε δημοσιεύσει η Εφημερίδα των Συντακτών τον περασμένο Δεκέμβρη οι συνταξιούχοι αποτελούν σήμερα το 27% του πληθυσμού της χώρας ενώ η μέση σύνταξη είναι 882 ευρώ/μήνα. 

 

Ο στόχος του νέου νόμου είναι να μειωθούν και τα δυο. Το αποτέλεσμα είναι συχνά παρανοϊκό: “για τις συντάξεις χηρείας”, αντιγράφουμε από Τα Νέα, “εισάγονται αυστηρότερες προϋποθέσεις... Αν ο επιζών σύζυγος έχει συμπληρώσει το 52ο έτος της ηλικίας του δικαιούται σύνταξη για διάστημα τριών ετών, μετά την πάροδο των οποίων η καταβολή αναστέλλεται μέχρι τη συμπλήρωση του 67 έτους...”. Αν δεν έχει συμπληρώσει το 52ο έτος η καταβολή αναστέλλεται μετά την τριετία οριστικά. 

Και η παράνοια δεν σταματάει εδώ: “Για πρώτη φορά”, γράφουν και πάλι Τα Νέα, “περιορίζεται και το ποσοστό της σύνταξης (χηρείας) αν υπάρχει μεγάλη διαφορά ηλικίας μεταξύ των συζύγων”. Η μείωση υπολογίζεται με βάση τη διαφορά ηλικίας μείον τα χρόνια που έμειναν παντρεμένοι. Και ακολουθούν και άλλες παρόμοιες προϋποθέσεις: με ποσοστό αναπηρίας άνω του 80% θα χορηγείται ολόκληρη η εθνική σύνταξη. Με ποσοστά από 67% ως 80% μόνο το 75%. Με ποσοστά από 50% ως 67% το 50%. Κάτω από το 50% θα κόβεται. Η σύνταξη χηρείας, με άλλα λόγια, γίνεται κάτι σαν το λόττο: για να κερδίσεις πρέπει να πετύχεις το σωστό συνδυασμό πέντε αριθμών: της ηλικίας του θανόντος, της ηλικίας της χήρας, των χρόνων που έμειναν παντρεμένοι, του ποσοστού αναπηρίας και του αριθμού  των ανήλικων παιδιών. “Ένας στους δυο κερδίζει”, που έλεγε και μια παλιά διαφήμιση του Λαϊκού Λαχείου... 

 

Ποιος είναι ο στόχος αυτής της παράνοιας; Σύμφωνα με την ίδια έρευνα της Εφημερίδας των Συντακτών, το 52% των νοικοκυριών καταφέρνει σήμερα να επιβιώσει χάρη στη σύνταξη του παππού ή της γιαγιάς. Ο ίδιος ο Τσίπρας, όταν ήταν ακόμα στην αντιπολίτευση, είχε στηλιτεύσει πολλές φορές την Τρόικα και τις “μνημονιακές κυβερνήσεις” για την διόγκωση της ανεργίας που έχει οδηγήσει σε αυτές τις τραγικές καταστάσεις. 

 

Τώρα σαν πρωθυπουργός ψάχνει τρόπους για να τα κόψει. Αντί να κυνηγάει τους εφοπλιστές που έχουν χρεοκοπήσει το ΝΑΤ ή τα άλλα αφεντικά που χρωστάνε δισεκατομμύρια από εργοδοτικές εισφορές στα ταμεία, κυνηγάει τους παππούδες που (σύμφωνα με την άρρωστη φαντασία του Κατρούγκαλου) ενδέχεται να προσπαθήσουν να σώσουν τη σύνταξή τους (μετά το θάνατό τους) μέσα από κάποιο εικονικό γάμο, στα γεράματα, με κάποια νεότερη τους. Μαχαίρι στη διαφθορά, είπαμε...

 

Και το ίδιο ακριβώς ισχύει για τη φορολογική μεταρρύθμιση που υπερψήφισε το βράδυ της Κυριακής η κυβερνητική πλειοψηφία. Με το ασφαλιστικό η κυβέρνηση προσπαθεί να “εξοικονομήσει” 1.8 δις από τον προϋπολογισμό. Με το φορολογικό να αυξήσει τα έσοδα του δημοσίου κατά 1.8 δις ακόμα. Η μέθοδος είναι και πάλι η ίδια: να πληρώσουν οι πολλοί -οι φτωχοί δηλαδή. 

 

Προεκλογικά η κυβέρνηση υποσχόταν ότι θα νομοθετούσε ένα αφορολόγητο όριο 12.000 Ευρώ για όλους. Οι κυβερνήσεις των Σαμαροβενιζέλων είχαν καταργήσει ήδη το αφορολόγητο για τους αυτοαπασχολούμενους -με τη δικαιολογία ότι είναι όλοι “γιατροί του Κολωνακίου” που δεν κόβουν αποδείξεις. Αντί για αυτό ο Τσακαλώτος, με μια τροπολογία τελευταίας στιγμής, κατέβασε το αφορολόγητο όριο για τους μισθωτούς, τους συνταξιούχους και τους αγρότες στα 8.636 Ευρώ -που αυξάνεται ελαφρά ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση των φορολογουμένων.

 

Σύμφωνα με την Καθημερινή (4.10.2015), το 2014, 3.7 εκατομμύρια φορολογούμενοι δήλωσαν εισοδήματα μικρότερα των 12.000. Οι περισσότεροι από αυτούς (μισθωτοί, συνταξιούχοι και αγρότες) δεν πλήρωσαν κανέναν φόρο εισοδήματος. Με τη μείωση του αφορολόγητου η κυβέρνηση ελπίζει να αρπάξει ένα-δυο κατοστάρικα από τον καθένα από αυτούς -από ανθρώπους που με δυσκολία μπορούν να εξασφαλίσουν ένα πιάτο φαΐ  ή ένα ζευγάρι παπούτσια για τα παιδιά τους: ένα κατοστάρικο από 3.7 εκατομμύρια μεταφράζεται αμέσως σε ένα ετήσιο έσοδο 370 εκατομμυρίων.  

 

Αλλά η αύξηση της άμεσης φορολογίας (της φορολογίας εισοδήματος) δεν είναι το τέλος της ιστορίας. Από το ασφαλιστικό και το φορολογικό που ψήφισε την περασμένη Κυριακή η κυβέρνηση ευελπιστεί να εξοικονομήσει τα 3.6 από τα 5.4 δις του τρίτου μνημονίου. Τα μέτρα για το υπόλοιπο 1.8 δις δεν έχουν οριστικοποιηθεί ακόμα. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα των εφημερίδων θα περιλαμβάνουν αυξήσεις στον ΦΠΑ και τον ΕΝΦΙΑ και πρόσθετα χαράτσια στα ποτά, τον καπνό, το ίντερνετ, τη συνδρομητική τηλεόραση -ακόμα και το ηλεκτρονικό τσιγάρο έχει βάλει στο στόχαστρο ο Τσακαλώτος. 

 

Η κυβέρνηση προσπάθησε να δικαιολογήσει τα μέτρα στη Βουλή με τρία βασικά επιχειρήματα: Πρώτον, λόγω της πολιτικής των προηγούμενων κυβερνήσεων που μας έβαλαν στα μνημόνια, δεν είχαμε άλλη επιλογή. Δεύτερον είναι κοινωνικά δίκαια, μεταφέρουν το μεγαλύτερο βάρος σε αυτούς που “έχουν”. Τρίτον με την ολοκλήρωση της αξιολόγησης θα απαλλαγούμε από τις πιέσεις της Τρόικας και θα ανοίξει ο δρόμος για την ανάκαμψη της οικονομίας που είναι και το κλειδί για να ξεπεράσουμε την κρίση. Και τα τρία είναι ψεύτικα. 

 

Η κυβέρνηση μπορούσε να πει τον περασμένο Αύγουστο “όχι” στην Τρόικα -το 62% του δημοψηφίσματος είναι η απόδειξη για αυτό. Δεν το έκανε όχι γιατί δεν μπορούσε αλλά γιατί δεν ήθελε. Οι σκληρές προϋποθέσεις (6000 ένσημα σε περίοδο με 25% ανεργία όπου ακόμα και ένα μεροκάματο είναι συχνά άθλος) για την θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος δεν είναι κοινωνική δικαιοσύνη: είναι αναλγησία. 

 

Όσο για την ανάκαμψη -αυτή είναι απλά και μόνο όνειρο θερινής νυκτός.

 

Καταρχάς, τα ίδια τα μέτρα με την άγρια αφαίμαξη της κοινωνίας στο όνομα των πρωτογενών πλεονασμάτων και της εξυπηρέτησης του χρέους κάνουν από μόνα τους την ύφεση χειρότερη. Μόνο ένας τσαρλατάνος θα μπορούσε να συνταγογραφήσει “αφαίμαξη” σε ένα ασθενή που πάσχει από αναιμία. 

 

Δεύτερον, η διεθνής κατάσταση δεν αφήνει περιθώρια για αναπτυξιακές αυταπάτες. Στην τελευταία της έκθεση η Κομισιόν προβλέπει ρυθμούς ανάπτυξης για ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσα στη χρονιά λίγο πάνω από το 1.5%. Με άλλα λόγια μηδαμινούς. Αλλά ακόμα και αυτοί κάθε άλλο παρά εξασφαλισμένοι είναι: 

 

"Οι ευρωπαϊκές οικονομικές προοπτικές υπόκεινται σε σημαντικούς κινδύνους”, γράφει η Έκθεση, “Στους εξωτερικούς κινδύνους συγκαταλέγεται η πιθανότητα η επιβράδυνση του ρυθμού ανάπτυξης των αναδυόμενων αγορών, και ιδίως της Κίνας, να έχει ισχυρότερες δευτερογενείς επιπτώσεις ή να αποδειχθεί δυσμενέστερη από την αναμενόμενη. Η αβεβαιότητα που συνδέεται με τις γεωπολιτικές εντάσεις παραμένει υψηλή και θα μπορούσε να έχει σοβαρότερες συνέπειες για τις ευρωπαϊκές οικονομίες απ’ ό,τι αναμένεται σήμερα. Οι απότομες κινήσεις των τιμών του πετρελαίου ή οι αναταραχές στον χρηματοπιστωτικό τομέα θα μπορούσαν επίσης να επιβραδύνουν την ευρωπαϊκή ανάπτυξη. Επιπλέον, οι κίνδυνοι που συνδέονται με τις εγχώριες εξελίξεις στην ΕΕ εξακολουθούν να είναι σημαντικοί, όπως για παράδειγμα όσον αφορά τον ρυθμό εφαρμογής των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και την αβεβαιότητα ενόψει του δημοψηφίσματος σχετικά με την παραμονή του Ηνωμένου Βασιλείου στην ΕΕ". 

 

Τρίτον, οι “δανειστές μας” δεν πρόκειται ποτέ να σταματήσουν τους εκβιασμούς. Κάθε υποχώρηση απλά ανοίγει το δρόμο για μια ακόμα παρανοϊκή απαίτηση -το βλέπουμε αυτές τις μέρες να παίζεται ζωντανά μπροστά μας με τα πρόσθετα μέτρα του «κόφτη». Και το ίδιο ισχύει και για τα μνημόνια: το ένα φέρνει απλά το άλλο. Με μαθηματική ακρίβεια. 

 

Η ευθυγράμμιση με τις απαιτήσεις του Σόιμπλε και της Λαγκάρντ δεν είναι ο δρόμος που οδηγεί στην έξοδο από την κρίση: είναι ο δρόμος προς την κόλαση.