Η Ιταλία μπορεί να απέφυγε, με την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Πάολο Τζεντιλόνι, την κατολίσθηση στην πολιτική άβυσσο -έστω και προσωρινά. Αλλά δεν ισχύει καθόλου το ίδιο για το τραπεζικό της σύστημα.
Την περασμένη Παρασκευή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα απέρριψε το αίτημα της διοίκησης της Monte dei Paschi di Siena να της δοθεί μια παράταση τριών εβδομάδων για την ολοκλήρωση των προσπαθειών διάσωσής της από τον ιδιωτικό τομέα. Η Monte dei Paschi είναι η αρχαιότερη τράπεζα του κόσμου και η τρίτη μεγαλύτερη τράπεζα της Ιταλίας. Και όπως και οι "αδελφές" της είναι σήμερα βουτηγμένη μέχρι το λαιμό στα κόκκινα δάνεια. Για να σωθεί χρειάζεται άμεσα τουλάχιστον 5 δισεκατομμύρια ευρώ. Αν δεν καταφέρει να τα συγκεντρώσει από τις "αγορές" (από το Κατάρ και άλλους μεγάλους επενδυτές, την (εθελοντική) μετατροπή χρεών σε μετοχές κλπ) τότε θα αναγκαστεί να ζητήσει τη συνδρομή του ιταλικού κράτους. Οι συνέπειες, όμως, αυτής της "διάσωσης" είναι τρομαχτικές -και για την ίδια την τράπεζα και για την Ιταλία συνολικά.
Οι ευρωπαϊκοί κανονισμοί απαγορεύουν πλέον (από την 1.1. 2016) την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών με δημόσιο χρήμα αν δεν συνοδεύεται από κούρεμα των "καταθέσεων" των ομολογιούχων. Η λογική πίσω από αυτή την απόφαση υποτίθεται ότι είναι απλή: δεν μπορεί να καλούνται οι φορολογούμενοι συνεχώς να διασώζουν τις τράπεζες, για τις οποίες κατά κανόνα δεν έχουν καμιά ευθύνη και οι "επενδυτές" που έχουν τοποθετήσει τα λεφτά τους στις τράπεζες να μην πληρώνουν ούτε μια δεκάρα. Η πραγματικότητα, βέβαια, είναι πολύ διαφορετική. Η Monte dei Paschi, για παράδειγμα, εξαπάτησε πριν από μερικά χρόνια 40 χιλιάδες περίπου μικροκαταθέτες, πείθοντάς τους, με πρόσχημα τις καλύτερες αποδόσεις, να μετατρέψουν τις (εγγυημένες με βάση το νόμο) καταθέσεις τους σε (μη εγγυημένα) ομόλογα. Τώρα πολλοί από αυτούς κινδυνεύουν, αν γίνει κούρεμα, να χάσουν κυριολεκτικά τις "οικονομίες μιας ζωής".
Κορυφή του παγόβουνου
Ακόμα χειρότερα, η Monte dei Paschi δεν είναι παρά η κορυφή του παγόβουνου. Το 18% των δανείων στην Ιταλία έχουν σταματήσει να εξυπηρετούνται (το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρωζώνη μετά την Ελλάδα φυσικά). Σε απόλυτες τιμές αυτό το ποσοστό αντιστοιχεί σε μια μαύρη τρύπα τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων. Μια ανεξέλεγκτη τραπεζική κρίση απειλεί να βυθίσει ολόκληρο το Ιταλικό τραπεζικό σύστημα στα τάρταρα -συμπεριλαμβανομένης της Unicredit, της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας.
Ταυτόχρονα, όμως, η λύση της κρατικής διάσωσης με κούρεμα ομολόγων απειλεί να βυθίσει την Ιταλία ακόμα πιο βαθιά στην πολιτική κρίση. Ποια κυβέρνηση θα τολμήσει να κουρέψει χιλιάδες μικροκαταθέτες;
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δικαιολόγησε την απόφαση της Παρασκευής "με το σκεπτικό ότι δεν θα είχε νόημα η παράταση της προθεσμίας και ότι πλέον είναι καιρός να παρέμβει η Ρώμη". Ο Ντράγκι ποντάρει τις ελπίδες του ότι θα βρεθεί στη Ρώμη μια κυβέρνηση που θα τον βγάλει από το αδιέξοδο.
Εικοσιπέντε χρόνια μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ που δημιούργησε τους θεσμούς του ευρώ, όπως την ΕΚΤ, η Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ στις Βρυξέλες αυτή τη βδομάδα γίνεται στη σκιά της μεγαλύτερης κρίσης. Οι εκκλήσεις του Τσίπρα για «πολιτική λύση» πέφτουν μέσα σε αυτή τη μαύρη τρύπα. Μόνο μια ξεκάθαρη ρήξη θα μπορούσε να ανοίξει άλλο δρόμο.