Όχι απλά "μη βιώσιμο" αλλά "εκρηκτικό" είναι το ελληνικό δημόσιο χρέος σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Και παραμένει εκρηκτικό ακόμα και αν οι ελληνικές κυβερνήσεις εφαρμόσουν αυστηρά και κατά γράμμα όλα τα μέτρα που έχουν συμφωνήσει με τους δανειστές: αρχικά, το χρέος θα υποχωρήσει σταδιακά ελαφρά για μια πενταετία. 

Το 2022 θα αντιστοιχεί στο 164% του ΑΕΠ. Ύστερα, όμως, θα αρχίσει να ανεβαίνει και να ανεβαίνει. Το 2060, λέει το ΔΝΤ, θα έχει φτάσει στο 275%. Εξίσου εκρηκτικό θα είναι και το κόστος της εξυπηρέτησής του: 16% του ΑΕΠ το 2024, 20% το 2031, 33% το 2040. Με απλά λόγια, η Ελλάδα βρίσκεται εγκλωβισμένη σε μια "παγίδα χρέους". 

Προβλέψεις και εκβιασμοί

Πόσο αξίζουν αυτές οι προβλέψεις; Σε πρώτο επίπεδο, η απάντηση είναι απλή: τίποτα. Το ΔΝΤ έχει πέσει οικτρά έξω σε όλες τις προηγούμενες αναλύσεις του για την Ελλάδα. Έπεσε έξω στις εκτιμήσεις του για τους διαβόητους "πολλαπλασιαστές" -τους συντελεστές που χρησιμοποιεί για να υπολογίζει την επίδραση που έχουν τα μέτρα λιτότητας πάνω στην ύφεση. Το αποτέλεσμα αυτού του λάθους ήταν καταστροφικό. Τα μνημόνια εκτίναξαν το ίδιο το χρέος στα ουράνια: από το 120% του ΑΕΠ το 2010 στο 180% σήμερα.

Και οι προηγούμενες αποτυχίες δεν είναι ο μόνος λόγος για τον οποίο η έκθεση του ΔΝΤ είναι για τα σκουπίδια. Η έκθεση έχει συνταχθεί από την Ντέλια Βελκουλέσκου, την υπεύθυνη του Ταμείου για την αποστολή στην Ελλάδα και τον Πολ Τόμσεν, τον επικεφαλής των ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Το κείμενο (που δεν έχει κυκλοφορήσει ακόμα επίσημα αλλά έχει διαρρεύσει στον τύπο) θα είναι η βάση της εισήγησής τους στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΔΝΤ στις 6 Φλεβάρη που αναμένεται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να συμμετέχει στο πρόγραμμα "διάσωσης" της Ελλάδας. Με άλλα λόγια τα νούμερα δεν είναι αναξιόπιστα μόνο λόγω ανικανότητας αλλά και λόγω σκοπιμότητας. 

Το ΔΝΤ έχει, όπως είναι γνωστό, βάλει δυο όρους για την συνέχιση της συμμετοχής του στα ελληνικά προγράμματα: έναν ακόμα σκληρότερο γύρο περικοπών στην Ελλάδα (μείωση των συντάξεων, κατάργηση του αφορολόγητου, απολύσεις στο δημόσιο κλπ) και ένα πακέτο μέτρων "ελάφρυνσης" του χρέους από την πλευρά των δανειστών (κλείδωμα των επιτοκίων, επέκταση της περιόδου χάριτος και του χρόνου ωρίμανσης του χρέους για δεκαετίες κλπ). Το ΔΝΤ πιέζει την κυβέρνηση να νομοθετήσει από τώρα μέτρα για το 2019 και το 2020 που θα εξασφαλίζουν, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, το πρωτογενές πλεόνασμα του 3.5% του ΑΕΠ που έχει συμφωνήσει με την Τρόικα. Και αρνείται κάθε συμβιβασμό -ακόμα και η επαίσχυντη πρόταση του Τσακαλώτου για έναν νέο "αυτόματο κόφτη" (που θα έσωζε απλά την υπόληψη της κυβέρνησης) απορρίφθηκε χωρίς δεύτερη συζήτηση από τον Τόμσεν και την Βελκουλέσκου. 

Η έκθεση είναι για τα σκουπίδια. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ούτε ότι το χρέος είναι βιώσιμο. Ούτε ότι δεν είναι εκρηκτικό. Είναι εκρηκτικά μη βιώσιμο. Η ελληνική οικονομία έχει μπει πράγματι σε μια "παγίδα χρέους". Και η έκθεση, παρά τις σκοπιμότητες, αποτελεί μια ακόμα ανοιχτή ομολογία αποτυχίας όχι μόνο για το ΔΝΤ αλλά και για τους υπόλοιπους εταίρους της Τρόικας, την Κομισιόν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. 

Σενάρια

Στην πραγματικότητα τα πράγματα είναι μάλλον ακόμα πιο ζοφερά από ό,τι υπολογίζει το ΔΝΤ. Το σενάριο πάνω στο οποίο στηρίχτηκε η έκθεση προβλέπει ανάπτυξη 2.7% το 2017, 2.6% το 2018, 2.4% το 2019 και 2.0 το 2020. Για τα υπόλοιπα σαράντα χρόνια (τα σαΐνια του ΔΝΤ δεν ξέρουν τι θα ξημερώσει αύριο αλλά για το 2060 είναι σχεδόν απόλυτα σίγουροι τι θα έχει γίνει) προβλέπουν ένα μέσο ρυθμό ανάπτυξης 1%. 

Το 2016 έκλεισε ξανά με ύφεση για την ελληνική οικονομία. Η "μεγάλη επιτυχία" ήταν ότι η ύφεση περιορίστηκε τελικά στο -0.3%. Το ΔΝΤ δεν είναι το μόνο που εκτιμά ότι φέτος η ελληνική οικονομία θα κάνει ένα άλμα 3 ποσοστιαίων μονάδων πάνω. Το ίδιο νούμερο προβλέπει (2.7%), πάνω-κάτω και η Κομισιόν. Στην παρουσίαση της έκθεσης της Κομισιόν που έκανε το περασμένο φθινόπωρο στις Βρυξέλλες ο Πιέρ Μοσκοβισί, ο επίτροπος οικονομικών υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποστήριξε, ούτε λίγο, ούτε πολύ ότι οι επενδύσεις, η ανάπτυξη και η απασχόληση θα απογειωθούν μέσα στο 2017. Όπως έγραφε πανηγυρικά η Αυγή (10.11.2016),

"Ο Γάλλος επίτροπος ανέφερε ότι η ύφεση κατά το 2016 θα είναι στο τέλος του χρόνου μικρότερη από αυτή που αναμενόταν (-0,3%), προσθέτοντας ότι η ανάπτυξη στην Ελλάδα θα επιστρέψει το 2017 φτάνοντας στο 2,7% του ΑΕΠ και το 2018 στο 3,1%... To 2017 προβλέπεται «απογείωση» των επενδύσεων, οι οποίες αναμένεται να στηριχθούν από τη βελτίωση των πιστωτικών όρων και την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εκτιμά πως το 2017 οι επενδύσεις θα εκτιναχθούν στο 13,7% και το 2018 στο 14,2%, από 4% το 2016. Σχετικά με την ανεργία, η Επιτροπή προβλέπει ότι θα συνεχίσει να μειώνεται από τα υψηλά επίπεδα στα οποία βρίσκεται σήμερα..."

Στον αέρα

 Που στηρίζονται αυτές οι προβλέψεις; Στην ολοκλήρωση της δεύτερης αξιολόγησης και του "βελτιωμένου οικονομικού κλίματος" που θα τη συνοδέψει. Όλα αυτά όμως βρίσκονται σήμερα, στην καλύτερη περίπτωση, απλά στον αέρα. Στην χειρότερη έχουν προσγειωθεί ήδη στον πάτο του Καιάδα.

Στον αέρα βρίσκεται, κατ’ αρχήν το κλείσιμο της αξιολόγησης. Στο τελευταίο Eurogroup οι δανειστές συντάχθηκαν όλοι πίσω από τη γραμμή του ΔΝΤ: προϋπόθεση για την επιστροφή των θεσμών στην Ελλάδα είναι η νομοθέτηση από τώρα των μέτρων που απαιτεί το ΔΝΤ για τις συντάξεις, το αφορολόγητο κλπ μέχρι το 2020. Η απαίτηση για συνεχή πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 3.5% για μια περίοδο πολλών χρόνων είναι απλά παρανοϊκή: κανένα κράτος δεν το έχει κατορθώσει μέχρι τώρα. 

Αλλά ακόμα και υποκύπτοντας στον εκβιασμό η κυβέρνηση είναι πολύ αβέβαιο ότι θα καταφέρει τελικά να "πείσει" το ΔΝΤ να μείνει στο ελληνικό πρόγραμμα: στην συνεδρίαση του ΔΣ του Ταμείου θα συμμετέχει, για πρώτη φορά στις 6 Φλεβάρη, εκπρόσωπος της νέας αμερικανικής κυβέρνησης. Το τι στάση θα κρατήσει είναι ακόμα άγνωστο. Προεκλογικά, πάντως, ο Τραμπ διαλαλούσε ότι η Ελλάδα είναι "πρόβλημα της Γερμανίας". Με άλλα λόγια, ας το λύσει η ΕΕ αν μπορεί. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος "μέτοχος" του ΔΝΤ. Χωρίς την έγκριση της Ουάσιγκτον η συμμετοχή του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα είναι αδύνατη. 

Ο δεύτερος και πιο βασικός, όμως, λόγος γιατί οι προβλέψεις αυτές είναι στον αέρα είναι η κατάσταση της παγκόσμιας οικονομίας. Από το 2008 που έσκασε η Λήμαν Μπράδερς μέχρι σήμερα οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί έχουν προσπαθήσει να αντιμετωπίσουν την κρίση με χαμηλά επιτόκια, προγράμματα παροχής ρευστότητας και εύκολο (για τις τράπεζες και τις μεγάλες επιχειρήσεις) χρήμα - με τη διασωλήνωση ουσιαστικά, της οικονομίας με τις κεντρικές τράπεζες. Αυτή η πολιτική, όμως, έχει φτάσει στα όριά της. Στις ΗΠΑ η Κεντρική Τράπεζα έχει αρχίσει ήδη να αυξάνει τα επιτόκια. Η νέα αμερικανική κυβέρνηση "υπόσχεται" να μετατρέψει αυτή την αύξηση σε ένα πραγματικό "νομισματικό πόλεμο". Αργά ή γρήγορα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα αναγκαστεί να ακολουθήσει, αν θέλει να προστατέψει το ευρώ. Τα επιτόκια, με άλλα λόγια, θα αρχίσουν να ανεβαίνουν. Και τότε η λέξη "εκρηκτικό" θα είναι πολύ λίγη για να περιγράψει πια το ελληνικό δημόσιο χρέος.

Το δημόσιο χρέος έχει γίνει γόρδιος δεσμός για την ελληνική οικονομία. Και οι γόρδιοι δεσμοί δεν λύνονται. Κόβονται. Η λύση είναι μια: στάση πληρωμών και μονομερής διαγραφή του χρέους εδώ και τώρα. Για το χρέος δεν είμαστε υπεύθυνοι εμείς. Δεν τα "φάγαμε όλοι μαζί". Τα βάρη των Mνημονίων δεν έχουν μοιραστεί ομοιόμορφα μέσα στην κοινωνία: την ίδια ώρα που οι εργάτες έχαναν τις δουλειές τους και οι φτωχοί πολλαπλασιάζονταν καθημερινά οι πλούσιοι έκαναν πάρτι: το 2007 το πλουσιότερο 1% του ελληνικού πληθυσμού κατείχε, σύμφωνα με μια πρόσφατη μελέτη της ελβετικής τράπεζας Credit Suisse το 48.6% του πλούτου. Έξι χρόνια αργότερα (το 2014) το ποσοστό αυτό έχει εκτιναχθεί στο 56.1%. Τα μνημόνια είναι "ευλογία", όπως είχε πει κάποτε ο Θεόδωρος Πάγκαλος... προφανώς για το πλουσιότερο 1%. Για την εργατική τάξη και τους φτωχούς το σπάσιμο αυτής της «ευλογίας» είναι μονόδρομος.