Οικονομία και Πολιτική

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο γιόρτασε τα 73α του γενέθλια την περασμένη εβδομάδα. Το ΔΝΤ "γεννήθηκε" στις 22 Ιούλη του 1944 με τη διαβόητη συμφωνία του Bretton Woods, την συμφωνία με την οποία οι ΗΠΑ θεσμοθέτησαν την οικονομική τους κυριαρχία πάνω στο Δυτικό στρατόπεδο.

 

Η συμφωνία του Bretton Woods προέβλεπε σταθερές ισοτιμίες ανάμεσα στα νομίσματα του "ελεύθερου κόσμου". Σταθερές ισοτιμίες υπήρχαν και παλαιότερα, πριν από το Κραχ του 1929, τη Μεγάλη Ύφεση και τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο που τη διαδέχτηκε. Αλλά το σύστημα εκείνο στηριζόταν στον χρυσό. Το νέο σύστημα που επέβαλλε η συμφωνία του Bretton Woods στηριζόταν στο δολάριο. Με απλά λόγια, με τη συμφωνία, οι ΗΠΑ απέκτησαν ένα τεράστιο ανεξάντλητο "χρυσωρυχείο". Μόνο που τώρα δεν χρειαζόταν πια να σκάβουν τη γη για να βγάλουν τον χρυσό. Αρκούσε να βάλουν μπροστά τα πιεστήρια και να αρχίσουν να τυπώνουν δολάρια. 

Ο χωροφύλακας αυτού του ιδιότυπου συστήματος ήταν το ΔΝΤ. Τυπικά, η αποστολή του ήταν (και είναι) να βοηθάει τις χώρες που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα και απειλούν με αυτόν τον τρόπο την σταθερότητα του συστήματος. Στην πράξη σχεδόν καμιά από τις χώρες που έχουν κατά καιρούς πέσει στα νύχια του δεν έχει καταφέρει ξανά ποτέ να ορθοποδήσει. Αυτό δεν οφείλεται στην τεχνική ανεπάρκεια του οικονομικού του επιτελείου -πχ στα λάθη των "πολλαπλασιαστών". Οφείλεται στην ίδια του τη φύση: το ΔΝΤ είναι ένας οργανισμός που έχει σαν στόχο τη λεηλασία (για να κλείσουν οι τρύπες που απειλούν τη σταθερότητα του συστήματος) και την τιμωρία των "ενόχων" -για παραδειγματισμό.

 

Φέτος το Ταμείο γιόρτασε τα γενέθλια του με μια νέα, φρέσκια επίθεση στα θύματά του. Η κυβέρνηση προσθέτει αυτές τις μέρες στις επιτυχίες της την συμφωνία "επί της αρχής" για την συμμετοχή του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν υπάρχει τίποτα το "θετικό" σε αυτή τη συμφωνία. 

 

Κατ' αρχήν η συμφωνία είναι καθαρά συμβολική. Η γερμανική εφημερίδα Suddeutsche Zeitung έκανε λόγο για "δήθεν λύση", για "λύση φαινομενική". Η συμφωνία ούτε συνοδεύτηκε ούτε πρόκειται να συνοδευτεί από κάποια πραγματική εκταμίευση προς την Ελλάδα. Η συμφωνία, σύμφωνα με την συντάκτρια της Suddeutsche Zeitung είναι απλά ένα προεκλογικό δώρο του Ταμείου προς την Μέρκελ. "Η απόφαση του ΔΝΤ", γράφει, "βοηθάει την Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU/CSU, το κόμμα της Μέρκελ) να βγει από την παγίδα στην οποία έπεσε το 2015 στις διαπραγματεύσεις για το τρίτο (ελληνικό) δανειοδοτικό πρόγραμμα. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε συνέδεσε τότε την παροχή νέων πιστώσεων με την υπόσχεση ότι το Ταμείο θα συνέβαλλε και αυτό -κάτι το οποίο ο υπουργός Οικονομικών δεν ήταν, προφανώς, σε θέση να αποφασίσει". Ανάμεσα στην απόφαση της περασμένης εβδομάδας και την εκταμίευση υπάρχει μια πραγματική άβυσσος. Και αυτό φάνηκε "με το καλημέρα".

 

Η τελευταία έκθεση του ΔΝΤ για την Ελλάδα, πέρα από τις συνήθεις προϋποθέσεις για την συμμετοχή του "με χρήματα" στο ελληνικό πρόγραμμα, απαιτεί τώρα την επίσπευση των σκληρών μέτρων που αποφασίστηκαν στις 15 Ιούνη: η μείωση του αφορολόγητου πρέπει να αρχίσει να ισχύει από 2019, όχι από το 2020 που προβλέπει η συμφωνία. Τα καταστήματα θα πρέπει να είναι "ελεύθερα" να ανοίγουν όλες τις Κυριακές. Ο αριθμός των εκτάκτων υπαλλήλων του δημοσίου να μειωθεί δραστικά. Η προσωπική διαφορά στις συντάξεις να καταργηθεί εδώ και τώρα. Η κήρυξη απεργίας θα πρέπει να αποφασίζεται με "αυξημένη πλειοψηφία". Όσο για τα περιβόητα "αντίμετρα" αυτά θα πρέπει να αναβληθούν -για το 2024 και βλέπουμε.

 

Το ΔΝΤ στηρίζει αυτές τις πρόσθετες απαιτήσεις του στις εκτιμήσεις του για την πορεία της ελληνικής οικονομίας, των ελλειμμάτων και του πρωτογενούς πλεονάσματος. "Εφέτος", γράφει ανάμεσα στα άλλα, "το σωρευτικό πρωτογενές ισοζύγιο που επιτεύχθηκε μέχρι τον Μάιο του 2017 είναι χαμηλότερο από ό,τι πριν από ένα χρόνο". Το συμπέρασμα: η κυβέρνηση δεν θα πιάσει τους στόχους -δηλαδή πρωτογενές πλεόνασμα 1.75% φέτος και 3.5% τα επόμενα πέντε χρόνια. Άρα οι "κόφτες" θα πρέπει να ενεργοποιηθούν -από τώρα. Τώρα με τη συμμετοχή του "με χρήματα" στο πρόγραμμα οι πιέσεις αυτές θα πολλαπλασιαστούν.

 

Η απόφαση του ΔΝΤ να συμμετάσχει "επί της αρχής" στο ελληνικό πρόγραμμα πάρθηκε ύστερα από σχετικό αίτημα της Ελλάδας. Το αίτημα φέρει τις υπογραφές του Αλέξη Τσίπρα, του Ευκλείδη Τσακαλώτου και του Γιάννη Στουρνάρα.

---

«Έξοδος στις αγορές» αλά Σαμαρά

Βγήκαμε! Το πρωί της Δευτέρας 24 Ιούλη η κυβέρνηση προχώρησε στην έκδοση ενός πενταετούς ομολόγου. Τυπικά ο βασικός στόχος της έκδοσης αυτού είναι η "ανακύκλωση" του ομολόγου της "πρώτης εξόδου" του Σαμαρά του 2014 που λήγει το 2019. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν είναι παρά μια δοκιμή: ο σκοπός της έκδοσης είναι να μετρήσει τις αντιδράσεις των αγορών και να διερευνήσει το τοπίο. Το ομόλογο του Σαμαρά είχε επιτόκιο 4.95%. Η κυβέρνηση ελπίζει να πέσει τουλάχιστον μισή ποσοστιαία μονάδα κάτω.

Στην επίσημη ανακοίνωση του Μαξίμου δικαιολογείται η "έξοδος" από τις "θετικές εξελίξεις" των τελευταίων ημερών: το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης, την αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας από την Moody’s και την Standard and Poor's, την έξοδο της Ελλάδας από την επιτήρηση "υπερβολικού ελλείμματος" και την συμφωνία του ΔΝΤ ("επί της αρχής") για συμμετοχή στο "πρόγραμμα στήριξης" (το τρίτο μνημόνιο).

Ανακύκλωση χρέους

Στην πραγματικότητα, όμως, η έξοδος στις αγορές είναι πλέον μονόδρομος για τo ελληνικό κράτος. Το "πρόγραμμα στήριξης" λήγει τον Αύγουστο του 2018. Μετά την ημερομηνία αυτή η ανακύκλωση του δημόσιου χρέους θα πρέπει, θέλει δε θέλει η κυβέρνηση, να γίνεται με δανεισμό από τον ιδιωτικό τομέα -με την έκδοση ομολόγων και τη διάθεσή τους στη διεθνή χρηματοπιστωτική αγορά δηλαδή. Η υπογραφή ενός ακόμα μνημονίου για την χρηματοδότηση της Ελλάδας από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (το "Κουαρτέτο") δεν είναι, λόγω της πολιτικής κατάστασης στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, πρακτικά εφικτή. 

Στο Γερμανικό κοινοβούλιο ένα μεγάλο κομμάτι των βουλευτών του Χριστιανοδημοκρατικού CDU/CSU (του κόμματος της Μέρκελ) έχει ήδη "στασιάσει" ενάντια στα ελληνικά προγράμματα. Το τρίτο μνημόνιο πέρασε τον Αύγουστο του 2015 από το γερμανικό κοινοβούλιο με τις ψήφους του SPD (του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος) αφού 63 χριστιανοδημοκράτες βουλευτές ψήφισαν "όχι".

Η "δημοπρασία" για την έκδοση του πενταετούς ομολόγου δεν είχε κλείσει ακόμα την ώρα που γραφόταν το άρθρο. Τι επιτόκιο θα πετύχει τελικά η κυβέρνηση αυτό μένει να το δούμε. Η συγκυρία για την έκδοση ήταν πράγματι ευνοϊκή -όχι όμως για τους λόγους που επικαλείται η ανακοίνωση του Μαξίμου. Απλά η "όρεξη" των αγορών έχει αυξηθεί αυτές τις ημέρες ύστερα από τη δήλωση της διοικήτριας της Κεντρικής Τράπεζας των ΗΠΑ ότι η πολιτική του "εύκολου και φτηνού χρήματος" (για τους κερδοσκόπους και τις τράπεζες φυσικά, όχι για τους απλούς ανθρώπους) δεν πρόκειται να τερματιστεί άμεσα. Αυτή η δήλωση έχει αυξήσει το ενδιαφέρον των "επενδυτών" για τις "αγορές υψηλού ρίσκου" -τις αναπτυσσόμενες και τις χρεοκοπημένες χώρες δηλαδή. Αλλά αυτή η συγκυρία δεν πρόκειται να κρατήσει για πολύ.