Δημήτρης Σαραφιανός

Ο νεοφιλελευθερισμός και η αναδιάρθρωση οδηγεί σε μία συγκεκριμένη πολιτική γύρω από τα δικαιώματα. Αυτή είναι η περιστολή των δικαιωμάτων, η άρση των κοινωνικών κατακτήσεων που είχαν επιτευχθεί το προηγούμενο διάστημα και το χτύπημα συγκεκριμένων δικαιωμάτων στην ελεύθερη έκφραση και στη διαδήλωση και γενικότερα στη δυνατότητα αντίστασης.

Πέρα από αυτό η πολιτική γύρω από το θέμα των δικαιωμάτων στοχεύει  και στην κατατρομοκράτηση των πολιτών έτσι ώστε να διαμορφώνονται οι συνειδήσεις  εκείνες οι οποίες θα δημιουργούν το έδαφος για αυτή την άρση των δικαιωμάτων. Σε αυτό συντελεί το «δικαίωμα στην ασφάλεια» και όλος ο διάλογος γύρω από τον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας». 

Σε αυτό συντελούνε μία σειρά από μέτρα. Το πρώτο είναι η παρακολούθηση του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου. Από τις κάμερες που σε χώρες της Δυτικής Ευρώπης έχει πάρει στοιχεία πανοπτικής κοινωνίας έχουμε και  μία συνεχή παρακολούθηση με κάμερες στον ιδιωτικό χώρο, που αποσκοπούν στην παρακολούθηση όχι μόνο του χρήστη ή του καταναλωτή αλλά κυρίως του εργαζόμενου. 

Η δεύτερη κατεύθυνση είναι η ισχυροποίηση του θεσμικού πλαισίου. Εχουμε ιδίως στον τομέα της ποινικής καταστολής μία σημαντική μετατόπιση σε θεσμικό επίπεδο από το φιλελεύθερο νομικό σύστημα που είχε κατακτηθεί, με τους αγώνες της Γαλλικής Επανάστασης, σε ένα σύστημα που θυμίζει το σύστημα της ναζιστικής Γερμανίας. Δηλαδή τη μεταφορά της ποινικής καταστολής από την ατομική ευθύνη στην συλλογική ευθύνη και τη μεταφορά του ποινικού ενδιαφέροντος από τον δράστη ή αυτόν κατά του οποίου υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις τέλεσης αδικημάτων, στον ύποπτο. Υποπτος είναι οιονεί ο καθένας μας. Αυτό το βλέπουμε να συμβαίνει με θεσμικές μετατροπές όπως στη ΣΕΓΚΕΝ 3,  στον ευρωτρομονόμο,  όπως το είδαμε στις δίκες της 17Ν και του ΕΛΑ,  που αποτέλεσαν τα πειραματόζωα για τη χρήση αυτών των τεχνικών σε ευρύτερα στρώματα κοινωνικά. Το είδαμε και στο τελευταίο χτύπημα των φοιτητών με τη δίκη των 49, αλλά και σήμερα με τον προφυλακισμένο φοιτητή από την Θεσσαλονίκη. Η προφυλάκιση έχει αρχίσει να γίνεται μία μόνιμη πρακτική απέναντι στους διαδηλωτές. 

Αλλες όψεις αυτού του φαινομένου είναι το χτύπημα στο δικαίωμα του συνδικαλίζεσθαι.  Η προσπάθεια απαγόρευσης όλων των απεργιών ως παράνομων και καταχρηστικών, έχει περάσει πια και σε ένα θεσμικό χτύπημα στο δικαίωμα της αντίστασης. Είτε είναι οι μεταβολές εκείνες μέσα και στο πανεπιστημιακό πλαίσιο με την άρση του ασύλου, είτε είναι η περιστολή του δικαιώματος στη διαδήλωση. Αυτό το βλέπουμε να επιχειρείται τόσα χρόνια και σε θεσμικό επίπεδο, με την επιβολή μέτρων που επαναφέρουν το νομοθετικό διάταγμα της χούντας για την περιστολή των διαδηλώσεων, όπως είναι πχ το να στοχοποιείται ο επικεφαλής της διαδηλώσης όπως είδαμε με τον πρόεδρο της ΠΟΣΔΕΠ, όπως είναι η άμεση φυσική καταστολή με τη χρήση δακρυγόνων πέρα από κάθε νομικό μέτρο, όπως το βλέπουμε να συμβαίνει και με όλη την προσπάθεια αυτή τη στιγμή να περάσουμε σε ένα νέο πλαίσιο το οποίο θα χρησιμοποιεί ακόμα και πλαστικές σφαίρες.  Ολα αυτά δικαιολογούνται με ένα ιδεολογικό πρίσμα ότι το δικαίωμα διαδήλωσης ασκείται καταχρηστικά, και πρέπει να περιοριστεί για να μπορέσει να αντιμετωπιστεί από ένα γενικότερο δικαίωμα των πολιτών να μετακινούνται ελεύθερα. 

Αυτή την τάση κατατρομοκράτησης την βλέπουμε πια να γίνεται νομιμότητα. Οι αστυνομικές δυνάμεις πλέον προχωρούνε σε προσαγωγές, οι οποίες έχουν σαν στόχο τον έλεγχο της δικαστικής ταυτότητας (αν έχει κανείς κατηγορηθεί στο παρελθόν για κάποιο αδίκημα ή αν είναι φυγόποινος). Αυτό το βλέπουμε να συμβαίνει στο δρόμο σε καθημερινή βάση και μέσα από όλη αυτή τη διαδικασία με την έκδοση νέων διαβατηρίων και ταυτοτήτων, όπου οι πολίτες σύρθηκαν και συνελήφθησαν για ποινές που μπορεί να ήταν από την εποχή της δικτατορίας. 

Ποινές

Υπάρχει αυτή τη στιγμή και μία προσπάθεια αυταρχοποίησης ακόμα περαιτέρω του δικαστικού μηχανισμού. Η πάταξη του παραδικαστικού κυκλώματος,  οδήγησε στη δημιουργία νέων κυκλωμάτων για τον έλεγχο του δικαστικού μηχανισμού και η αυστηροποίηση των ποινών με αποτέλεσμα να διογκωθεί ακόμα περισσότερο το εκρηκτικό πρόβλημα και του σωφρονιστικού συστήματος.

 Ολη αυτή η πολιτική έχει και συγκεκριμένες αντιφάσεις. Υποτίθεται ότι αυτό το σύστημα πάει να βελτιωθεί με νέες φυλακές. Αυτές όμως έχουν δομηθεί με τη λογική της επιτήρησης και της απομόνωσης. Οταν αυτό όμως λόγω της αυστηροποίησης του δικαστικού συστήματος δημιουργεί ακόμα μεγαλύτερη έκρηξη στον τομέα του πόσοι άνθρωποι μπαίνουν στη φυλακή και διότι έχουν πρόβλημα να καταβάλουνε χρηματικές ποινές, έχουμε το φαινόμενο της έκρηξης. Η τελευταία έκρηξη στις φυλακές ξεκίνησε από μία καινούργια φυλακή.  

 Αυτή τη στιγμή βλέπουμε να περνάνε θεσμικά μέτρα μέσω ΕΕ και να εφαρμόζονται πριν υπάρξει θεσμική ρύθμιση. Το φαινόμενο των υποκλοπών ξεκίνησε πριν καν δημιουργηθεί το θεσμικό πλαίσιο για τις νόμιμες συνακροάσεις, πριν καν ρυθμιστεί το ζήτημα της διατήρησης των προσωπικών δεδομένων. Αυτά περνάνε σιγά σιγά στο νομοθετικό πλαίσιο της Ελλάδας, αλλά αποτελέσματα της εφαρμογής τους έχουμε και από πριν. 

Το δεύτερο κλασσικό παράδειγμα είναι η περίπτωση της απαγωγής των Πακιστανών.  Οπου εκεί έχουμε εφαρμογή ενός συγκεκριμένου θεσμικού μέτρου που είναι η απόφαση πλαίσιο για τις θέσπιση κοινών ανακριτικών μονάδων, όχι από χώρες της ΕΕ αλλά και από ξένες, και εννοούν τους αμερικάνους. Η πρακτική είναι παράνομη τακτική των διωκτικών αρχών να νομιμοποιηθεί μέσα από ταυτόχρονα θεσμικά μέτρα. 

Ολη αυτή η προσπάθεια που γίνεται από την αστική τάξη είναι μία προσπάθεια δημιουργίας καθεστώτος ηγεμονίας, που δεν στηρίζεται μόνο στην ιδεολογία και στην πειθάρχηση αλλά υποτίθεται και στην δυνατότητα από τα κοινωνικά στρώματα να έχουν κάποια δικαιώματα και κάποιες εγγυήσεις. 

Ολη αυτή η στρατηγική της περιστολής των δικαιωμάτων δημιουργεί αυτή την αντίφαση και ή θα δημιουργηθούν αντιστάσεις οι οποίες πραγματικά θα ανατρέψουν αυτή την κατεύθυνση και δεν θα αφήσουν να περάσουν τα ιδεολογήματα της ασφάλειας και της μετατροπής των συνειδήσεων και των πρακτικών των πολιτών ή θα αναπτυχθεί ένα  ευρύ κίνημα αντίστασης που θα περνάει μέσα από συνδικαλιστικούς χώρους και θα οδηγεί σε μία άλλη κατεύθυνση.  Η προσπάθεια συγκρότησης μιας εργατικής ηγεμονίας, πρέπει να αναγνωρίσει ότι τα δικαιώματα αυτά αποτελούν, κατακτήσεις και ότι στόχος ενός εργατικού κινήματος και ενός σοσιαλιστικού κινήματος είναι να μετατρέψει αυτά τα δικαιώματα από την τυπική λογική ισότητα και ελευθερία σε ουσιαστική κοινωνική ισότητα και ελευθερία. 

Κώστας Διάκος

Ενα από τα βασικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κοινωνίες μας είναι το γεγονός ότι μία σειρά από κατακτημένα δικαιώματα, για τα οποία δόθηκαν πολλοί μεγάλοι αγώνες βρίσκονται υπό αμφισβήτηση. Δεν εννοώ μόνο το γεγονός της καταστολής και της διαδικασίας της περιστολής των ατομικών ελευθεριών. Γίνεται και μία προσπάθεια έντονη από πολλά και διάφορα κέντρα, της ιδεολογικής και πολιτικής αμφισβήτησης αυτών των πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Κατά συνέπεια σήμερα είναι ένα από τα ουσιαστικότερα και βασικότερα θέματα τα οποία κανείς πρέπει να προβάλλει στην αντιπαράθεσή του με την παγκοσμιοποιημένη διαχείριση των κοινωνιών μας που επιβάλλει το κεφάλαιο. 

Τα δικαιώματα των πολιτών διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες. Η πρώτη είναι αυτή που αφορά τη συμμετοχή του πολίτη στη διαμόρφωση έστω και δια αντιπροσώπευσης  στις αποφασιστικές λειτουργίες. Είναι αποτέλεσμα των αστικών επαναστάσεων στις οποίες διαμορφώθηκαν κάποια δεδομένα. 

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον καπιταλισμό, όπως αυτός εξελίχθηκε στον 20ο αιώνα και στον σοσιαλισμό που εκείνη την περίοδο ήταν το αντίβαρο σε όλη αυτή την επιλογή που έχει επιβάλλει ο καπιταλισμός, διαμόρφωσαν μία σειρά από άλλα δικαιώματα  τα οποία προέκυψαν από τους αγώνες κυρίως των εργαζομένων, αλλά και άλλων κοινωνικών ομάδων οι οποίες δεν ήταν προνομιούχες. Πχ το δικαίωμα στη δωρεάν Παιδεία, εκπαίδευση, υγεία δηλαδή μία σειρά δικαιώματα που έχουν σχέση με την κοινωνική λειτουργία και την  αλληλεγγύη.

Συλλογικότητα 

Με την αρχή του 21ου αιώνα,  διαμορφώνεται μία τρίτη κατηγορία  δικαιωμάτων τα οποία έχουν μία ιδιοτυπία. Από τη μία πλευρά είναι προφανώς ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα με την έννοια ότι ασκούνται από τον καθένα μας, αλλά από την άλλη πλευρά, είναι δύσκολο να τα εφαρμόσεις εάν δεν τα λειτουργήσεις μέσα σε μιά συλλογικότητα. Πχ το δικαίωμα προστασίας του περιβάλλοντος δεν μπορώ να το ασκήσω αν δεν λειτουργήσει κοινωνικά σαν λογική. Αυτή η ομάδα κοινωνικών δικαιωμάτων, της διατροφής, του περιβάλλοντος, της πληροφορίας, της πρόσβασης, προέκυψαν με τις νεότερες τεχνολογικές εξελίξεις τα οποία τα ονομάζω τρίτης γενιάς ατομικά δικαιώματα.

Τα ατομικά δικαιώματα έχουν αποδυναμωθεί.Τα κοινωνικά δικαιώματα σήμερα αμφισβητούνται σοβαρότατα. Δεν είναι το πρόβλημα ότι δεν έχουμε δωρεάν παιδεία και υγεία, αλλά αμφισβητείται  ιδεολογικά αν πρέπει αν έχουμε. Πράγματα οποία δίνουν μεγαλύτερη υποχρέωση σε εμάς να παλέψουμε  κόντρα σε μία τέτοια ιδεολογική τοποθέτηση όπως έχουμε το άρθρο 16, την κατάργηση του ΕΣΥ και μία σειρά από άλλα κατοχυρωμένα δικαιώματα. 

Η τρίτη γενιά δικαιωμάτων δυστυχώς δεν μας ανήκουν. Αυτά τα διαχειρίζεται αυτή τη στιγμή μόνο το κεφάλαιο. Πρέπει λοιπόν να διεκδικήσουμε ευθέως να φύγουν από τα χέρια του κεφαλαίου και να περάσουν στα χέρια αυτών που πρέπει να τα λειτουργήσουν και που είναι οι πολίτες. 

Επίσης ο καπιταλισμός διαμορφώνει ένα άλλο «δικαίωμα»  όπως το λένε αυτό της ασφάλειας. Είναι μία ολόκληρη λογική η οποία αναπτύσσεται κυρίως από τη CIA, και έχουμε και στην Ελλάδα εκφραστές αυτής της άποψης. Πιστεύω ότι αυτό το «δικαίωμα» είναι ψεύτικο, νόθο, διότι όσο διευρύνεται το δικαίωμα της ελευθερίας, τόσο η ασφάλεια του πολίτη μέσα σε μία κοινωνία διαμορφώνει όρους αλληλεγγύης. Και οι όροι αλληλεγγύης διαμορφώνουν όρους ασφάλειας. Ο Τζαβέντ Ασλάμ είναι το χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οσο πιο ελεύθερος θα είναι ο συγκεκριμένος άνθρωπος, τόσο αναπτυσσόταν περισσότερο η αλληλεγγύη, τόσο λιγότερες πιθανότητες θα υπήρχαν να διαμορφωθούν όροι της οποιασδήποτε ανασφάλειας του πολίτη. 

Η μάχη λοιπόν πρέπει να δοθεί προς την κατεύθυνση αυτή, πρέπει να εξαντλήσουμε τα ατομικά δικαιώματα που μας παρέχονται έστω και από το νόμο στα όριά τους, οπότε  ή θα έχουμε πραγματικά πολύ μεγάλη ελευθερία, ή αν αυτό δεν είναι δυνατό γιατί το σύστημα δεν το επιτρέπει, τότε θα υπάρχει η δυνατότητα της ανατροπής τους με κάποια άλλα ατομικά δικαιώματα πιο κοντινά σε μας, πιο ανθρώπινα, πιο λαϊκά πιο κοντά σε αυτούς που σήμερα είναι η πλειοψηφία.