Ο Ζόραν Μαμντάνι ξεκίνησε την πανηγυρική ομιλία του μετά τη νίκη του στις εκλογές για τη δημαρχία της Ν. Υόρκης λέγοντας «όπως είχε πει και ο Γιουτζήν Ντεμπς ‘βλέπω την αυγή μιας καλύτερης μέρας για την ανθρωπότητα». Η αναφορά στον Γιουτζήν Ντεμπς δεν πέρασε απαρατήρητη. 

Πρόκειται για τον αγωνιστή που ως υποψήφιος πρόεδρος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Αμερικής το 1912, κέρδισε σχεδόν ένα εκατομμύριο ψήφους και το 6%, η μεγαλύτερη εκλογική επιτυχία της Αριστεράς στην ιστορία των ΗΠΑ. Όμως, ο Ντεμπς ήταν κάτι πολύ παραπάνω από ένας επιτυχημένος, εκλογικά, αριστερός πολιτικός. Ήταν ένας αγωνιστής που η ζωή και οι ιδέες του συμπύκνωσαν τη ριζοσπαστικοποίηση μεγάλου τμήματος της εργατικής τάξης στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. 

Ο Ντεμπς, γεννημένος το 1855, ξεκίνησε να δουλεύει στους σιδηροδρόμους σε ηλικία 14 ετών. Τα πρώτα του βήματα στον συνδικαλισμό και την πολιτική δεν ήταν ριζοσπαστικά. Πίστευε στην ταξική συνεργασία, επέμενε ότι τα συνδικάτα είναι για να συνεννοούνται με τα αφεντικά και όχι να κάνουν απεργίες. Πολιτικά, στήριζε τους Δημοκρατικούς, για την ακρίβεια είχε εκλεγεί και βουλευτής τους στην Πολιτεία της Ιντιάνα. 

Όμως, δεν έμεινε εκεί. Πρωταγωνίστησε στην ίδρυση της Αμερικάνικης Ένωσης Σιδηροδρομικών (ARU), ένα συνδικάτο που οργάνωνε όλους τους εργαζόμενους ανεξάρτητα από ειδικότητες και επαγγέλματα. Αυτό το συνδικάτο οργάνωσε τη μεγαλύτερη ταξική αναμέτρηση στις ΗΠΑ του τέλους του 19ου αιώνα. Τη μεγάλη απεργία στην εταιρεία Πούλμαν την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1894. Στην κορύφωσή της η απεργία, και το μποϋκοτάζ που τη συνόδευε, είχε παραλύσει όλες τις σιδηροδρομικές γραμμές δυτικά του Ντιτρόιτ και στην οποία συμμετείχαν περίπου 250.000 εργάτες και εργάτριες. 

Η απεργία ηττήθηκε. Η ηγεσία της Αμερικάνικης Ομοσπονδίας Εργασίας (AFL) αρνήθηκε να τη στηρίξει επειδή η ARU ήταν η ζωντανή αμφισβήτηση του συντηρητικού μοντέλου του συνδικαλισμού που ενσάρκωνε. Εκτός από αυτό το πισώπλατο χτύπημα, οι απεργοί βρέθηκαν μπροστά στη σκληρή καταστολή της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, με επικεφαλής έναν Δημοκρατικό πρόεδρο, που έστειλε τον στρατό να τους τσακίσει. Ο Ντεμπς σύρθηκε στα δικαστήρια και έμεινε έξι μήνες φυλακή. 

Μπορεί αυτή η αναμέτρηση να κατέληξε σε μια σκληρή ήττα, όμως για τον Ντεμπς η εμπειρία της ήταν το σημείο καμπής που τον έστρεψε αριστερά, στον σοσιαλισμό και τον μαρξισμό. Στη φυλακή διάβασε για πρώτη φορά Μαρξ (τους τρεις τόμους του Κεφαλαίου, και έργα του Κ. Κάουτσκι). Και μέσα στα επόμενα χρόνια πρωταγωνίστησε στις διεργασίες που οδήγησαν στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Αμερικής. 

Το κύρος του ήταν τεράστιο στο εργατικό κίνημα. Ήταν ένας ακούραστος ομιλητής και προπαγανδιστής των σοσιαλιστικών και επαναστατικών ιδεών που αιχμαλώτιζε τα ακροατήριά του. Κι αυτά τα ακροατήρια ήταν ένα ολόκληρο στρώμα της εργατικής τάξης που έδινε αγώνες, αναζητούσε τις ιδέες και τον δρόμο για να ανατρέψει τον καπιταλισμό. 

Με αυτόν τον κόσμο, που συχνά ήταν μετανάστες και με το ζόρι μιλούσαν αγγλικά, επικοινωνούσε ο Ντεμπς. Όπως έλεγε χαρακτηριστικά ένας Πολωνός εργάτης στο Σικάγο: «Ο Ντεμπς μιλάει με τα χέρια του, μέσα από την καρδιά του, όλοι καταλαβαίνουμε αυτά που λέει».

Επαναστατική Πτέρυγα

Αυτή την αμεσότητα ο Ντεμπς τη συνδύαζε με μια σταθερή ένταξη στην αριστερή, επαναστατική πτέρυγα του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Πίστευε ότι τα συνδικάτα πρέπει να είναι μαχητικά και να οργανώνουν εργάτες όλων των φυλών και των φύλων. Και δεν έμεινε στις διακηρύξεις. Μαζί με άλλους συντρόφους και συντρόφισσες από το Σοσιαλιστικό Κόμμα συμμετείχε στην ίδρυση το 1905 των Βιομηχανικών Εργατών του Κόσμου (IWW). Οι «Γουόμπλις» όπως έμειναν γνωστοί ηγήθηκαν σε μεγάλο βαθμό στο μεγάλο απεργιακό κύμα που ξέσπασε στις αρχές του 20ου αιώνα με διακηρυγμένο σκοπό να ενώσουν όλη την εργατική τάξη «σε ένα, μεγάλο, συνδικάτο» για την ανατροπή του καπιταλισμού. 

Ο Ντεμπς πίστευε ότι το Σοσιαλιστικό Κόμμα εξασφάλιζε την πολιτική ανεξαρτησία της εργατικής τάξης που τη χρειάζεται για να είναι δυνατή στους αγώνες της. Έγραφε για παράδειγμα ότι «Τα κόμματα των Ρεπουμπλικάνων και των Δημοκρατικών, ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, το Ρεπουμπλικανικό-Δημοκρατικό κόμμα, εκπροσωπούν την καπιταλιστική τάξη στην ταξική πάλη. Αποτελούν τις πολιτικές πτέρυγες του καπιταλιστικού συστήματος και οι διαφορές που προκύπτουν μεταξύ τους αφορούν τα λάφυρα και όχι τις αρχές».

Για τον Ντεμπς οι εκλογικές εκστρατείες έπρεπε να εκπαιδεύουν τους εργάτες και τις εργάτριες για την ταξική πάλη, να τροφοδοτούν τις απεργίες κι όχι να κατεβάζουν τον πήχη για να στήσουν συμμαχίες με αστούς πολιτικούς. «Δεν θα φέρετε τη Σοσιαλιστική Δημοκρατία ρίχνοντας ένα χαρτί στην κάλπη. Η ψήφος για τον σοσιαλισμό δεν είναι σοσιαλισμός, όπως ένα μενού δεν είναι γεύμα. Ο σοσιαλισμός είναι μια δύναμη που πρέπει να οργανωθεί, να εκπαιδευτεί, να εξοπλιστεί, και το πεδίο όπου πρέπει να ξεκινήσει είναι οι βιομηχανίες όπου δουλεύουν οι εργάτες» είχε πει ο Ντεμπς σε μια ομιλία του. Και σε μια άλλη εξηγούσε:

«Δεν θέλω να ακολουθήσετε εμένα ή οποιονδήποτε άλλο. Αν ψάχνετε έναν Μωυσή να σας οδηγήσει έξω από αυτή την καπιταλιστική έρημο, θα μείνετε ακριβώς εκεί που είστε. Δεν θα σας οδηγούσα στη Γη της Επαγγελίας ακόμα κι αν μπορούσα, γιατί αν σας οδηγούσα εκεί, κάποιος άλλος θα σας οδηγούσε έξω. Πρέπει να χρησιμοποιήσετε το μυαλό σας όσο και τα χέρια σας για να βγείτε από την παρούσα κατάστασή σας. Όπως είναι τώρα, οι καπιταλιστές χρησιμοποιούν το μυαλό και τα χέρια σας».

Επίσης ο Ντεμπς ήταν αταλάντευτα και ανοιχτά αντιρατσιστής και καλούσε τους καταπιεσμένους Μαύρους να «απορρίψουν τα ψεύτικα κηρύγματα της “πραότητας και της ταπεινότητας”» και να παλέψουν ενάντια στην καταπίεση. Έδωσε σκληρή μάχη και μέσα στο Σοσιαλιστικό Κόμμα ενάντια σε απόψεις που είτε υιοθετούσαν ανοιχτά το ρατσιστικό δηλητήριο της άρχουσας τάξης, είτε έλεγαν ότι αυτά τα ζητήματα πρέπει να μπουν κάτω από το χαλί γιατί μπορεί να κοστίσουν σε εκλογική επιρροή. 

Οκτώβρης 1917

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν μια μεγάλη δοκιμασία και για την αμερικάνικη Αριστερά. Αρχικά ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός έμεινε έξω από τον πόλεμο αλλά πλέον το 1917 γινόταν φανερό ότι θα επέμβει στο πλευρό της Αντάντ ενάντια στη Γερμανία του Κάιζερ. Ένα κύμα πατριωτικής υστερίας σάρωνε τις ΗΠΑ, ενορχηστρωμένο από την άρχουσα τάξη και την κυβέρνηση, με ομάδες παρακρατικών να ξυλοκοπούν και να καταδιώκουν τους ‘προδότες’ σοσιαλιστές. Όμως ο Ντεμπς έμεινε αλύγιστος, ενάντια στον πόλεμο και όχι μόνο αυτό, καλωσόρισε την Επανάσταση του Οκτώβρη του 1917 στη Ρωσία. 

Τον Μάη του 1918, έβγαλε μια «προδοτική», σύμφωνα με τους ομοσπονδιακούς πράκτορες που την κατέγραφαν, ομιλία. Τον σύρανε στα δικαστήριο με βάση ένα νόμο Περί Κατασκοπίας που στην πραγματικότητα έβαζε στο στόχαστρο την ελευθερία του λόγου. Όταν σηκώθηκε να μιλήσει στο δικαστήριο έκανε μια ομιλία που έμεινε στην ιστορία. «Όσο υπάρχει μια κατώτερη τάξη, θα ανήκω σε αυτήν. Όσο υπάρχουν ‘εγκληματικά στοιχεία’ θα ανήκω σε αυτά. Όσο θα υπάρχει έστω και μια ψυχή στην φυλακή, εγώ δεν θα είμαι ελεύθερος» είπε κατάμουτρα στον δικαστή και στους «στημένους ενόρκους». Η φράση που χρησιμοποίησε ο Μαμντάνι προέρχεται από αυτή τη θρυλική ομιλία του Ντεμπς. 

Το δικαστήριο τον καταδίκασε σε δέκα χρόνια φυλάκιση. Το 1919 έγραφε μέσα από το κελί του: «Στη Ρωσία και τη Γερμανία, οι γενναίοι σύντροφοί μας ηγούνται της προλεταριακής επανάστασης, η οποία δεν γνωρίζει φυλή, χρώμα, φύλο και σύνορα... Ας περιφρονήσουμε και ας αποκηρύξουμε, όπως και αυτοί, τους δειλούς συμβιβαστές μέσα στις τάξεις μας, ας αμφισβητήσουμε και ας αψηφήσουμε την εξουσία της τάξης των ληστών και ας πολεμήσουμε σε αυτή τη γραμμή μέχρι τη νίκη ή τον θάνατο! Από την κορυφή του κεφαλιού μου μέχρι τα πέλματα των ποδιών μου, είμαι μπολσεβίκος και περήφανος γι' αυτό».

Ο Ντεμπς έβαλε για άλλη μια φορά, την τελευταία, υποψηφιότητα στις προεδρικές εκλογές του 1920. Και έκανε την προεκλογική του εκστρατεία μέσα από το κελί του, γράφοντας βδομαδιάτικα άρθρα που κυκλοφορούσαν και διαβάζονταν στις συγκεντρώσεις, στις συνελεύσεις των συνδικάτων. Το εντυπωσιακό είναι ότι σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες κατόρθωσε να πάρει ξανά ένα εκατομμύριο ψήφους. 

Ο Ντεμπς πέθανε το 1926. Ο Τζέημς Κάνον, ένας παλιός “γουόμπλι” που είχε ενταχθεί στο Κομμουνιστικό Κόμμα και κατόπιν θα έδινε τη μάχη στο πλευρό του Τρότσκι, έγραψε μια νεκρολογία στην οποία συνόψιζε τι όφειλε το κίνημα στον Ντεμπς: «Αφήνει στους Αμερικάνους εργάτες μια παράδοση συνεπούς επαναστατικού αγώνα». Αυτή η κληρονομιά είναι πολύτιμη και στη σημερινή επαναστατική Αριστερά και στις ΗΠΑ και εδώ.