Από τον Σεπτέμβρη του 2014, όταν ο Τσίπρας ανακοίνωνε το κυβερνητικό «Πρόγραμμα της Θεσσαλονίκης» ενόψει των εκλογών του 2015 μέχρι σήμερα, ο διακηρυκτικός του λόγος ακολούθησε μια επίμονη, επιταχυνόμενη δεξιόστροφη πορεία. Το θυμόμαστε όλοι και όλες πολύ καλά.
Σήμερα ο Τσίπρας «επιστρέφει» δηλώνοντας από την Κύπρο (στο πλαίσιο της 3ης διεθνούς διάσκεψης που οργάνωσε εκεί την περασμένη εβδομάδα το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα) ότι η νεοσύστατη «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ) «πάει στις εκλογές για τη νίκη, όχι για καταμέτρηση». Τώρα, ο διακηρυκτικός του λόγος και οι πρωτοβουλίες του επιδιώκουν να σηματοδοτήσουν μια (επι)στροφή προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η λέξη «Αριστερή» -κάτι αρχικά καθόλου αναμενόμενο- τελικά συμπεριλήφθηκε στο όνομα του νέου κόμματος, αν και από «ριζοσπαστική» έγινε «ελληνική».
Ακόμη πιο προφανής έγινε αυτή η πρόθεση στη διεθνή διάσκεψη της Λευκωσίας «για την Ειρήνη και την Κοινωνική Δικαιοσύνη σε μία εποχή πολλαπλών κρίσεων» που οργάνωσε το Ινστιτούτο Τσίπρα, ως μια «σπάνια ευκαιρία συνάντησης του ευρύτερου φάσματος των προοδευτικών δυνάμεων από την ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία μέχρι την λατινοαμερικανική αριστερά και από τα προοδευτικά και φιλειρηνικά κινήματα της Μέσης Ανατολής, μέχρι τους δημοκράτες σοσιαλιστές των ΗΠΑ».
Στις θεματικές περιλαμβάνονταν η «προοδευτική απάντηση στην άνοδο της ακροδεξιάς» και οι «διεθνείς εξελίξεις» όπου ανάμεσα στους προσκεκλημένους ήταν η εγγονή του Σαλβαδόρ Αλιέντε, πρώην πρόεδρος της Βουλής της Χιλής, ο πρώην πρόεδρος του Partido dos Trabalhadores, Χουμπέρτο Κόστα από την Βραζιλία, εκπρόσωπος της Κ.Ε. του Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας.
«Από τη θεματική της Διάσκεψης δεν θα μπορούσαν να λείπουν ασφαλώς η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και η γενοκτονία που συντελείται στη Γάζα» ανακοίνωσαν οι οργανωτές. Προσκεκλημένοι ήταν Παλαιστίνιοι εκπρόσωποι οργανώσεων αλλά και ισραηλινοί που αντιτίθενται στην γενοκτονία, ο Γκιντεόν Λεβί αλλά και η εκπρόσωπος της οργάνωσης για τα ανθρώπινα δικαιώματα B’Tselem. Η τελευταία μαζί με τον Χρίστο Γεωργάλα, τον ακτιβιστή γιατρό που πήγε για να στηρίξει τα νοσοκομεία της Γάζας μέσα στη γενοκτονία, ήταν ανάμεσα στους αποδέκτες των «Βραβείων Ειρήνης των Πρεσπών» του Ινστιτούτου.
Υπό το πρίσμα της «ειρήνης» και του «διαλόγου» πραγματοποιήθηκε και η θεματική για «την επανεκκίνηση μιας βιώσιμης λύσης στο κυπριακό» στην οποία συμμετείχαν Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι. «Πριν περίπου 100 χρόνια στην ΕΕ (Ευρώπη) κυριαρχούσε μια συντηρητική αντίληψη: “αν θες την ειρήνη, προετοιμάσου για πόλεμο”. Είδαμε που κατέληξε αυτό» είπε ο Αλ. Τσίπρας. «Αν θες να διασφαλίσεις την ειρήνη, πρέπει να παλεύεις για την ειρήνη». Σε έναν ακόμη «συμβολισμό», η τελευταία ενότητα του Συνεδρίου έκλεισε με τις παρεμβάσεις του Τσίπρα και του Στέφανου Στεφάνου, γ.γ του ΑΚΕΛ.
«Οικονομικός πατριωτισμός»
Στην ομιλία του ο Τσίπρας έθεσε ως στόχους μια «κυβερνώσα Αριστερά» που θα «εκπροσωπεί τις δυνάμεις της εργασίας, τους μη βολεμένους, προς όφελος της συντριπτικής πλειοψηφίας της κοινωνίας», μέσω της «φορολόγησης του μεγάλου πλούτου προς όφελος των πολλών». Προσκεκλημένος του Τσίπρα ήταν ο οικονομολόγος Τομά Πικετί, «αρχιτέκτονας της έννοιας του οικονομικού πατριωτισμού, που αποτελεί βασικό πρόταγμα της Συμπαράταξης». «Πατριωτισμός δεν είναι να λες πως είσαι πατριώτης και να κρατάς τη σημαία, είναι να μην αφήνεις τα προβλήματα για τις νέες γενιές» τόνισε ο Τσίπρας.
Το πρώτο συμπέρασμα που μπορεί να βγάλει κανείς από την επιστροφή της «Αριστεράς» και των «προταγμάτων» της στο λεξιλόγιο του Αλέξη Τσίπρα και της Ε.Λ.ΑΣ είναι ότι αντανακλά την ανάγκη προσαρμογής του νέου εγχειρήματος σε ένα περιβάλλον που -σε αντίθεση με τις εκτιμήσεις λογής-λογής «αναλυτών»- πλατιά κομμάτια κόσμου συγκρούονται με τον Μητσοτάκη και το σύνολο των πολιτικών του και κινούνται προς τ’ αριστερά.
Από την Παλαιστίνη μέχρι τις ιδιωτικοποιήσεις και από τα ζητήματα δημοκρατίας και διαφθοράς μέχρι την ακρίβεια και τους μισθούς και από το περιβάλλον μέχρι την επίθεση στα δικαιώματα των γυναικών και των ΛΟΑΤΚΙ+, υπάρχει ένας ολόκληρος κόσμος που εξοργίζεται και αντιστέκεται -και αυτό καταγράφεται και στις δημοσκοπήσεις. Όμως, τα ποσοστά της ΕΛ.Α.Σ. σε αυτές, μπορεί να πέρασαν το ΠΑΣΟΚ, αλλά εξακολουθούν να υπολείπονται του πολύ χαμηλού 17% του ΣΥΡΙΖΑ το 2023.
Αν θέλει στα σοβαρά να διεκδικήσει κάτι παραπάνω στις εκλογές, ο Τσίπρας είναι αναγκασμένος να απευθυνθεί σε αυτό το ακροατήριο. Εκεί λογοδοτούν οι δεσμεύσεις για δωρεάν εισιτήρια στις συγκοινωνίες, αυξήσεις στους υγειονομικούς και τους εκπαιδευτικούς, για «κοινωνικό κράτος δικαιωμάτων», εκεί και η προσπάθεια να «φανεί» αυτή η «επιστροφή» και σε διεθνές επίπεδο στην Λευκωσία.
Το δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι η «επιστροφή» αυτή -το λιγότερο «αναιμική» συγκριτικά με τις παλαιότερες διακηρύξεις- στερείται ειλικρίνειας. Όχι μόνο λόγω των όσων προηγήθηκαν. Αλλά και όσων διαφαίνονται ήδη από τη γραμμή που χαράσσει ο Τσίπρας σε όλα τα μέτωπα, χτυπώντας «μια στο καρφί και μια στο πέταλο». Άλλωστε στη διάσκεψη φρόντισε να συμπεριληφθεί και ο χαιρετισμός του οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθλομαίου και του προέδρου της Κύπρου Χριστοδουλίδη.
Αλλά πηγαίνοντας πέρα από τους «συμβολισμούς», η πρόταση της ΕΛ.Α.Σ για δωρεάν μετακίνηση στα ΜΜΜ ήρθε πακέτο με τη διαβεβαίωση ότι το «δημοσιονομικό κόστος» της δεν θα ξεπερνάει τα 300-350 εκατομμύρια. Τα «δημοσιονομικά κριτήρια», οι «ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί» και τα πλεονάσματα θα εξακολουθήσουν να υπονομεύουν ως υποσημείωση την οποιαδήποτε «θετική αλλαγή» του Τσίπρα -ακριβώς επειδή βρισκόμαστε μπροστά σε μια περίοδο που η πολυκρίση οξύνεται ξανά ακόμη πιο απειλητική από εκείνη του 2009.
«Καλή διαγωγή»
Ο Τσίπρας το γνωρίζει αυτό και ήδη ξεκίνησε συναντήσεις με τους πρεσβευτές της Ολλανδίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας κι άλλων χωρών της ΕΕ. Αλλά ούτε τα καλοπιάσματα ούτε η «καλή του διαγωγή» το 2015-19 πρόκειται να του εξασφαλίσουν ευνοϊκότερη μεταχείριση, σε οτιδήποτε επιδιώξει ξανά να διαπραγματευτεί -όχι για το χρέος αλλά στοιχειωδώς γι’ αυτά που ζητάει κι έχει ανάγκη ο κόσμος που αγωνίζεται.
Καλά τα περί «κράτους δικαίου» αλλά θα τολμήσει να επανακρατικοποιήσει τον σιδηρόδρομο που ο ίδιος ιδιωτικοποίησε το 2017, εξασφαλίζοντας ασφαλή, φθηνή και δημόσια συγκοινωνία σταθερής τροχιάς, για να μην έχουμε νέα Τέμπη; Θα επανακρατικοποιήσει το καρτέλ της ενέργειας που εκτινάσσει το κόστος ζωής στα ύψη χαρίζοντάς του δις κέρδη; Θα επανακρατικοποιήσει τις τράπεζες προκειμένου να μπορεί να απαντήσει στους επόμενους αναμενόμενους εκβιασμούς των «θεσμών»;
Καλή και η καταγγελία της γενοκτονίας στην Γάζα. Αλλά θα προχωρήσει στη διάλυση της στρατηγικής συνεργασίας με το Ισραήλ σε όλα τα επίπεδα; Καλά τα περί «ειρήνης» αλλά θα δεσμευθεί να κλείσει τις αμερικάνικες βάσεις που αποτελούν τα ορμητήρια του πολέμου του ΝΑΤΟ από την Ουκρανία μέχρι το Ιράν; Θα βάλει τέλος στον πυρετώδη ανταγωνισμό με την Τουρκία για τον έλεγχο των ΑΟΖ και στα εξορυκτικά σχέδια που απειλούν την Ανατολική Μεσόγειο με νέα θερμά επεισόδια και περιβαλλοντικές καταστροφές;
Πραγματική η απειλή της ακροδεξιάς, αλλά θα συγκρουστεί η ΕΛ.Α.Σ με τον ρατσισμό και την ισλαμοφοβία του Τραμπ και των ηγετών της ΕΕ, που αποτελεί και το κύριο καύσιμο για την άνοδο της ακροδεξιάς; Θα πει όχι στη ρατσιστική πολιτική των κλειστών συνόρων της ΕΕ-Φρούριο ή θα συνεχίσει τα περί «μεταναστευτικής πολιτικής που εγγυάται την ασφάλεια των συνόρων»; Το ζήτημα ήταν εκκωφαντικά απόν στη Λευκωσία ακριβώς τις μέρες που το ευρωπαϊκό και το ελληνικό κοινοβούλιο ψηφίζανε για το νέο ρατσιστικό «σύμφωνο» της ΕΕ. Ούτε μια ανακοίνωση, ούτε μια κουβέντα δεν υπήρξε για τα τρία χρόνια από το έγκλημα της Πύλου.
Προς το παρόν στην ΕΛ.Α.Σ ασχολούνται με τη συνεδρίαση του «Εθνικού Συμβούλιου» το ερχόμενο Σάββατο, στο οποίο εν είδη «ιδρυτικού συνεδρίου» θα συγκροτηθούν τα όργανα του κόμματος με στόχο μέχρι το τέλος του Αυγούστου να έχουν κλείσει στο 90% τα ψηφοδέλτιά του -όπου και στα δύο «προτεραιότητα» θα έχουν οι υπογράφοντες την διακήρυξη. Το αποστειρωμένο και απολύτως ελεγχόμενο περιβάλλον στο οποίο γεννάται το «νέο εγχείρημα» είναι ακόμη μια ένδειξη ότι το αριστερό φλας θα ακολουθήσει ξανά δεξιά στροφή.