Η έξοδος της Ελλάδας από το Ευρώ θα προκαλέσει, με μαθηματική ακρίβεια μια τρομαχτική κρίση που θα απειλήσει την ίδια την επιβίωση του Ευρώ, λένε οι οικονομικές αναλύσεις.
"Μια ελληνική έξοδος και ιδιαίτερα μια άγρια, ανεξέλεγκτη", γράφει ο Μάρτιν Γουλφ στην εφημερίδα Financial Times, "θα πυροδοτήσει κύματα φυγής κεφαλαίων από τις τράπεζες της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας, της Ιταλίας και της Ισπανίας και ακόμα πιο πέρα. Θα μπορούσε να προκαλέσει, ακόμα, την κατάρρευση των τιμών των χρηματοπιστωτικών ή άλλων περιουσιακών στοιχείων. Η φυγή των κεφαλαίων προς τους ασφαλείς προορισμούς σαν την Γερμανία ή έξω από την Ευρωζώνη θα επιταχυνθεί. Ο φαύλος κύκλος στον οποίο διάφορα άλλα έθνη έχουν εγκλωβιστεί θα επιδεινωθεί σημαντικά".
Η Ευρωζώνη, όμως, δεν χρειάζεται την ελληνική έξοδο για να οδηγηθεί στην άβυσσο. Η ελληνική κρίση δεν είναι κάποια "εθνική μας ιδιαιτερότητα". Η Ελλάδα δεν είναι παρά η κορυφή ενός τεράστιου παγόβουνου. Και ακριβώς κάτω από την κορυφή βρίσκεται σήμερα η Ισπανία -μια χώρα που δεν αντιπροσωπεύει, όπως η Ελλάδα, το 1,7% αλλά το 8% της οικονομίας της ΕΕ (στοιχεία του ΔΝΤ για το 2011).
Ο μεγάλος ασθενής της ισπανικής οικονομίας είναι το τραπεζικό σύστημα. Την περασμένη Παρασκευή το χρηματιστήριο της Μαδρίτης αναγκάστηκε να ανέστειλε την διαπραγμάτευση της μετοχής της Bankia, της τρίτης μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας. Λίγες μέρες πριν, η διοίκηση της τράπεζας είχε ανακοινώσει ζημιές 3 δισεκατομμυρίων Ευρώ για την περασμένη χρονιά. Από τα 4 Ευρώ τον περασμένο Αύγουστο η τιμή της μετοχής της Bankia έπεσε στο 1,57 την Παρασκευή. Και θα είχε πέσει ακόμα πιο κάτω αν η διαπραγμάτευση δεν αναστελλόταν.
Η διοίκηση της τράπεζας ζήτησε, την ίδια κιόλας μέρα, την στήριξη της κυβέρνησης. Το ποσό: 19 δις Ευρώ. Πρόκειται για την μεγαλύτερη επιχείρηση διάσωσης στην ιστορία της χώρας. Η Bankia ήταν ήδη διασωληνωμένη στην εντατική. Μέχρι τώρα έχει πάρει ήδη 4,5 δις "βοήθεια" από την ισπανική κυβέρνηση και την Κεντρική Τράπεζα. Με τα 19 δις που θα πάρει τώρα, το 80% (τουλάχιστον) των μετοχών της θα ανήκει στο ισπανικό δημόσιο. Ελάχιστες τράπεζες στον κόσμο είναι τόσο “κρατικές”.
Παρά την τεράστια αυτή βοήθεια το τραπεζικό σύστημα της Ισπανίας εξακολουθεί να βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού. Και αυτό φάνηκε από το πρωί της Δευτέρας, κιόλας, όταν το χρηματιστήριο αποφάσισε να επιτρέψει και πάλι την διαπραγμάτευση της μετοχής της Bankia. Ο κατήφορος της Παρασκευής συνεχίστηκε. Μέσα σε τρεις ώρες η αξία της μετοχής είχε πέσει 20% ακόμα κάτω.
Η Ισπανία, όπως και η Ελλάδα αλλά και οι άλλες χώρες του Ευρωπαϊκού "νότου", γνώρισε από το 2000 μέχρι το 2007 ανέλπιστους, για τα ευρωπαϊκά δεδομένα, ρυθμούς ανάπτυξης. Αυτή η οικονομική άνθηση, όμως, ήταν στηριγμένη στην κερδοσκοπία, κύρια της γης στην περίπτωση της Ισπανίας. Το 2004, για παράδειγμα, χτίστηκαν στην Ισπανία 700.000 νέες κατοικίες -περισσότερες από ό,τι στην Γερμανία, την Γαλλία, την Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο μαζί. Ο οικοδομικός αυτός οργασμός (που είχε στη κέντρο του τα εξοχικά διαμερίσματα που υποτίθεται ότι θα αγόραζαν οι "πλούσιοι" από τον ευρωπαϊκό βορά και όχι τις ανάγκες των ίδιων των εργαζομένων στην Ισπανία) τίναξαν τις τιμές της γης στα ύψη ενθαρρύνοντας με αυτόν τον τρόπο τις τράπεζες να δανείζουν ολοένα και μεγαλύτερα ποσά στις μεσιτικές και κατασκευαστικές εταιρείες.
Έμειναν στη μέση
Όταν έσκασε η φούσκα, οι κατασκευαστικές εταιρίες άρχισαν να χρεοκοπούν η μία μετά την άλλη, τα μεγαλεπήβολα οικοδομικά σχέδια έμειναν στη μέση, η αξία της γης πήρε την κάτω βόλτα και τα "ασφαλή" τραπεζικά δάνεια μετατράπηκαν σε "τοξικά". Σήμερα, σύμφωνα με τις επίσημες εκτιμήσεις, το τραπεζικό σύστημα της Ισπανίας κάθεται πάνω σε ένα βουνό από "κακά" χρέη αξίας 180 δισεκατομμυρίων Ευρώ. Η Bankia, μόνο, έχει στα βιβλία της πάνω από 35 δις "τοξικά" δάνεια.
Οι αρχικοί υπολογισμοί της κυβέρνησης του Ραχόι προέβλεπαν 11 δισεκατομμύρια για την στήριξη όλου του τραπεζικού συστήματος. Τώρα χρειάστηκαν 19 μόνο για μια από τις δεκάδες μικρές και μεγάλες προβληματικές τράπεζες.
Ακόμα χειρότερα, για την άρχουσα τάξη, το τραπεζικό σύστημα δεν είναι ο μόνος πονοκέφαλος. Την ίδια ώρα που το χρηματιστήριο της Μαδρίτης ανακοίνωνε την αναστολή της διαπραγμάτευσης της μετοχής της Bankia η τοπική κυβέρνηση της Καταλονίας -μιας από τις πλουσιότερες από τις 17 περιφέρειες της Ισπανίας ανακοίνωσε, ουσιαστικά, την χρεοκοπία της. Οι 17 περιφέρειες της Ισπανίας έχουν, αθροιστικά, χρέη που φτάνουν στα 140 δισεκατομμύρια Ευρώ. Για την αναχρηματοδότηση και μόνο των παλιών τους χρεών θα χρειαστούν φέτος πάνω από 36 δισεκατομμύρια Ευρώ -ένα ποσό που αδυνατούν να εξασφαλίσουν από τις "αγορές" (εκτός αν δεχτούν τα τοκογλυφικά επιτόκια που ζητάνε): το χρέος της Καταλονίας απέχει σήμερα μόλις ένα σκαλοπάτι από την κατηγορία του "σκουπιδιού" στην βαθμολογία των οίκων αξιολόγησης.
Ο υπουργός οικονομικών της κεντρικής κυβέρνησης υποσχέθηκε ότι θα βρει κάποια λύση μέχρι τον Ιούλη: μια στάση πληρωμών από την Καταλονία, (μια περιφέρεια με πάνω από 7 εκατομμύρια κατοίκους και ΑΕΠ όσο περίπου και της Ελλάδας) θα ήταν, δίχως άλλο, ένα θανάσιμο πλήγμα για ολόκληρη την Ισπανική οικονομία. Εύκολες λύσεις, όμως, δεν υπάρχουν: η κυβέρνηση του Ραχόι αντιμετωπίζει και η ίδια παρόμοιες δυσκολίες. Την Παρασκευή τα επιτόκια των 10ετών ομολόγων του Ισπανικού δημοσίου έφτασαν στο 6,5% στην δευτερογενή αγορά -μισή μόλις μονάδα κάτω από το "όριο" του 7% που ανάγκασε την Ελλάδα, την Ιρλανδία και την Πορτογαλία να ζητήσει την βοήθεια της Τρόικας. Ο Ραχόι προσπαθεί εδώ και μήνες να “πείσει” με άγριες περικοπές που έχουν απογειώσει την ανεργία και την φτώχεια, τις αγορές για την φερεγγυότητά της Ισπανίας. Μάταια. Και η Ισπανία δεν είναι ούτε Ελλάδα, ούτε Ιρλανδία, ούτε Πορτογαλία: είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης. Παραείναι μεγάλη για να αφεθεί στην τύχη της. Αλλά και παραείναι μεγάλη για να διασωθεί.
Κανένας “ευρωπαϊκός μηχανισμός στήριξης” δεν έχει αρκετά κεφάλαια για να την “σώσει”, αν και όταν χρειαστεί: στην άτυπη σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης που έγινε την περασμένη βδομάδα οι υποσχέσεις του Ολάντ, του νέου “σοσιαλιστή” προέδρου της Γαλλίας για μια νέα “αναπτυξιακή” πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταφράστηκαν σε μια υποσημείωση στο τέλος των συμφωνιών για την αιώνια λιτότητα και τους ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς που είχαν υπογράψει η Μέρκελ και ο Σαρκοζί. Και ένα “πιλοτικό ομόλογο” για την ανάπτυξη αξίας (κρατήστε την αναπνοή σας) 230 εκατομμυρίων Ευρώ...
Ο Σαμαράς και ο Βενιζέλος, η Μέρκελ και η Λαγκάρντ, το Mega και ο Σκάι -όλοι- μας λένε ότι θα καταστραφούμε αν εγκαταλείψουμε το υπερωκεάνιο του Ευρώ και γυρίσουμε στην βαρκούλα της δραχμής. Το παγόβουνο, όμως, φαίνεται ήδη, δια γυμνού οφθαλμού, απειλητικό στον ορίζοντα.
Το Ευρώ και τα μνημόνια δεν οδηγούν σε καμιά ”γη της επαγγελίας”: στον ναυάγιο μας οδηγούν. Και μάλιστα, αν αφήσουμε τη μοίρα μας στα “υπεύθυνα” χέρια τους, σε ένα ναυάγιο, πού όπως και στον Τιτανικό, σωσίβιες λέμβοι θα υπάρχουν μόνο για την πρώτη θέση.