Η νίκη του Αντώνη Σαμαρά στην ψηφοφορία για την εκλογή του Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας σηματοδοτεί εκτός των άλλων την ταφόπλακα του «εκσυγχρονισμού» που 13 χρόνια πριν (με την ανάδειξη του Σημίτη στην ηγεσία του ΠΑΣΟΚ) έβαζε πλώρη να αλλάξει το πολιτικό σκηνικό, εγχείρημα που πολλές φορές βαφτίστηκε ως το «τέλος της Μεταπολίτευσης».
Ήταν η εποχή που οι φιλελεύθερες ιδέες και οι νεοφιλελεύθερες συνταγές έσπαγαν τα ταμεία σε Αριστερά και Δεξιά. Ο Σημίτης αποκτούσε τον έλεγχο του ΠΑΣΟΚ μέσα από την ψήφο των συνδικαλιστών του. Ο Κωνσταντόπουλος έβαζε τον ΣΥΝ σε κεντροαριστερή ρότα (η τότε ομιλία του Σημίτη στο Συνέδριο του ΣΥΝ το 1996 συνοδεύτηκε από βροντερά χειροκροτήματα). Και η Νέα Δημοκρατία του Έβερτ γνώριζε μια παρατεταμένη κρίση στρατηγικής που θα έληγε έναν χρόνο μετά με την εκλογή του Καραμανλή στην ηγεσία της και την στροφή στο «μεσαίο χώρο».
Και σήμερα; Τι απέμεινε από αυτό το «τέλος της Μεταπολίτευσης» που αποτελούσε πάντα την ονείρωξη των απανταχού Πρετεντέρηδων; Σχεδόν τίποτα. Ο νεοφιλελευθερισμός έχει καταλήξει να θεωρείται βρισιά. Η Μπακογιάννη για να εκλεγεί πρόεδρος της ΝΔ αναγκάστηκε σε δηλώσεις της να διαχωριστεί από τον «ακραίο» νεοφιλελευθερισμό των κυβερνήσεων του πατέρα της. Και όμως ούτε αυτό δεν την γλίτωσε από μια συντριπτική ήττα από έναν αποτυχημένο πολιτικάντη που ανέτρεψε την μία από τις τρεις μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις της Νέας Δημοκρατίας πριν γίνει πρόεδρός της! Από την άλλη, ο Παπανδρέου εκλέχτηκε πρωθυπουργός αφού πρώτα αναγκάστηκε να διαγράψει τον Σημίτη και να καταγγείλει τα έργα και τις ημέρες του εκσυγχρονισμού. Τέλος στο χώρο της Αριστεράς, ο Κύρκος δηλώνει πλέον πως είναι ώρα για την Ανανεωτική Πτέρυγα να φτιάξει καινούργιο κόμμα, μακριά από τους «αριστερισμούς» του ΣΥΡΙΖΑ. Και η ηγεσία του ΣΥΝ αναγκάζεται να διαχωριστεί από τον Αλαβάνο, λέγοντας πως η τελευταία ομιλία του στη Συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ θα έπρεπε μάλλον να γίνει στην Παναθηναϊκή Συνέλευση της ΑΝΤΑΡΣΥΑ…
Το υπόβαθρο όλων αυτών των πολιτικών αλλαγών είναι η κατάρρευση των προσδοκιών για τον θρίαμβο του καπιταλισμού και την ανθρώπινη διαχείρισή του που μεσουράνησαν κατά τη δεκαετία του ’90. Οι πολιτικοί εκπρόσωποι αυτής της στρατηγικής βλέπουν το έδαφος να χάνεται κάτω από τα πόδια τους. Η καπιταλιστική κρίση κάνει απλώς αυτή την εξέλιξη να ξετυλίγεται με γρηγορότερους ρυθμούς.
Ικανότητα
Η κυριαρχία της άρχουσας τάξης δεν κρίνεται μόνο στη δυνατότητά της να προωθεί τις καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις, αλλά και στην ικανότητά της να οργανώνει τη μαζική συναίνεση της εργατικής τάξης στις επιλογές της. Και είναι σε αυτό το πεδίο που σημειώνονται οι πιο τρανταχτές αποτυχίες της. Γι’ αυτό και τα παραδοσιακά κόμματά της, όπως είναι η Νέα Δημοκρατία, γνωρίζουν κρίση. Ο Γιακουμάτος, υποστηρικτής της Μπακογιάννη στις εκλογές της ΝΔ, δήλωνε πως η Νέα Δημοκρατία πρέπει να γίνει ένα κόμμα που να χωράει και τη Μιχαλού και το Μίχαλο. Η Μπακογιάννη απέτυχε συντριπτικά σ’ αυτό το στόχο.
Μήπως αυτό σημαίνει ότι ο Σαμαράς είναι εκφραστής μιας πιο «δίκαιης» και «λαϊκής» Δεξιάς; Κυκλοφορούν και τέτοιες απόψεις. Γράφει ο Γιώργος Δελαστίκ στα «Επίκαιρα» (τχ.5): «Η Ντόρα Μπακογιάννη εκπροσωπεί την κυρίαρχη δεξιά τάση του νεοφιλελευθερισμού. Εκφράζει πολιτικά το δυναμικό κόσμο των golden boys και όλου αυτού του εσμού του χρηματοπιστωτικού συστήματος… Ο Αντώνης Σαμαράς εκπροσωπεί την όντως παλαιότερη αντίληψη του ευρωπαϊκού πατερναλιστικού καπιταλισμού. Της άποψης δηλαδή ότι ένα τμήμα του παραγόμενου κοινωνικού πλούτου πρέπει συστηματικά να διανέμεται με την παρέμβαση του κράτους στα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα για την άνοδο του βιοτικού τους επιπέδου, διασφαλίζοντας έτσι τη συναίνεσή τους προς το σύστημα, άρα και τη σταθερότητα του συστήματος». Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα ανάλυση, ειδικά όταν προέρχεται από πένες που ορισμένες φορές αποτυχαίνουν να διακρίνουν τις διαφορές ανάμεσα στη Δεξιά και τη Σοσιαλδημοκρατία (και όχι τις διαφορές ανάμεσα στην ίδια τη Δεξιά). Είναι όμως μια λάθος ανάλυση. Η διαφορά του Σαμαρά από τη Μπακογιάννη δεν είναι στην πολιτική του νεοφιλελευθερισμού, αλλά στο πως οργανώνεται η συναίνεση σ’ αυτόν. Ο Σαρκοζί προχωράει τις πιο μεγάλες ιδιωτικοποιήσεις, χέρι-χέρι με τον ρατσισμό, την καταστολή και τις εθνικιστικές κορώνες. Ο σαρκοζισμός είναι ο υπαρκτός θατσερισμός (και όχι η αναίρεσή του) σε μια εποχή που η συναίνεση στις πολιτικές της ελεύθερης αγοράς σε ολόκληρη την Ευρώπη καταρρέει. Ο Σαμαράς είναι μια διαφορετική τακτική με τον ίδιο πάντα στρατηγικό στόχο, να ξαναμπεί δηλαδή η Μιχαλού στο μαντρί του Μίχαλου.
Αν χρειάζεται να έχουμε καθαρή όλη αυτή την εικόνα είναι γιατί οι πολιτικές της ελεύθερης αγοράς είναι ακόμα εδώ με διαρκείς επιθέσεις στις εργατικές κατακτήσεις, έστω κι αν οι πιο στεντόρειοι πολιτικοί τους εκπρόσωποι υφίστανται πολιτικές ήττες. Οι επιθέσεις που ετοιμάζει και εξαπολύει η νέα κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ (νέο ασφαλιστικό, συμβασιούχοι, κλπ) γεννούν ήδη μαζικές αντιδράσεις. Το προς τα πού θα κινηθούν τα πράγματα είναι ανοιχτό. Προς τα αριστερά – με ένα δυνατό εργατικό κίνημα όπως έγινε τον Απρίλη του 2001 με το ασφαλιστικό του Γιαννίτση, και ακόμα καλύτερα; Ή προς τα δεξιά – προς την κατεύθυνση των Σαμαράδων και των Καρατζαφέρηδων που ποντάρουν στις μάζες των συλλαλητηρίων του Χριστόδουλου και τα συντηρητικά αντανακλαστικά τους; Το μόνο σίγουρο είναι ότι το κέντρο καταρρέει. Οι προκλήσεις για την Αριστερά – για μαζική δράση, πολιτικές πρωτοβουλίες και ιδεολογικά ξεκαθαρίσματα – είναι τεράστιες.