Για τον Νοέμβρη αναβάλλεται η εκταμίευση της δόσης των 31,5 δις. Και αυτό είναι το καλύτερο σενάριο.
Την περασμένη Παρασκευή οι εκπρόσωποι της Τρόικας έφυγαν από την Ελλάδα χωρίς να έχουν καταλήξει σε κάποια συμφωνία με την κυβέρνηση για το νέο πακέτο μέτρων των 11.9 δις. Είχε μεσολαβήσει ο “άγριος καβγάς” (σύμφωνα με τα δελτία ειδήσεων) ανάμεσα στον Στουρνάρα, τον υπουργό Οικονομικών και τον Πόουλ Τόμσεν, τον επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ο Στουρνάρας υποτίθεται ότι βγήκε “εκτός εαυτού” σε μια από τις διαπραγματεύσεις: αρνήθηκε, γράφουν οι εφημερίδες, να αποδεχτεί άλλες οριζόντιες περικοπές, έβαλε τις φωνές και απείλησε να παραιτηθεί: “Τελειώσαμε... Να σηκωθείτε και να φύγετε... Να πάτε να βρείτε καλύτερο υπουργό οικονομικών...”
Πόση σχέση έχουν αυτές οι φήμες με την πραγματικότητα, αυτό μόνο όσοι ήταν παρόντες το ξέρουν. Το πιο πιθανό είναι ότι δεν έχουν απολύτως καμία. Το αδιέξοδο, όμως, των διαπραγματεύσεων, και η αναβολή της εκταμίευσης της δόσης, αυτά δεν έχουν απολύτως καμιά σχέση με αυτόν τον “άγριο καβγά”. Για αυτό κανένας δεν μπορεί να έχει την παραμικρή αμφιβολία. Αυτό που δυσκολεύει την Τρόικα και τον Σαμαρά είναι οι τεκτονικές πλάκες της παγκόσμιας οικονομίας, που σείονται απειλητικά κάτω από το έδαφος. Κανένας δεν ξέρει, κυριολεκτικά, τι θα τους ξημερώσει την επόμενη ημέρα. Για αυτό αναβάλουν συνεχώς τις αποφάσεις.
“Ιστορικές” εξελίξεις
Ο Σεπτέμβρης σημαδεύτηκε από δύο “ιστορικές” εξελίξεις: πρώτον, από την απόφαση της Fed, της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας να προχωρήσει σε έναν ακόμα (τον τρίτο μέσα στα τελευταία τέσσερα χρόνια) γύρο “ποσοτικής χαλάρωσης” (QE3) -μαζικής εκτύπωσης χρήματος δηλαδή.
Και δεύτερον από την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) να αρχίσει να παρεμβαίνει, ακόμα πιο δυναμικά από ότι έκανε στο παρελθόν, στις δευτερογενείς αγορές δημόσιου χρέους και να αγοράζει ομόλογα των “προβληματικών” χωρών -κυρίως της Ισπανίας και της Ιταλίας- όταν τα επιτόκια τους ξεπερνάνε τα λογικά επίπεδα. Και η παρέμβαση αυτή, μάλιστα, θα είναι, με τα λόγια του ίδιου του Μάριο Ντράγκι, του διοικητή της ΕΚΤ, σε “απεριόριστες ποσότητες”.
Οι αγορές υποδέχτηκαν με ανακούφιση τις αποφάσεις αυτές. Τα σπρεντ των ισπανικών 10ετών ομολόγων -που τον Ιούλη είχαν φτάσει στις 632 μονάδες (δηλαδή τα ισπανικά επιτόκια ήταν 6,32% μεγαλύτερα από τα γερμανικά)- έπεσαν ξαφνικά κάτω από τις 400. Και η Ιταλία κατάφερε, στην τελευταία δημοπρασία 3ετών και 7ετών τίτλων, όχι μόνο να πιάσει αλλά και να ξεπεράσει τους στόχους που είχε βάλει. “Η Ευρώπη αλλάζει”, έλεγε η κυβέρνηση εδώ στην Ελλάδα. Αυτό που πρέπει να εξασφαλίσουμε είναι ότι θα είμαστε ακόμα μέσα στο τρένο, μέχρι να γίνουν αυτές οι αλλαγές πραγματικότητα. Το μόνο που χρειάζεται είναι υπομονή. Και στωική αποδοχή του μνημονίου και της λιτότητας.
Ο ενθουσιασμός, όμως, δεν κράτησε. Δεν είναι μόνο οι οικονομολόγοι που έχουν αρχίσει, δημόσια, να αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα αυτών των μέτρων. Είναι τα ίδια τα δεδομένα: αυτές τις μέρες, δυο μόνο μήνες μετά την συμφωνία για την διάσωση του τραπεζικού της συστήματος -με την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση δέχτηκε να δώσει 100 δις για την ανακεφαλαιοποίηση των ισπανικών τραπεζών χωρίς να επιβάλει, τυπικά, κάποιο μνημόνιο στην Ισπανία και χωρίς να βαρύνουν αυτά τα χρήματα το δημόσιο χρέος, η Ισπανία ετοιμάζεται να καταφύγει και πάλι στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθεροποίησης, ζητώντας αυτή τη φορά δάνεια για τον ίδιο της τον εαυτό.
Για να αποφύγει τον “ελληνικό εξευτελισμό” η κυβέρνηση του Ραχόι έχει προσκαλέσει ήδη την Κομισιόν και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να την “συμβουλεύσουν” πάνω στο πρόγραμμα λιτότητας που θα επιβάλει. Ανεξάρτητα, όμως, από το κάλυμμα, η πραγματικότητα είναι απλή και καθαρή: η Ισπανία ετοιμάζεται να γίνει και επίσημα το τέταρτο κράτος της Ευρωζώνης που αναγκάζεται να ζητήσει την βοήθεια των “Ευρωπαίων της εταίρων” για να αποφύγει μια ανοιχτή χρεοκοπία.
Αναταραχή
Η Ισπανία δεν είναι Ελλάδα: το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της ήταν τη χρονιά που μας πέρασε 1,1 τρις Ευρώ -σχεδόν πέντε φορές μεγαλύτερο από της Ελλάδας. Κανένας δεν μπορεί να προβλέψει την “αναταραχή” που θα προκαλέσει η ένταξή της στον μηχανισμό στήριξης. Ο ίδιος ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθεροποίησης δεν έχει αρκετά λεφτά για να διασώσει την Ισπανία.
Οι κίνδυνοι, όμως, δεν είναι μόνο οικονομικοί. Αυτή τη στιγμή η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν αρχίσει να ακολουθούν τον “ελληνικό δρόμο”. Οι αντιστάσεις δεν περιορίζονται πια σε κάποια κινήματα αγανακτισμένων. Ούτε μένουν στο επίπεδο των συλλαλητηρίων και των καταλήψεων πλατειών: η σκυτάλη της αντίστασης έχει περάσει στα συνδικάτα, στο οργανωμένο εργατικό κίνημα. Και από τις διαδηλώσεις έχουμε προχωρήσει στις απεργίες.
Αυτός είναι ένας τεράστιος κίνδυνος για το καθεστώς. Ο Ραχόι πιέζεται να πάρει σκληρά μέτρα -αλλά η άρχουσα τάξη κινδυνεύει να μείνει με τα μέτρα στα χαρτιά χωρίς μια κυβέρνηση που να μπορεί να τα επιβάλει.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες το μέλλον της “ελληνικής διάσωσης” είναι, τουλάχιστον, αβέβαιο -όσο καλά λόγια και αν λέει για “εμάς” ο πρωθυπουργός της Γαλλίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν θα αποφασίσει τα μέτρα: θα τα αποφασίσει γιατί, για την άρχουσα τάξη, άλλος δρόμος για την επιβίωσή της μέσα στην κρίση δεν υπάρχει. Αλλά είναι ένας δρόμος με μεγάλα ρίσκα -και αυτό το ξέρουν πολύ καλά και ο Στουρναρας και ο Τόμσεν.
Την Τετάρτη στις 26 Σεπτέμβρη η κυβέρνηση του Σαμαρά θα πάρει μια πρώτη γεύση από τους κινδύνους που κουβαλάει για αυτήν και τους φίλους της αυτό το “ρίσκο”.