ΗΠΑ και Ιράν, που βρίσκονταν στα πρόθυρα πολέμου, ενώνονται τώρα απέναντι στην ISIS. Το Συριακό καθεστώς του Άσαντ, το οποίο ο Ομπάμα ήταν έτοιμος να βομβαρδίσει πέρυσι, τώρα είναι έτοιμο να βοηθήσει με αεροπορικές επιδρομές. Η Ιρακινή κυβέρνηση ισχυρίζεται πως η Ρωσία είναι έτοιμη να της προμηθεύσει αεροπλάνα. Αν γυρίσουμε λίγο πίσω θα δούμε πως ΗΠΑ και Ρωσία δεν είναι ακριβώς οι καλύτεροι φίλοι. Ένα πρώτο συμπέρασμα είναι πως είναι λάθος να τραβήξουμε μια γραμμή και να πούμε ότι από τη μία μεριά βρίσκονται τα “καλά” κράτη (Ρωσία, Συρία) και από την άλλη οι κακοί (ΗΠΑ). 

Αντίθετα, σαν Μαρξιστές, ξεκινάμε από την κατανόηση του ιμπεριαλισμού. Η συνηθισμένη αντίληψη είναι πως οι ΗΠΑ κυριαρχούν πάνω στον υπόλοιπο κόσμο. Ο ιμπεριαλισμός όμως είναι ένα σύστημα οικονομικών και γεωπολιτικών ανταγωνισμών ανάμεσα σε αντιμαχόμενα κράτη. 

Μέσα σε αυτόν τον ανταγωνισμό, η Μέση Ανατολή παίζει κεντρικό ρόλο. Φυσικά έχει να κάνει με το πετρέλαιο, που είναι το στρατηγικό εμπόρευμα. Αν ελέγχεις το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής, είσαι ο κυρίαρχος ιμπεριαλιστής. Όχι κατ’ ανάγκη γιατί το χρειάζεσαι. Οι ΗΠΑ για παράδειγμα προμηθεύονται κυρίως από την Αφρική και τη Λατινική Αμερική. Εξαιτίας των νέων μεθόδων γεώτρησης (αυτό που ονομάζεται fracking revolution και έχει ήδη ξεσηκώσει αντιδράσεις στην Αμερική λόγω των επιπτώσεων στο περιβάλλον), οι ΗΠΑ φτάνουν τώρα σε όριο αυτάρκειας. Με την κυριαρχία στη Μέση Ανατολή, προσπαθούν να επιβληθούν στους υπόλοιπους ανταγωνιστές τους. Από εκεί παίρνει η Κίνα για παράδειγμα το μεγαλύτερο κομμάτι πετρελαίου που χρησιμοποιεί. 

Ο στόχος του Μπους με την εισβολή στο Ιράκ το 2003 ήταν να χρησιμοποιήσει τη στρατιωτική του υπεροχή για να ελέγξει το Ιράκ και να μπορέσει να επεκτείνει τον έλεγχο σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Αυτό θα του έδινε τη δυνατότητα να καθορίσει τις επιλογές όλων των υπόλοιπων χωρών. Το σχέδιο απέτυχε και ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός δέχτηκε μια μεγάλη ήττα. Ο βασικός λόγος είναι ότι η εισβολή ξεσήκωσε αμέσως μαζική ένοπλη αντίσταση από τους ιρακινούς. 

Στην αρχή προκλήθηκε από τις δυο μεγάλες θρησκευτικές ομάδες, τη μουσουλμανική Σιίτικη πλειοψηφία και τη μουσουλμανική Σουνίτικη μειοψηφία, από κοινού. Παρά την περιπλοκότητα της εθνικής και θρησκευτικής κατάστασης, είναι ρατσιστικός μύθος ότι εδώ και αιώνες οι Σουνίτες και οι Σιίτες αλληλοσκοτώνονται. Το κομμουνιστικό κόμμα, που ήταν πολύ μαζικό τις δεκαετίες του ’40 και του ’50 είχε μέλη τόσο Σιίτες όσο και Σουνίτες. Απέναντι στην αντίσταση, οι Αμερικάνοι χρησιμοποίησαν μια παλιά δοκιμασμένη τακτική, αυτή του διαίρει και βασίλευε. 

Ευθυγραμμίστηκαν με την πλειοψηφία των Σιιτών, οι οποίοι ήταν καταπιεσμένοι επί Σαντάμ Χουσεΐν.  Ο κύριος ωφελημένος αυτής της ιστορίας ήταν ο Αλ-Μαλίκι, Σιίτης πολιτικός ο οποίος έφτασε να γίνει πρωθυπουργός το 2006. Στην εξωτερική πολιτική κρατούσε τις ισορροπίες ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν (στο Ιράν είναι πλειοψηφία οι Σιίτες). Πρόκειται για αυτογκόλ από μεριάς ΗΠΑ καθώς με αυτό τον τρόπο ενέπλεξαν το Ιράν στις εξελίξεις του Ιράκ. Το 2011 ο Αλ- Μαλίκι αισθάνθηκε τόσο μεγάλη αυτοπεποίθηση ώστε να ζητήσει την απομάκρυνση των Αμερικάνων. Ο Ομπάμα σκόπευε να αφήσει μια δύναμη 10- 20 χιλιάδων στρατιωτών στο Ιράκ, αλλά ο Μαλίκι δεν το δέχτηκε. Στο εσωτερικό μέτωπο ο Μαλίκι εξαπέλυσε μια άγρια επίθεση κατά των Σουνιτών. Η οικονομική κατάσταση παρά το πετρέλαιο και τη συνδρομή των ΗΠΑ, είναι άσχημη. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, περίπου 40% του πληθυσμού είναι άνεργο και άλλο ένα 30% είναι υποαπασχολούμενο. Η μέθοδος διακυβέρνησης του Μαλίκι προκάλεσε την εξέγερση των Σουνιτών όπως την είχε προκαλέσει και η αμερικάνικη εισβολή.

Όλα αυτά ήταν που έδωσαν την ευκαιρία στην ISIS. Ξεκίνησε σαν κομμάτι της Αλ-Κάιντα στο Ιράκ, την οποία οι ΗΠΑ είχαν καταφέρει να εξαρθρώσουν μέχρι το 2011. Τότε όμως, ήρθε η επανάσταση στη Συρία. 

Ο Άσαντ αντέδρασε εξαπολύοντας έναν αντίστοιχο θρησκευτικό πόλεμο, δίνοντας μια τρομερή ευκαιρία στα απομεινάρια της Αλ-Κάιντα, την ISIS, να βγουν ξανά στο προσκήνιο. Η ISIS έχει επικεντρώσει τη δράση της σε ένα κομμάτι στα ανατολικά της Συρίας. Είναι κοντά στα σύνορα με το Ιράκ και έχει μεγάλα κοιτάσματα πετρελαίου τα οποία τώρα ελέγχει και εξάγει. Υποτίθεται μάλιστα ότι προμηθεύει με αυτό το καθεστώς του Άσαντ. Και σε αντάλλαγμα ο Άσαντ τους προμηθεύει ηλεκτρική ενέργεια.

 Όλα αυτά που συμβαίνουν είναι σαν να δικαιώνουν τους οπαδούς των θεωριών συνωμοσίας. Στην πραγματικότητα ο συνδυασμός του πολέμου στο Ιράκ και των αραβικών επαναστάσεων ταρακούνησε ολόκληρο το πολιτικό σκηνικό στη Μέση Ανατολή. Και αυτό αφήνει χώρο για κάθε είδους πολιτικές μανούβρες σαν τις παραπάνω. 

 Είναι πολύ σημαντικό να καταλάβουμε ότι δεν είναι η ISIS αυτή που έχει φέρει το ιρακινό καθεστώς σε απόγνωση, αλλά η αναταραχή στις σουνίτικες περιοχές. Πολλοί άνθρωποι εγκατέλειψαν τη Μοσούλη όταν την κατέλαβε η ISIS. Αλλά υπήρχε κόσμος που έλεγε ότι είναι καλύτερη από το καθεστώς Μαλίκι. Η εξέγερση είναι πιο δυνατή στην επαρχία Άνμπαρ, η οποία ήταν πολύ βασική στην αντίσταση κατά της εισβολής. Επίσης αρκετοί πολιτικοί που είχαν αντισταθεί στην εισβολή πηγαίνουν αυτή τη στιγμή με τη μεριά της ISIS, όπως ο πρώην αντιπρόεδρος του Σαντάμ Χουσεΐν με τη στρατιωτική του ομάδα. 

Είναι αλήθεια ότι υπάρχει κίνδυνος για ένα νέο θρησκευτικό εμφύλιο πόλεμο. Η ISIS έχει ανακοινώσει την πρόθεσή της να κινηθεί νότια και να καταστρέψει τους ιερούς τόπους των Σιιτών. Αυτό βολεύει και τον Μαλίκι γιατί επικαλείται τις απειλές πολέμου για να ξανασυγκροτήσει το στρατό του. Υπάρχει επίσης η πιθανότητα το Ιράκ να τριχοτομηθεί. Οι Κούρδοι έχουν ήδη εγκαθιδρύσει μια αυτόνομη κυβέρνηση στα βοριοδυτικά του Ιράκ με κέντρο την πόλη Κιρκούκ, επωφελούμενοι από την πολιτική κρίση. Η Τουρκική κυβέρνηση στηρίζει αυτή την εξέλιξη και δηλώνει πρόθυμη να αναγνωρίσει ένα κουρδικό κράτος στο βόρειο Ιράκ κάτω από τη δική της φτερούγα. 

Υπάρχει όμως και η πιθανότητα να δημιουργηθούν καινούρια πολιτικά κινήματα. Πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες και από τις δυο μεριές κάνουν εκκλήσεις ενότητας. Υπάρχουν όλων των ειδών οι αβεβαιότητες. Αυτό όμως που είναι σίγουρο είναι πως ό,τι συμβαίνει στο Ιράκ έχει οξύνει την κρίση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού ακόμα περισσότερο.

Όσες απόψεις μέσα στην αριστερά υποστήριζαν ότι οι αμερικάνοι νίκησαν στο Ιράκ και έχουν τον έλεγχο, αποδεικνύεται τώρα πως είχαν λάθος. Στην πραγματικότητα οι ΗΠΑ έχουν εξασθενήσει και από την ήττα στο Ιράκ αλλά και από την οικονομική κρίση. Τώρα έχουν να αντιμετωπίσουν νέες προκλήσεις από μικρότερες αλλά υπαρκτές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις. Στην Ουκρανία, οι ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ και η ΕΕ διαπίστωσαν ότι η πολιτική που ήθελαν να επιβάλουν σαμποταρίστηκε από το καθεστώς του Πούτιν. Το Ιράκ από αυτή την άποψη είναι καταστροφικό για το πώς οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να χειριστούν τη Ρωσία, πόσο μάλλον την Κίνα. 

Το σχέδιο του Ομπάμα ήταν να κλείσει γρήγορα τα μέτωπα σε Ιράκ και Αφγανιστάν για να μπορέσει να επικεντρωθεί στο καινούριο του μέτωπο. Αυτό με την Κίνα, η οποία σήμερα είναι η δεύτερη οικονομία στον κόσμο και πατάει πόδι τόσο στην Αφρική όσο και στη Νότια Αμερική. Αυτή τη στιγμή χρησιμοποιεί την οικονομική της δύναμη για να χτίσει το στρατό της. Ένας πρώτος της στόχος είναι να πετάξει τον αμερικάνικο στόλο έξω από τις θάλασσές της και τον Ειρηνικό ωκεανό, στον οποίο είναι κυρίαρχος από τον Β’ Παγκόσμιο. Αυτή είναι πραγματική απειλή για την αμερικάνικη κυριαρχία. Οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με εφιάλτες εξαιτίας του Ιράκ.

 Σαν συμπέρασμα, μπορούμε να πούμε ότι πολιτικά αυτό που συμβαίνει στο Ιράκ είναι κόλαφος για όσους είχαν υποστηρίξει αρχικά την εισβολή. Για τον Μπλερ και τους ομοίους του στη Βρετανία και αντίστοιχα στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύει την πολιτική αναγκαιότητα του να χτίσουμε ένα κίνημα που όχι απλά θα μπορεί να σταματάει ένα πόλεμο αλλά που θα ανατρέψει αυτό το ιμπεριαλιστικό σύστημα που γεννάει διαρκώς νέους πολέμους.

•Από την εισήγησή του στο τετραήμερο φεστιβάλ Μαρξισμός 2014