Πολιτική
Η “ποσοτική χαλάρωση” του Ντράγκι δεν θα λύσει το πρόβλημα
Το πρόγραμμα της “Ποσοτικής Χαλάρωσης” που ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα ο Μάριο Ντράγκι, ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δεν έχει καμιά σχέση με το “Μεγάλο Μπαζούκας” -όπως έτρεξαν οι εφημερίδες και τα κανάλια να το χαρακτηρίσουν. Μάλλον νεροπίστολο θυμίζει, αν θέλει να το συγκρίνει κανείς με όπλο. Ή με “στρακαστρούκα” αν προτιμάει άλλα, πιο φανταχτερά, παιδικά παιχνίδια.
\r\n\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n
Το πρόγραμμα δεν πρόκειται να λύσει κανένα από τα προβλήματα που ταλανίζουν εδώ και έξι σχεδόν χρόνια την Ευρωζώνη. Ούτε, φυσικά, πρόκειται να απαλλάξει την Ελλάδα ή τις άλλες υπερχρεωμένες χώρες του Ευρωπαϊκού “νότου” από το καταθλιπτικό βάρος του δημόσιου χρέους τους. Ούτε μπορεί, ούτε έχει καμιά πρόθεση να το κάνει.
\r\nΑυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι το πρόγραμμα είναι αδιάφορο: η αγορά κρατικών ομολόγων με την “εκτύπωση” φρέσκου χρήματος ήταν μέχρι τώρα ταμπού για την Ευρωζώνη και την ΕΚΤ. Η Μπούντεσμπανκ, η κεντρική τράπεζα της Γερμανίας, που όπως και η Τράπεζα της Ελλάδας είναι ουσιαστικά παράρτημα της ΕΚΤ, έκφραζε μέχρι και την τελευταία στιγμή σοβαρές αντιρρήσεις για τη “νομιμότητα” (με βάση τις συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης) της απόφασης. Ο Ντράγκι κατάφερε μόνο με μεγάλες παραχωρήσεις να εξασφαλίσει την ανοχή της Γερμανίας -που απειλούσε με μηνύσεις το διοικητικό συμβούλιο της Κεντρικής Τράπεζας αν δεν δεχόταν τους όρους της.
\r\n“Για την ΕΚΤ, με δεδομένη την ιδεολογική αφετηρία από την οποία ξεκίνησε 16 χρόνια πριν, είναι ένα μεγάλο βήμα”, γράφει ο Βόλφγκανγκ Μύνχαου στην εφημερίδα Financial Times του Λονδίνου. “Αλλά ταυτόχρονα είναι ένα σημάδι για το πόσο απελπιστικά έχουν γίνει τα πράγματα. Αυτή δεν πρόκειται να είναι μια προληπτική εκδοχή της Ποσοτικής Χαλάρωσης αλλά μια μετατραυματική...”.
\r\n\r\n
\r\nΓάγγραινα
\r\nΗ ποσοτική χαλάρωση είναι μια απέλπιδα προσπάθεια του Ντράγκι να σώσει την ευρωπαϊκή οικονομία από τον κίνδυνο του αποπληθωρισμού που κρέμεται απειλητικά πάνω από την Ευρωζώνη.
\r\nΗ συγκράτηση του πληθωρισμού λίγο κάτω (“κάτω αλλά κοντά”) στο 2% είναι σύμφωνα με τις νεοφιλελεύθερες “ευρωπαϊκές” αρχές η μοναδική αποστολή της ΕΚΤ.
\r\nΟ υψηλός πληθωρισμός είναι σαν τη γάγγραινα για τους καπιταλιστές: η πραγματική αξία του χρήματος -και μαζί του και των καταθέσεών τους- μειώνεται όταν οι τιμές των προϊόντων ανεβαίνουν. Ο αποπληθωρισμός, όμως, η συνεχής μείωση της τιμής των εμπορευμάτων, είναι καθαρή καταστροφή.
\r\nΟι κεντρικές τράπεζες μπορούν να ελέγξουν σχετικά εύκολα τις επιπτώσεις ενός μέτριου πληθωρισμού. Το μόνο που χρειάζεται να κάνουν είναι να ανεβάσουν τα επιτόκια: ό,τι χάνουν οι καταθέτες από τον πληθωρισμό, το αναπληρώνει ο τόκος. Η πολιτική των υψηλών επιτοκίων έχει βέβαια το κόστος της για τους καπιταλιστές: οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να δανειστούν και η οικονομία απειλείται με ύφεση. Αλλά δεν έχει σύγκριση με το κόστος του αποπληθωρισμού: όταν οι τιμές πέφτουν η κατανάλωση πέφτει και οι επενδύσεις σταματάνε σχεδόν κατακόρυφα. Κανένας καπιταλιστής δεν πρόκειται να επενδύσει όταν ξέρει ότι η επένδυσή του θα αξίζει σε λίγους μήνες λιγότερα και οι τιμές των προϊόντων που θα παράγει θα είναι πεσμένες. Καλύτερα να αφήσει τα λεφτά του στην τράπεζα ή να τα τζογάρει στις αγορές συναλλάγματος και τα χρηματιστήρια.
\r\nΚαι το πρόβλημα δεν περιορίζεται εδώ: για να αντιμετωπίσουν τον αρνητικό πληθωρισμό οι κεντρικές τράπεζες θα έπρεπε να κάνουν αρνητικά τα επιτόκια. Αλλά αρνητικό επιτόκιο δεν νοείται. Αρνητικό επιτόκιο θα σήμαινε ότι οι δανειολήπτες θα έπρεπε να εισπράττουν τόκους από τις τράπεζες για τα δάνεια που έχουν πάρει και οι καταθέτες να πληρώνουν τόκο για τα λεφτά που έχουν καταθέσει στους λογαριασμούς τους. Η οδηγία προς την ΕΚΤ για πληθωρισμό “κάτω αλλά κοντά” στο 2% αυτό ακριβώς εξυπηρετεί: να είναι μικρός ώστε να αντιμετωπίζονται οι επιπτώσεις του με ένα μικρό επιτόκιο που δεν θα αποθαρρύνει τις επενδύσεις. Αλλά να έχει ταυτόχρονα μια απόσταση ασφαλείας από τον αποπληθωρισμό.
\r\nΗ ΕΚΤ, όμως, έχει αποτύχει να κρατήσει τον πληθωρισμό κοντά στο 2%. “Ο αναμενόμενος πληθωρισμός έχει απομακρυνθεί από τον στόχο εδώ και αρκετό καιρό”, γράφει ο Μύνχαου. “Ο κύριος πληθωρισμός είναι αρνητικός. Η οικονομία της Ευρωζώνης είναι βαθιά άρρωστη”.
\r\nΗ ΕΚΤ έχει εξαντλήσει ήδη όλα της τα συμβατικά όπλα -έχει κατεβάσει τα επιτόκια ουσιαστικά στο μηδέν. Η αποτυχία αυτή την αναγκάζει να καταφύγει τώρα σε “μη συμβατικά” μέσα, σαν την ποσοτική χαλάρωση.
\r\nΗ προεκλογική περίοδος έδωσε εδώ στην Ελλάδα μυθικές σχεδόν διαστάσεις στην απόφαση του Ντράγκι να προχωρήσει σε αγορές κρατικών ομολόγων. Η Ελλάδα, έλεγαν πολιτικοί και δημοσιογράφοι, δεν πρέπει να αφήσει αυτή την “ευκαιρία” να χαθεί. Το να μην αφήσει αυτή την ευκαιρία να χαθεί έχει μια βασική μοναδική προϋπόθεση: να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση της Τρόικας και να συνεχίσει η Ελλάδα να βρίσκεται σε “πρόγραμμα διάσωσης”.
\r\nΗ ποσοτική χαλάρωση, όμως, δεν έχει καμιά σχέση με “ευρωομόλογο από την πίσω πόρτα”, όπως υπονοούν κάποιοι. Ούτε πρόκειται να “βρέξει ευρώ” όπως έγραφαν κάποιοι.
\r\n\r\n
\r\n“Εκτύπωση”
\r\nΚαταρχήν δεν είναι η πρώτη φορά που η ΕΚΤ αγοράζει ομόλογα χωρών της Ευρωζώνης. Τα ομόλογα που πρέπει να εξοφλήσει η Ελλάδα μέχρι τον Ιούνιο (για τα οποία τόση συζήτηση έγινε τις προηγούμενες μέρες) βρίσκονται στα χέρια της ΕΚΤ. Η ΕΚΤ έκανε συστηματικά “παρεμβάσεις” στις δευτερογενείς αγορές των ομολόγων την περίοδο της οξείας κρίσης των χρεών του Ευρωπαϊκού “νότου” σε μια προσπάθεια να συγκρατήσει τα σπρεντ από την απογείωση. Η διαφορά με το σημερινό πρόγραμμα αγοράς είναι ότι οι αγορές αυτές θα χρηματοδοτηθούν από την “εκτύπωση” νέου χρήματος.
\r\nΔεύτερον, ακόμα και αν δεν εξαιρεθεί η Ελλάδα η συνολική αξία των “επιλέξιμων” ομολόγων (αυτών που θα μπορούσε να αγοράσει) δεν ξεπερνούν τα 15 δις ευρώ. Η Ελλάδα χρωστάει αυτή τη στιγμή 320 δισεκατομμύρια. Τα 15 δις μοιάζουν με σταγόνα στον ωκεανό μπροστά σε αυτό το νούμερο -όχι σαν σανίδα σωτηρίας.
\r\nΤρίτον, ο εγγυητής αυτών των χρεών εξακολουθεί να είναι, σύμφωνα με τους όρους που επέβαλε η Γερμανία, οι κεντρικές τράπεζες των κρατών που τα δανείζονται. Με απλά λόγια ακόμα και αν πάρει η Ελλάδα αυτά τα 15 δις, αυτό καθόλου δεν αυξάνει την αξιοπιστία της, αφού σε περίπτωση που η Ελλάδα χρεοκοπήσει η ζημιά θα βαραίνει (σε ποσοστό 92%) την Τράπεζα της Ελλάδας -δηλαδή το ελληνικό δημόσιο.
\r\nΗ ποσοτική χαλάρωση δεν πρόκειται να κάνει το ελληνικό χρέος ούτε κατά ένα χιλιοστό πιο βιώσιμο.
\r\nΑσπιρίνες
\r\nΑλλά ακόμα και στο μέτωπο του αποπληθωρισμού, οι πιθανότητες επιτυχίας του νέου προγράμματος του Ντράγκι κυμαίνονται από το μηδέν ως το ελάχιστο. Τα αποτελέσματα της ποσοτικής χαλάρωσης τόσο στην Ιαπωνία όσο και στις ΗΠΑ, όπου δοκιμάστηκε τα προηγούμενα χρόνια, ήταν απογοητευτικά. Και δεν είναι μόνο αυτό: ο Ντράγκι υποσχέθηκε ότι θα τυπώνει 60 δις ευρώ κάθε μήνα.
\r\nΜε τα χρήματα αυτά η ΕΚΤ θα αγοράζει ομόλογα από τη δευτερογενή αγορά -με την ελπίδα ότι οι τράπεζες, τα ασφαλιστικά ταμεία, οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες που τα κατέχουν και θα του πουλήσουν θα διοχετεύσουν την “ρευστότητα” αυτή στην ιδιωτική οικονομία.
\r\nΑλλά κανένας δεν μπορεί να εγγυηθεί ούτε ότι όλοι αυτοί οι οργανισμοί θα θελήσουν να πουλήσουν τα ομόλογα που έχουν. Ούτε ότι αν το κάνουν θα χρησιμοποιήσουν τα ευρώ που θα πάρουν από την ΕΚΤ για να χρηματοδοτήσουν την “πραγματική οικονομία”.
\r\nΤο πρόβλημα της οικονομίας δεν είναι η έλλειψη ρευστότητας. Το αντίθετο ακριβώς συμβαίνει: οι “υγιείς” επιχειρήσεις κάθονται πάνω σε ένα βουνό από λεφτά που δεν ξέρουν τι να τα κάνουν. Το πρόβλημα για αυτές είναι η έλλειψη επενδυτικών ευκαιριών, όχι η έλλειψη χρημάτων. “Οι τράπεζες”, γράφει ο Στιβ Τζόνσον στην εφημερίδα Financial Times, “πήραν μόλις τα 130 από τα 317 δις φτηνής χρηματοδότησης που τους προσέφερε η ΕΚΤ στο τέλος της περασμένης χρονιάς, κάτι που δείχνει ότι έχουν πολύ μικρή όρεξη να διευρύνουν τα βιβλία των ισολογισμών τους”.
\r\nΌσο για τις “μη υγιείς” επιχειρήσεις, αυτές κάθονται πάνω σε ένα αντίστοιχο βουνό από χρέη. Αυτές έχουν πράγματι απελπιστικά μεγάλη όρεξη για λεφτά -όχι για να αυξήσουν τον κύκλο των εργασιών τους αλλά για να κλείσουν τις μαύρες τρύπες τους. Αλλά καμιά τράπεζα δεν είναι διατεθειμένη να τους δανείσει. Ούτε ένα σεντς.
\r\nΤο σύστημα είναι πολύ σάπιο για να μπορεί να γιατρευτεί πια με ασπιρίνες.
\r\n