Μετά την εισήγηση, στο προηγούμενο φύλλο, του οικονομολόγου Νίκου Στραβελάκη στην παρουσίαση του βιβλίου «Κρίση στην ΕΕ και αντικαπιταλιστική εναλλακτική», σε αυτό το φύλλο παρουσιάζουμε την εισήγηση της Μαρίας Στύλλου, υπεύθυνης του περιοδικού Σοσιαλισμός από τα Κάτω και μια από τους συγγραφείς του βιβλίου.
O Νίκος Στραβελάκης έβαλε αρκετά τα δύο στοιχεία που υπάρχουν στο βιβλίο σε σχέση με το πως λειτουργεί ο καπιταλισμός και η ΕΕ, την εκμετάλλευση και τον ανταγωνισμό. Το τρίτο στοιχείο, που θα βάλω παραπάνω εγώ, είναι η αντίσταση.
Η αντίσταση στην ΕΕ καλύπτει μια ολόκληρη περίοδο, αλλά εγώ θα μείνω στα τελευταία 25 χρόνια. Μέσα στο Δεκέμβρη προσπάθησαν να γιορτάσουν (περισσότερο να κλάψουν) την υπογραφή του Μάαστριχτ, όταν βάλαν τη δυνατότητα όχι μόνο μιας κοινής αγοράς, αλλά να προχωρήσουν σε ένα κοινό νόμισμα. Το Μάαστριχτ έβαλε τις βάσεις για μια ενιαία νομισματική πολιτική. Σήμανε πιο άγριες επιθέσεις πάνω στο εργατικό κίνημα, γιατί σήμανε και μια κοινή δημοσιονομική πολιτική, τι γίνεται με τους προϋπολογισμούς, τις περικοπές, τους φόρους. Προσπάθησαν να βάλουν ένα μαχαίρι, στα συνολικά τότε δώδεκα κράτη μέλη.
Η Ελλάδα ήταν ανάμεσα σε αυτούς τους δώδεκα, και χρειάζεται να το θυμομαστε αυτό απέναντι σε όσους λένε ότι η Ελλάδα ήταν πάντα ο τελευταίος τροχός της αμάξης, ότι σύρθηκε. Δεν σύρθηκε, ήταν επιλογή του ελληνικού καπιταλισμού να μπει σε αυτήν την ιστορία, από τους πρώτους, ήταν από την αρχή.
Το εντυπωσιακό είναι ότι απέναντι σε αυτά υπάρχει τη δεκαετία του ’90 το ξαναγέννημα του εργατικού κινήματος σε όλη την Ευρώπη. Η δεκαετία του ’80 ήταν μια δεκαετία θατσερισμού από την πλευρά των από πάνω και ήττας για τους από κάτω. Τη δεκαετία του ’90 με ξεκίνημα στην ίδια τη Γαλλία το 1995, αρχίζει ένα απεργιακό κίνημα που η εργατική τάξη διεκδικεί να μην της πάρουν πίσω όλα όσα είχε κερδίσει μέχρι τότε. Μέχρι το 2000 από χώρα σε χώρα, τα αιτήματα είναι κοινά: Όχι μείωση των συντάξεων. Όχι ιδιωτικοποιήσεις, Όχι περικοπές στα σχολεία και τα νοσοκομεία.
Ήταν μια πενταετία που συνοδεύτηκε από άνοδο των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων σε όλη την Ευρώπη, που την δεκαετία του ’80 είχαν πάθει πατατράκ. Αυτήν την περίοδο πατώντας πάνω σε ένα καινούργιο εργατικό κίνημα αρχίζουν να μεγαλώνουν. Επανεκλογή στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Αγγλία, με χυδαίους σοσιαλδημοκράτες. Όλοι ξέρουν τι σημαίνει Μπλέρ, βουρ στον πόλεμο. Σρέντερ, βουρ στη Χάρτα 2000 που άνοιξε την επίθεση λιτότητας στη Γερμανία. Όλοι αυτοί, όταν πήραν την κυβέρνηση (γιατί υπάρχει μια ιστορία που πατάνε πάνω αυτά που συμβαίνουν και σήμερα), προχωρήσαν να εφαρμόσουν το Μάαστριχτ με δικούς τους όρους.
Εχουμε λοιπόν για μια πενταετία ανέβασμα του εργατικού κινήματος, που κοιτάζει πολιτικά προς τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, τα οποία μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα καταρρέουν. Όχι απαραίτητα χάνουν την εξουσία, αλλά καταρρέουν στις συνειδήσεις ενός κομματιού του εργατικού κινήματος. Και τότε, το 2001 έρχεται το ευρώ. Και τότε οι εύκολες πολιτικές λύσεις, η σοσιαλδημοκρατία, δεν έχει τη δύναμη να ελέγξει το εργατικό κίνημα.
Στην πρώτη δεκαετία του 2000 συμβαίνουν δύο πράγματα. Το πρώτο είναι ότι ένα κομμάτι, κυριως νεοαλαιίστικο (γιατί είχαν λιγότερες δυνατότητες να ελέγξουν τη νεολαία), φεύγει και για πρώτη φορά γίνονται μαζικές διαδηλώσεις ιδιαίτερα στην ΕΕ.
Είναι η περίοδος, που δεν κυριαρχούν τόσο οι απεργίες, όσο ένα πολιτικό κίνημα νεολαίας, που είναι αντικαπιταλιστικό με την έννοια ότι βάζει σε αμφισβήτηση και διαδηλώνει ενάντια σε ΕΕ, το ΔΝΤ, Παγκόσμια Τράπεζα, G8. Είναι η πρώτη φορά που κάνει τις συνδέσεις και λέει άι στο διάολο όλοι.
Νεολαία
Μαζικές διαδηλώσεις: Το 2000 στην σύνοδο της ΕΕ στη Νίκαια, εκεί που πάει διακοπές η άρχουσα τάξη, και πήγε η νεολαία, πήγαν τα συνδικάτα της Γαλλίας και τους αλλάξανε τα φώτα. Δεν το περιμέναν. Και αυτό συνεχίστηκε. Το 2002 – είναι ωραία σε αυτήν την αίθουσα γιατί για όλα αυτά υπάρχουν οι μάρτυρες, ο Νίκος μίλησε πριν για πολιτική διαίσθηση, αλλά δεν είναι η διαίσθηση, είναι οι μάχες, καταλαβαίνεις τι συμβαίνει από το τι κάνει η τάξη και έτσι μπορείς και γενικεύεις- έγινε αντίστοιχη προσπάθεια στη Σεβίλλη και πάλι έφυγε πούλμαν από εδώ για να διαδηλώσει.
Το 2003 έπεσε ο ουρανός στο κεφάλι του Σημίτη, στη σύνοδο κορυφής στη Θεσσαλονίκη. Τρεις μέρες αυτοί συνεδριάζαν στο Πόρτο Καρράς και εμείς στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στα γήπεδα. Αρχίσαμε με μια διαδήλωση στο Πόρτο Καρράς, που ήταν και οι εργάτες από τη Χαλκιδική, τις δύο μέρες είχαμε μια αντι-σύνοδο πώς παλεύεις ενάντια σε αυτό το σύστημα και την τρίτη μέρα κάναμε μια τεράστια διαδήλωση στο κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Αυτό το κίνημα δεν σταμάτησε, επηρέασε κομμάτια του εργατικού κινήματος και μπήκαν οι απεργίες. Έτσι, το 2010 ήταν έτοιμος ο κόσμος, είχε παλέψει την ΕΕ, και όταν αρχίσαν τα μνημόνια, υπήρχε ένα κομμάτι έμπειρο στο εργατικό κίνημα, στο νεολαιίστικο κίνημα που είχε δώσει αυτές τις μάχες και ένα κομμάτι στην αριστερά που είχε συγκρουστεί με την αριστερά που συμβιβαζόταν.
Αυτή η τελευταία πενταετία έχει και αυτή μια ποιοτική διαφορά. Δεν είναι απλά ότι έγιναν μεγάλοι εργατικοί αγώνες, οκονομικοί ενάντια στα μνημόνια. Δεν είναι ότι έγιναν μεγάλοι πολιτικοί αγώνες ενάντια στο ρατσισμό και τους φασίστες. Είναι και η πενταετία που έβγαλε μια αντικαπιταλιστική αριστερά που αποφάσισε να κάνει δύο πράγματα που είναι πάρα πολυ σημαντικά.
Έβαλε το ότι υπάρχει πρόγραμμα και από την από εδώ μεριά. Υπάρχει αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα που πρέπει να το διατυπώσουμε. Μέχρι τότε υπήρχαν διάσπαρτες αντιδράσεις και αιτήματα. Ότι ουσιαστικά διαμορφώθηκε το 2010-11, θυμάμαι χαρακτηριστικά μια συζήτηση που οργάνωσε η ΑΝΤΑΡΣΥΑ στο Πάντειο, ότι μπορούμε να έχουμε ένα αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα, με τέσσερα πολύ σημαντικά στοιχεία, που αρχίζουν να δουλεύουν με μαζικούς όρους και μέσα στο εργατικό κίνημα και μέσα στη νεολαία.
Πρώτο ζήτημα, η διαγραφή του χρέους. Κάποιοι πιστέψαν ότι το θέμα της διαγραφής είναι προσωρινό αίτημα, και όσο περισσότερο προχωράμε, αποδεικνύεται ότι είναι κυρίαρχο ζήτημα. Το δεύτερο ζήτημα, είναι η κρατικοποίηση των τραπεζών χωρίς αποζημίωση, κρατικοποίηση των μεγάλων επιχειρήσεων που κλέινουν, με εργατικό έλεγχο. Το τρίτο είναι ότι δεν θα σε αφήσει η ΕΕ, είσαι μέσα στο ευρώ. Έτσι διατυπώθηκε η αντικαπιταλιστική ρήξη με την ΕΕ και η έξοδος από το ευρώ. Και το τελευταίο, ανοιχτά σύνορα για τους πρόσφυγες, τους μετανάστες, για όλους τους εργάτες. Όλο αυτό στηρίζεται σε 25 χρόνια κινήματος και αντιστάσεων. Έδωσε τη δυνατότητα να υπάρχουν αντιστάσεις όταν ξεκίνησαν τα μνημόνια και ταυτόχρονα να υπάρχει μια αντικαπιταλιστική αριστερά που να το διαμορφώνει, όχι για τον εαυτό της, για να λέει να έχω κι εγώ ένα πρόγραμμα, αλλά με ποιον τρόπο αυτό το πρόγραμμα θα γίνει υπόθεση της εργατικής τάξης.
Και δεν έμεινε αυτή η προσπάθεια στην Ελλάδα. Το ότι άνοιξε στη Βρετανία το Brexit και υπήρξε μέσα στην αριστερά μια πλευρά που έβαλε αυτό το πρόγραμμα μέσα στην ίδια τη Βρετανία. Το ότι ήρθε το «όχι» στην Ιταλία και για πρώτη φορά μετά απο καιρό, αρχίζει να διαμορφώνεται μια αντίστοιχη πλευρά -που η αριστερά ήταν τσακισμένη στην Ιταλία μέσα από το τι σήμαινε το ΚΚ που μπήκε με τα μπούνια στην ΕΕ και αργότερα η κρίση της Επανίδρυσης. Μια καινούργια αριστερά που λέει αυτό το πρόγραμμα πρέπει να το προτείνουμε, υπάρχει απάντηση στα αδιέξοδα των καπιταλιστών, υπάρχει απάντηση απέναντι στην κρίση, και στα κόμματα της αριστεράς που λένε, όπως ο Τσίπρας, «τι άλλο μπορούμε να κάνουμε».
Αυτό το πρόγραμμα έχει την ανάγκη της σύνδεσης με τους αγώνες, στηρίζεται στις μάχες που δίνει αυτή τη στιγμή το εργατικό κίνημα. Και άρα το ζήτημα είναι πως γίνεται πρόγραμμα των εργατικών χώρων, των συνδικάτων, πως αρχίζουν να υπάρχουν παραδείγματα, ότι διαμορφώνεται πια αυτή η δύναμη που μπορεί πραγματικά σε μια περίοδο που έρχονται νέα μνημόνια, να εφαρμόσει στην πράξη αυτό το πρόγραμμα. Ότι, ό,τι και να κάνουν οι από πάνω έχει δημιουργηθεί μια ισχυρή αντίσταση από τα κάτω και μια αριστέρα που να μπορεί αυτον τον συνδυασμό να τον κάνει μπουρλότο γι’αυτούς και δύναμη για εμάς.