Ο «Λαβύρινθος του Πάνα» (El Laberinto del Fauno) του μεξικανού σκηνοθέτη Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο είναι μία εξαιρετική ταινία, με διαφορά η καλύτερη της φετινής σεζόν και από τις καλύτερες πολιτικές ταινίες στην ιστορία του σινεμά.
Η ιστορία της ταινίας εξελίσσεται στην Ισπανία του 1944, λίγο μετά το τέλος της ήττας της Ισπανικής Επανάστασης και της κυριαρχίας του φασισμού. Η μικρή και ονειροπόλα Οφηλία, η οποία έχει χάσει τον πάτερα της στην επανάσταση, μετακομίζει με την ετοιμόγεννη και άρρωστη μητέρα της στο σπίτι του πατριού της Βιδάλ, ενός αποκρουστικού σαδιστή λοχαγού του στρατού του δικτάτορα της Ισπανίας Φράνκο. Ο πατριός της (το επίγειο «τέρας») είναι αφοσιωμένος στην εξολόθρευση των ανταρτών που κρύβονται στα γύρω δάση, ενώ τη μόνη σημασία που δίνει στην γυναίκα του είναι η φροντίδα για να γεννήσει το γιο του, ενώ για την ίδια δεν νοιάζεται καθόλου.
Η άσχημη κατάσταση που βιώνει η Οφηλία στο στρατόπεδο των φασιστών την οδηγεί στην προσπάθεια να υπερβεί την πραγματικότητα μέσω της φαντασίας της βρίσκοντας διέξοδο - καταφύγιο σε έναν μυστηριώδη μαγικό λαβύρινθο. Στο λαβύρινθο ζει ο Φαύνος, μία θεότητα του Κάτω Κόσμου, που της αποκαλύπτει ότι είναι η χαμένη από καιρό πριγκίπισσα του μυθικού αυτού βασιλείου που πρέπει να φέρει εις πέρας τρεις επικίνδυνες αποστολές.
Στην ταινία, η πραγματικότητα και το παραμύθι αλληλοσυνδέονται αρμονικά και η εξέλιξη του ενός επηρεάζει την εξέλιξη του άλλου. Το παραμύθι αποδίδεται στον ίδιο χρόνο με την πραγματικότητα και εξελίσσεται ως προέκταση της δυστυχίας, της καταπίεσης και απανθρωπιάς του φασισμού αλλά και της ελπίδας της αντίστασης των ανταρτών. Το κλειδί για να καταλάβουμε την αλληγορία του Ντελ Τόρο στην ταινία είναι η παρουσία του Φαύνου.
Ο Φαύνος είναι για τον δυτικό πολιτισμό, η αντίστοιχη ελληνική θεότητα του Πάνα. Ο Πάνας είναι ο μόνος από τους θεούς που σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία γεύτηκε το θάνατο. Ήταν αρχικά ο θεός των βοσκών και των κοπαδιών πριν συνδεθεί με τη Γονιμότητα και τη Φύση. Ο Πάνας αντιπροσωπεύει τη Φύση ως «Όλον», το καλό και το κακό, χωρίς ηθική ισορροπία και αυτή ακριβώς τη σύγκρουση του καλού και του κακού περιγράφει ο Ντελ Τόρο στην φασιστική Ισπανία.
Ο Ντελ Τόρο διαλέγει αυτή την ιστορική περίοδο γιατί, όπως εξηγεί: «...για εμένα, ο φασισμός αντιπροσωπεύει τον απόλυτο τρόμο και για αυτόν τον λόγο είναι ένα ιδανικό θέμα μέσω του οποίου μπορείς να διηγηθείς ένα παραμύθι για μεγάλους. Επειδή ο φασισμός είναι πάνω από όλα μία μορφή διαστροφής της αθωότητας, και, άρα, της παιδικότητας... Ο φασισμός αντιπροσωπεύει με κάποιους τρόπους τον θάνατο της ψυχής, καθώς σε αναγκάζει να κάνεις βασανιστικές επιλογές και αφήνει ένα ανεξίτηλο σημάδι στις ψυχές όλων όσων τον υφίστανται»
Η ταινία παρόλο που δεν υποκύπτει στον «πειρασμό» ενός λυτρωτικού για τους θεατές happy end είναι βαθιά αισιόδοξη. Η μικρή Οφηλία (στην πραγματικότητα ο Ισπανικός λαός) βγαίνει νικήτρια από αυτές τις δοκιμασίες αν και χρειάστηκε να κάνει πολλές θυσίες.
Ο λάτρης και δεξιοτέχνης του φανταστικού είδους Γκιγιέρμο Ντελ Τόρο έχει δυο «κινηματογραφικές ταυτότητες», που από ότι φαίνεται τις χρησιμοποιεί και εναλλάξ και μαζί. Από τη μία είναι ο δημιουργός των «Cronos» και «Ο Διάβολος Στη Ράχη Μου» (το οποίο επίσης τοποθετείται στην εποχή του ισπανικού εμφυλίου πολέμου) άλλά και των «χολιγουντιανών» «Blade 2» και «Hellboy».
Αν βάλουμε την αισθητική του στην άκρη (εμένα με ενθουσιάζει, αλλά αυτό είναι υποκειμενικό) μπορούμε να παρατηρήσουμε τις εμμονές του με το αίμα και τα πλάσματα που ανήκουν στο σκοτάδι. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Ο ίδιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πάντα μου ασκούσε επίδραση ο Ισπανός ζωγράφος Γκόγια, κυρίως οι «μαύροι» πίνακές του, που είναι, νομίζω, οι εντυπωσιακότεροι. Ο πίνακας του Κρόνου που καταβροχθίζει τον γιο του, για παράδειγμα, ήταν μία από τις κυρίαρχες εμπνεύσεις μου για τον Χλωμό Άνδρα, έναν από τους κεντρικούς χαρακτήρες του λαβυρίνθου.»
Στα συν της ταινίας η συγκλονιστική ερμηνεία του Σέρζι Λόπεζ στο ρόλο του Λοχαγού Βιντάλ (από τις καλύτερες ερμηνείες «κακών» τα τελευταία χρόνια), ενώ πολύ καλή και η παρουσία της μικρής Ιβάνα Μπακουέρο (Οφηλία) αλλά και η Αριάντα Τζιλ στο ρόλο της οικονόμου του Βιντάλ.
Η ταινία προβλήθηκε για πρώτη φορά στο περυσινό Φεστιβάλ Κανών (ενθουσίασε κοινό και κριτικούς) και στα επερχόμενα Όσκαρ διεκδικεί έξι από αυτά μεταξύ των οποίων και αυτό της καλύτερης ξενόγλωσσης ταινίας. Αν και με την αποδοχή που έχει από το κοινό θα παίζεται αρκετές βδομάδες στις αίθουσες προσπαθήστε να βρείτε χρόνο, όσο πιο γρήγορα μπορείτε, για να την δείτε. Πιστεύω ότι θα ενθουσιαστείτε.
ΥΓ. Ο Ντελ Τόρο αυτή την περίοδο «αλλάζει ταυτότητα» και ετοιμάζει τα γυρίσματα του «Hellboy 2». Του εύχομαι ολόψυχα να πάει καλά και αυτή η ταινία και έτσι να έχει την οικονομική άνεση και την ελευθερία από τα στούντιο παραγωγής για να ξαναγυρίσει έναν καινούριο «Λαβύρινθο».
Γιώργος Pάγκος