Διεθνή
Τουρκία: Mια διχασμένη άρχουσα τάξη

Oι σημαίες του αντιπολεμικού κινήματος της Tουρκίας με την λέξη BARIS (ειρήνη) στους δρόμους της Aθήνας στις 6 Mάη 2006

Χιλιάδες διαδηλωτές με πλακάτ ενάντια στον Ταγίπ Ερντογκάν και το “ισλαμιστικό” του Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) συγκεντρώθηκαν το περασμένο Σάββατο στην Πλατεία Ταντογάν της Αγκυρας για να εκφράσουν την αντίθεσή τους στην προοπτική μεταπήδησής του από την θέση του πρωθυπουργού στην θέση του προέδρου της δημοκρατίας τον ερχόμενο Μάη.

 Η διαδήλωση, που είχε οργανωθεί από τον ουσιαστικά άγνωστο “Σύνδεσμο Κεμαλικής Σκέψης” προβλήθηκε το βράδυ του Σαββάτου από όλα τα δελτία ειδήσεων και όλα τα κανάλια. Η αιτία δεν ήταν απλά και μόνο το μέγεθος -που μετριόταν σε εκατοντάδες χιλιάδες. Ούτε οφειλόταν η κάλυψη απλά και μόνο στο γεγονός ότι η διαδήλωση γινόταν σε μια άλλη χώρα, οργανωμένη από έναν συντηρητικό δεξιό σύνδεσμο και όχι από κάποιο εργατικό συνδικάτο. Η πραγματική αιτία για αυτή την αναπάντεχη προβολή ήταν το “προφανές” συμπέρασμα: οι Ισλαμιστές πέφτουν και η Τουρκία ξαναμπαίνει στην τροχία των στρατηγών, του εθνικισμού και της πολεμοκαπηλείας. Ο τίτλος του άρθρου της “Ελευθεροτυπίας” είναι χαρακτηριστικός: “Κόντρα αρβύλας-φερετζέ”. Ετσι και αλλιώς, θα μπορούσε να έρθει τίποτα καλό από την Τουρκία;

Το στρατόπεδο των Κεμαλικών

Η διαδήλωση στην Αγκυρα ήταν πραγματικά μεγάλη. Αλλά αυτό καθόλου  δεν σημαίνει ούτε ότι “η αρβύλα” έχει πάρει ξαφνικά το πάνω χέρι στην Τουρκία. Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει.

Η παραδοσιακή εθνικιστική πτέρυγα βρίσκεται, τα τελευταία χρόνια,  σε θέση άμυνας και όχι σε θέση αντεπίθεσης στην Τουρκία. Οι ιδέες τους βαδίζουν από την μια ήττα στην επόμενη -σε όλα τα μέτωπα που έχουν ανοίξει, από το Κουρδικό και το Αρμενικό, μέχρι την Κύπρο, την Ευρωπαϊκή Ενωση και την ίδια την κυβέρνηση. Στις εκλογές που πρόκειται να γίνουν (κατά πάσα πιθανότητα) τον Νοέμβρη το ΑΚΡ, το κόμμα του Ερντογκάν, αναμένεται και πάλι να σαρώσει.

Τα σκληροπυρηνικά εθνικιστικά κόμματα -από το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Μπαϊκάλ μέχρι τους φασίστες του MHP- βρίσκονται σε πτώση. Τα γκάλοπ δίνουν γύρω στο 10% στον ΜΗΡ (το 10% είναι το όριο που χρειάζεται να πιάσει ένα κόμμα για να μπει στην Βουλή στην Τουρκία) και σαφώς λιγότερο στον Μπαϊκάλ. Οσο οξύνονται οι εθνικιστικές τους κορώνες, τόσο πέφτουν τα ποσοστά τους στις δημοσκοπήσεις.

 Και όσο πέφτουν τα ποσοστά τους, τόσο περισσότερο “σκυλιάζουν”. “Τι θα πει είμαστε όλοι Αρμένιοι” ούρλιαζε ο Μπαϊκάλ τον περασμένο Γενάρη, όταν όλη η χώρα παρακολουθούσε συγκλονισμένη την κηδεία του Χράντ Ντίκ, του διάσημου αρμενικής καταγωγής δημοσιογράφου που είχε δολοφονηθεί πριν από λίγες μέρες από έναν νεαρό φασίστα από την Τραπεζούντα. “Δεν είμαστε όλοι Αρμένιοι”.

Οι εφημερίδες και τα κανάλια παρουσίασαν την διαδήλωση του Σαββάτου σαν μια διαδήλωση “κεμαλικών”. Αυτό που ονομάζουν, όμως, “κεμαλικοί” είναι μια πολύ πλατιά “παράταξη” που ξεκινάει από τις άγριες, ακροδεξιές συμμορίες και φτάνει μέχρι τις μυστικές υπηρεσίες και τους απόστρατους αξιωματικούς σαν τον Σενέρ Ερουϊγκούρ, τον πρόεδρο του “Συνδέσμου Kεμαλικής Σκέψης”.

Ο Ογκούν Σαμάστ, ο δολοφόνος του Χράντ Ντικ, παραδέχτηκε ότι παρακολουθούσε τις συγκεντρώσεις του “Κόμματος της Μεγάλης Ενότητας” (ΒΒΡ) -μιας μικροσκοπικής, σκληροπυρηνικής, επιθετικής διάσπασης του ΜΗΡ. Ο Ογκούν Σαμάστ, όμως, ήταν απλά ένα φτωχό χωριατόπαιδο από ένα χωριό της Τραπεζούντας. Χωρίς διασυνδέσεις με τις μυστικές υπηρεσίες δεν θα είχε καταφέρει ποτέ ούτε να βρει το όπλο, ούτε να φτάσει στην Αγκυρα, ούτε να βρει τον Χράντ Ντικ και να τον πυροβολήσει.

Ο ίδιος ο “Σύνδεσμος Κεμαλικής Σκέψης” δεν είναι παρά ένας ασήμαντος, ευυπόληπτος σύλλογος δεξιών απόστρατων αξιωματικών και παροπλισμένων ακαδημαϊκών. Χωρίς τις σχέσεις με αυτό που οι εφημερίδες ονομάζουν στην Τουρκία “το βαθύ κράτος” δεν θα μπορούσε να μαζέψει ούτε το ένα εκατοστό του κόσμου που συγκεντρώθηκε το Σάββατο στην Αγκυρα. Και φυσικά δε θα είχε καταφέρει τίποτα χωρίς τους εκδότες και τους καναλάρχες που προπαγάνδισαν ακούραστα το συλλαλητήριο, χωρίς τους διευθυντές και τους προϊσταμένους των δημόσιων υπηρεσιών που υποχρέωσαν τους υφιστάμενούς τους να είναι εκεί, τους καθηγητές των στρατιωτικών ακαδημιών που έστειλαν τους μαθητές τους με διαταγή, ντυμένους με πολιτικά στην συγκέντρωση. Και φυσικά χωρίς τα μέλη των “καλών οικογενειών” που δεν θα μπορούσαν να λείψουν από μια συγκέντρωση ενάντια στον “ισλαμικό σκοταδισμό” ή τους οπαδούς του Σοσιαλιστικού Κόμματος του Μπαϊκάλ.

 Ανάμεσα στους διαδηλωτές υπήρχαν βέβαια και κάποιοι που απλά απεχθάνονται την κυβέρνηση -κάποιοι, προφανώς εξαγριωμένοι από τους εξευτελισμούς των ελεγκτών της ΕΕ, φώναζαν  συνθήματα ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Η Disk και οι περισσότερες  εργατικές συνομοσπονδίες, δήλωσαν ανοιχτά και δημόσια ότι δεν  πρόκειται να πάρουν μέρος σε αυτό το συλλαλητήριο.

Το Κουρδικό

Την ίδια ώρα που η κεμαλική δεξιά οργάνωνε την διαδήλωση στην Αγκυρα οι στρατηγοί ετοίμαζαν την δική τους αντεπίθεση.

Την περασμένη Πέμπτη ο στρατηγός Γιασάρ Μπουγιουκανίτ, ο αρχηγός των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων απείλησε δημόσια με μια μεγάλη εισβολή στο κουρδικό βόρειο Ιράκ. Οι δηλώσεις του προκάλεσαν την άμεση αντίδραση των ΗΠΑ που έτρεξαν αμέσως να προειδοποιήσουν την Τουρκία να μην προχωρήσει σε μια τέτοια ενέργεια.

Οι δηλώσεις του στρατηγού Μπουγιουκανίτ είχαν, βέβαια, σαν πρώτο στόχο τον ίδιο τον Ερντογκάν και τις φιλοδοξίες του να ανέβει στην προεδρία. Αλλά ταυτόχρονα δείχνουν και ανάγλυφα τους στόχους και τις επιδιώξεις της κεμαλικής δεξιάς.

Πολλοί μέσα στην άρχουσα τάξη της Τουρκίας φοβούνται ότι οι εξελίξεις στο Ιράκ θα οδηγήσουν τελικά στην αυτονόμηση του Βορρά και την δημιουργία ενός ανεξάρτητου Κουρδικού κράτους -με άμεση συνέπεια την αναζωπύρωση του κουρδικού ζητήματος και μέσα στην ίδια την Τουρκία.

 Στην Τουρκία ζουν περίπου 12 εκατομμύρια Κούρδοι, οι περισσότεροι μέσα σε συνθήκες φοβερής φτώχειας στις νοτιοανατολικές επαρχίες της χώρας. Για να αντιμετωπίσει τις αποσχιστικές τάσεις η άρχουσα τάξη της Τουρκίας κατέφυγε στην συνταγή της άγριας καταπίεσης με τον τουρκικό στρατό να επιτίθεται και να σβήνει από τον χάρτη ολόκληρα χωριά.  Ο τουρκικός στρατός κατάφερε τελικά να νικήσει το PKK (το απελευθερωτικό μέτωπο των Κούρδων της Τουρκίας) το 1999 χάρη  στην βοήθεια της “διεθνούς κοινότητας” (η Ελλάδα έπαιξε εκείνη την εποχή κρίσιμο ρόλο με την παράδοση του Οτσαλάν) αλλά και την προδοσία των ηγετών των Κούρδων του Ιράκ που ήρθαν σε μυστική συμφωνία με την Αγκυρα και έκλεισαν τα σύνορά τους με την Τουρκία.

Αυτό δεν εμπόδισε την Τουρκία να εισβάλλει στο βόρειο Ιράκ και να δημιουργήσει μια “ζώνη ασφαλείας” πλάτους 15-20 χιλιομέτρων, η οποία υποτίθεται ότι θα εμποδίζει τους αντάρτες του PKK να ανασυγκροτηθούν μέσα στο Ιρακινό έδαφος. Ούτε εμπόδισε την περασμένη βδομάδα τον Ερντογκάν να απειλήσει ότι  θα “συντρίψει” τους Κούρδους του Ιράκ αν συνεχίσουν να αναμειγνύονται  στις τουρκικές εσωτερικές υποθέσεις και να στείλει τον στρατό στις συνοριακές περιοχές.

Η δεξιά θεωρεί παρόλα αυτά ότι η κυβέρνηση του Ερντογκάν είναι  πολύ υποχωρητική απέναντι στους Κούρδους -όπως και απέναντι σε όλες τις μειονότητες της Τουρκίας. Λίγο μετά την δολοφονία του Χραντ Ντικ  -που είχε καταδικαστεί από τα τουρκικά δικαστήρια για “προσβολή στην Τουρκοσύνη”- η κυβέρνηση υποσχέθηκε να αναθεωρήσει το σχετικό άρθρο του ποινικού κώδικα. Για την δεξιά, μια τέτοια πράξη, ισοδυναμεί, όμως, με ανοιχτή προδοσία. Για αυτό έχουν λυσσάξει μπροστά στην προοπτική να γίνει ο Ερντογκάν πρόεδρος της χώρας.

Εκσυγχρονισμός

 Σε πείσμα της εθνικιστικής προπαγάνδας των καναλιών και των εφημερίδων εδώ στην Ελλάδα, που προσπαθούν να παρουσιάζουν συνεχώς με τα πιο απειλητικά χρώματα τις εξελίξεις στην Τουρκία, ούτε οι στρατηγοί, ούτε οι εθνικιστές έχουν πάρει το πάνω χέρι στην άλλη πλευρά του Αιγαίου. Ούτε αντιπροσωπεύει ο Ερντογκάν και το Κόμμα της Ανάπτυξης και της Δικαιοσύνης τον “Φερετζέ” όπως προσπαθεί να μας πείσει η Ελευθεροτυπία. Πίσω από τις αναφορές στο Ισλάμ και τις Τουρκικές παραδόσεις η κυβέρνηση του Ερντογκάν είναι μια εκσυγχρονιστική κυβέρνηση που προσπαθεί να βάλει την οικονομία στον “σύγχρονο” κόσμο της ελεύθερης αγοράς και της παγκοσμιοποίησης.

 Τα ανοίγματα στην διεθνή αγορά έχουν φέρει αποτελέσματα για τον Τουρκικό καπιταλισμό. Πέρσι οι ρυθμοί ανάπτυξης της οικονομίας ξεπέρασαν το 6%. Συνολικά μέσα στα τελευταία 5 χρόνια το κατά κεφαλή εισόδημα έχει πάνω από διπλασιαστεί στην Τουρκία.

 Τώρα ο Ερντογκάν υπόσχεται ότι, αν παραμείνει στην εξουσία,  θα το ξαναδιπλασιάσει μέσα στην επόμενη πενταετία. Πώς; Τα σχέδιά του δεν είναι κρυφά: μα με περικοπές και ιδιωτικοποιήσεις φυσικά...