Πολιτισμός
«Tα ξύλα δεν σπάνε όταν είναι δεμάτι»

Ενας γνωστός αμερικανός συγγραφέας, ο Ντέιβιντ Γκράσμαν, διαπιστώνοντας ότι ο κόσμος που μας περιβάλλει γίνεται κάθε μέρα και πιο ασφυκτικά παρεμβατικός στη ζωή μας, μίλησε για τη συνεχή σμίκρυνσή του, που μας ωθεί βήμα βήμα, στην αυτοκαταστροφή!

Ξεκινώντας με αφορμή αυτή την πικρή διαπίστωση που λίγο πολύ όλοι οι σκεπτόμενοι άνθρωποι έχουμε υιοθετήσει, θα συνεχίσω με μία δεύτερη αναφορά του ίδιου συγγραφέα, στον Κάφκα. «Οταν κάποιος εισβάλει στον τόπο σου, τότε όντως ο κόσμος γίνεται πιο μικρός»...(Μιλάει ο ποντικός από τον «Μικρό μύθο», τη στιγμή που η ποντικοπαγίδα κλείνει γύρω του, ενώ η «γάτα» τριγυρίζει απ’ έξω)...Και βέβαια ο λόγος αφορά στην αυθαίρετη και βίαιη εισβολή, με το προσωπείο του «Σωτήρα», ή του αυτόκλητου διεκδικητή ανύπαρκτων ψευδεπίγραφων δικαιωμάτων...Και ο Γκράσμαν συνεχίζει μιλώντας για μία διαρκή εμπόλεμη κατάσταση που απειλεί να σαρώσει τα πάντα στο όνομα μιας παγκόσμιας παράνοιας. «Μου αφήνουν (συνεχίζει ο συγγραφέας), μόνο μία δυνατότητα. Να είμαι εχθρός, τίποτε περισσότερο, από εχθρός! Και η μόνη μου διαφυγή, είναι η γραφή. Οταν γράφω, γίνομαι ανθρώπινος». 

Σε κάποιο παλιό μου ποίημα θυμάμαι, έγραφα: «Η σωτηρία της γραφής είναι πολύ μεγάλο πράγμα. Σαν καραβάκι που κυλά, μεσ’ της ψυχής το θάμα». 

Σπαραγμός

Το θυμήθηκα διαβάζοντας το άρθρο του Γκράσμαν, που έχασε το γιο του μέσα στον παραλογισμό του «πολέμου» στο Λίβανο...Σπαράζει για το παιδί του ο Αμερικανός πολίτης, η γραφή του καίει τον παραλογισμό των ομοεθνών του, συγχρόνως όμως συνειδητοποιεί ότι είναι άμεση ανάγκη να μετατρέψουμε το «εγώ» σε «εμείς»,  να ταυτιστούμε με τον πόνο των «άλλων», γιατί στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν «άλλοι»! 

Εμείς είμαστε οι «άλλοι», οι κάτοικοι του απέναντι σπιτιού όπως και οι λαοί των Βαλκανικών ή Ευρωπαϊκών χωρών. Στην Αιθιοπία στη μακρινή Ιαπωνία, απανταχού γης,  δεν υπάρχουν «άλλοι». Και εδώ παραθέτω δύο ποιητικά λόγια : «Της νόησης τ’ απόκρυφα λημέρια, είν’ από δίπλα που υφαίνουνε τον τρόμο απέναντι στο άγνωρο του «άλλου»! Ζούμε στον ίδιο πλανήτη, ένα τεράστιο σπίτι που μας χωρά όλους αν γίνει δίκαιος καταμερισμός αγαθών, απανταχού γης. Κάποιοι έλεγαν παλιά: Απ’ έξω απ’ την πορτούλα μου, ας είναι κι’ αδερφούλα μου. Για τους «άλλους» τι με μέλει; Εγώ να ‘μαι καλά, μέσα στο σίγουρο καβούκι μου. Μαζεύω το κεφάλι μου βαθιά, και βολεύομαι, με την άκρατη τεχνολογία, να μου παρέχει τα πάντα.  Ανθρωποι- χελώνες, πολίτες «νομοταγείς», στις επιταγές της άρχουσας τάξης. 

«Είμαι καλά, Είμαι καλά», έγραφε ο Μενέλαος Λουντέμης στη μάνα του. (Επιστολές από την εξορία)...Μονάχα αυτό, του επέτρεπαν να γράφει. Κι όμως, το ομώνυμο ποίημα, έμεινε αθάνατο, γιατί απέπνεε όλο τον σπαραγμό της ψυχής του εξόριστου συγγραφέα! Αναφερόταν βέβαια συχνά απ’ τους παλιούς και η φράση : «Τα ξύλα δε σπάνε ποτέ, αν είναι όλα μία δέσμη ενωμένα». Η δέσμη, είναι η σύσφιξη. Ο κοινός σκοπός. Το χάδι της σκέψης μας για τον συνάνθρωπο, είναι η δύναμη που θα μας αφυπνίσει, κι από μονοσήμαντα ανθρωπάκια, θα μετατραπούμε σε μέρος ενός πανίσχυρου συνόλου. 

Προσωπικά, ένοιωθα σαν να έπινα απ’ το νερό του Αδη και το μετέτρεπα σε ελπίδα, ακούγοντας μέσα μου αυτή τη φράση «Τα ξύλα δε σπάνε ποτέ αν είναι όλα σε μία δέσμη ενωμένα». Κι αυτό γινόταν κάθε φορά που ένοιωθα μέσα μου, να με πληγώνει η ηθελημένη άγνοια κάποιων συνανθρώπων.

Ξαναγυρίζοντας στον Γκράσμαν, τον Αμερικανό συγγραφέα που βρήκε  σαν καταφύγιο τη γραφή για να νοιώθει άνθρωπος κι όχι έρμαιο του διλήμματος «θύμα ή θύτης», θα ‘λέγα ότι αυτή η επιλογή δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή παρά μονάχα σαν εφαλτήρας για αντίσταση ενός βαθιά προβληματισμένου δημιουργού, απέναντι στην εγκληματική αλαζονεία του σύγχρονου αδελφοκτόνου συστήματος, που αγγίζει τα όρια μιας παγκόσμιας παράνοιας... Ο δημιουργός που σκοπεύει στην άρση της ηττοπάθειας μέσω της γραφής, θα απλωθεί πέρα από τα προσωπικά του όρια, κατεδαφίζοντας άμεσα τις όποιες προφάσεις για την μη επανενεργοποίηση της κριτικής σκέψης, που οφείλει να διαθέτει κάθε ένας από μας για να μπορεί να λέγεται άνθρωπος και όχι «έρμαιο» και θύμα, που μελλοντικά θα μετατραπεί σε θύτη-τιμωρό, για να εξοφλήσει τα αιωνίως ανεξόφλητα.

`Και επειδή ο κύκλος του αίματος κάποτε θα μας καταπιεί και τότε δεν θα υπάρχουν πια επιλογές δεν πρέπει επ’ ουδενι να δεχόμαστε ένα μέλλον που υποτίθεται έχει ήδη συντελεσθεί, μέσα από το γνωστό «άλλοθι». «Εγώ είμαι ένας νομοταγής πολίτης δεν ανακατεύομαι με την πολιτική. Αυτό το αφήνω στους αρμόδιους». Ξεχνώντας βέβαια ότι η πολιτική, είναι η νόμιμη προέκταση της ιδιότητας του πολίτη.

Εφη Γιακανίκη Κοκόλια
Συγγραφέας-οικολόγος