Το άρθρο του ιστορικού Σπύρου Μαρκέτου στο Βήμα στις 21 του Φλεβάρη μπορεί να θεωρηθεί η έναρξη της δημόσιας συζήτησης. Ο Μαρκέτος με τίτλο «Στάση πληρωμών τώρα» θύμισε τα διδάγματα της δεκαετίας του ´30, καταλήγοντας πως και σήμερα η επιλογή της κυβέρνησης Παπανδρέου να συνεχίσει να θεωρεί ιερό της καθήκον τις πληρωμές προς τους τραπεζίτες είναι σαν να ρίχνει τα λεφτά του προϋπολογισμού σε ένα πηγάδι χωρίς πάτο. Το επιχείρημα πήρε διαστάσεις και άρχισε να εμπλουτίζεται από καινούργιες συνεισφορές. Η αρθρογραφία καθηγητών της Οικονομίας, όπως ο Δημήτρης Καζάκης έκανε πιο συγκεκριμένο το πόσο επιτακτικό αλλά και το πόσο εφικτό είναι να κηρυχθεί στάση πληρωμών.
Από τη μεριά του ΣΕΚ πήραμε πρωτοβουλίες που βοήθησαν να προχωρήσει κι άλλο η συζήτηση. Στο «Μαρξισμό 2010» που πραγματοποιήθηκε στα μέσα Μάη οργανώθηκαν τέσσερα τραπέζια συζητήσεων για τις ρίζες της κρίσης, για το ρόλο των τραπεζών, για το αίτημα της παύσης πληρωμών και για τη φάση στην οποία βρίσκεται η κρίση διεθνώς. Μέσα από τις συζητήσεις με τους Σπύρο Μαρκέτο, Σταύρο Μαυρουδέα, Μάκη Καβουριάρη, Πέτρο Παπακωνσταντίνου, Μωυσή Λίτση, Νίκο Θεοχαράκη, τους διεθνείς καλεσμένους, Ντέιβιντ Χάρβει και Αλεξ Καλλίνικος και άλλους ομιλητές του ΣΕΚ έγινε φανερό ότι διαμορφώνεται ένα ρεύμα υπέρ της παύσης πληρωμών στους τραπεζίτες.
Αυτή η συζήτηση μεταφέρθηκε σε πόλεις και γειτονιές της Ελλάδας μέσα από τον κύκλο των μαρξιστικών φόρουμ που οργανώσαμε, αλλά και από την καμπάνια υπογραφών της Εργατικής Αλληλεγγύης. Το καινούργιο στοιχείο που μπήκε στα φόρουμ ήταν από τη μια μεριά ο κόσμος που πήρε πλατύτερα μέρος σε μια τέτοια συζήτηση σπάζοντας τον κύκλο των «ειδικών», αλλά κυρίως η συμμετοχή συνδικαλιστών από πολλές και διαφορετικές προελεύσεις και από πολλούς και διαφορετικούς εργατικούς χώρους που συζήτησαν την προοπτική να γίνει το αίτημα για παύση πληρωμών σημαία του εργατικού κινήματος.
Πρωτοβουλία
Η πρωτοβουλία των οικονομολόγων και άλλων επιστημόνων που συγκέντρωσε υπογραφές στη διακήρυξη με κάλεσμα «Παύση πληρωμών - Έξοδο από το ευρώ», έκανε ένα ακόμη σημαντικό βήμα στη συγκρότηση ενός μεγάλου μπλοκ που παλεύει σ´ αυτήν την προοπτική. Η ΑΝΤΑΡΣΥΑ όχι μόνο υιοθέτησε το αίτημα για «παύση πληρωμών» αλλά κατέθεσε ένα ολοκληρωμένο αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα πάλης που συμπεριλαμβάνει κρατικοποίηση και εργατικό έλεγχο στο τραπεζικό σύστημα και άλλους βασικούς τομείς της οικονομίας. Το πρόγραμμα αυτό, έτσι κι αλλιώς, προέκυπτε μέσα από τη συζήτηση για το χρέος, καθώς το αίτημα «παύση πληρωμών» οδηγεί αναγκαστικά στο ερώτημα ποιος και με ποιον τρόπο θα καταφέρει να την επιβάλει.
Η πραγματική μάχη είναι να μετατρέψουμε το αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα σε πρόγραμμα δράσης μέσα στους χώρους δουλειάς, ξεκινώντας από την υιοθέτηση της τριπλέτας: «Στάση πληρωμών, Κρατικοποίηση των τραπεζών με εργατικό έλεγχο, Απαγόρευση των Απολύσεων» από όσο το δυνατόν περισσότερες συνελεύσεις και περισσότερα σωματεία. Ήδη σε μια σειρά από μαζικούς χώρους αυτό το πρόγραμμα έχει μπει σε συζήτηση και έχει μετατραπεί σε απόφαση. Αυτός είναι ο δρόμος για να μπορούν οι αγώνες του επόμενου διαστήματος αφενός να ενοποιηθούν και αφετέρου να απαντήσουν στο ζήτημα της προοπτικής. Η εργατική τάξη πρέπει να μπορέσει να δώσει τη δική της συνολική απάντηση απέναντι και στα οικονομικά και στα πολιτικά αδιέξοδα που φέρνει η κρίση του καπιταλισμού.
Όλη αυτή η συζήτηση κάθε άλλο παρά γίνεται σε κενό. Μέσα σε αυτούς τους μήνες, το σιφόνι των τραπεζιτών συνεχίζει να ρουφάει δημόσιο χρήμα όλο και πιο δυνατά. Το Φλεβάρη, η κρίση παρουσιαζόταν ακόμη ως «ελληνική τραγωδία» και «επίθεση των κερδοσκόπων» που ανέβαζαν τεχνητά τα σπρεντ των επιτοκίων. Τώρα, όλοι παραδέχονται ότι η κρίση χρέους πνίγει ολόκληρο τον ευρωπαϊκό Νότο και απειλεί να συμπαρασύρει τις ισχυρές οικονομίες του ευρωπαϊκού Βορρά.
Πλέον, η πρόταση για «στάση πληρωμών» δεν είναι απλώς μία πρόταση ανάμεσα σε άλλες. Οι ίδιοι οι αναλυτές των τραπεζικών κολοσσών υπολογίζουν ότι όσο βαθειά και να περικόψει η ελληνική κυβέρνηση τις κοινωνικές δαπάνες και τους μισθούς μας, δεν θα μπορέσει να ξεμπερδέψουν από τα δεσμά των τόκων. Ολόκληρες οι δαπάνες για τη δημόσια υγεία το 2010 είναι 6 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι πληρωμές για τους τραπεζίτες είναι 45 δισεκατομμύρια, περίπου ένα δισεκατομμύριο ευρώ τη βδομάδα. Και αυτά τα νούμερα είναι από τον προϋπολογισμό που δεν πρόβλεψε την εκτίναξη των επιτοκίων.
Η πολιτική της κυβέρνησης Παπανδρέου που κηρύσσει τη λιτότητα απέναντί μας αλλά συνεχίζει να πληρώνει γαλαντόμα τους τραπεζίτες σαν να μη συμβαίνει τίποτα, δεν είναι μόνο άδικη, είναι καταδικασμένη να σπάσει τα μούτρα της πάνω στον τοίχο της εξαναγκαστικής χρεοκοπίας, όταν πια θα είναι αργά. Όπως θυμίζει ο Σπύρος Μαρκέτος για την κρίση του ´32, ο : «πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος, που είχε πρόσφατα επανεκλεγεί σαρώνοντας τους αντιπάλους του, εξανέμισε τη δημοτικότητά του αφαιμάσσοντας την οικονομία στη λεγόμενη Μάχη της Δραχμής. Όταν τελικά κήρυξε στάση πληρωμών, έπειτα από μερικούς μήνες αντίστασης δηλαδή, ήταν πια αργά. Το κόμμα του είχε διαλυθεί, η δημοκρατία είχε εκτροχιαστεί, με τελικούς ωφελημένους τους Γλύξμπουργκ και τον Μεταξά».
Κινδυνολογία
Με αυτά τα δεδομένα, οι κινδυνολογίες της κυβέρνησης και άλλων «ειδικών» που λένε ότι η στάση πληρωμών θα οδηγήσει σε καταστροφή είναι εξοργιστικές και γελοίες ταυτόχρονα. Ο Κώστας Σημίτης έσπευσε να σύρει το χορό του πανικού κάνοντας λόγο για πολλά «χρόνια δυστυχίας» που θα έρθουν σε περίπτωση στάσης πληρωμών. Τι αντιπρότεινε; Τα γνωστά: «συνεχείς περικοπές των κρατικών δαπανών και εφαρμογή του σταθεροποιητικού προγράμματος».
Όλοι ξέρουν ότι «χρόνια δυστυχίας» έρχονται αν εφαρμοστούν τα μέτρα λιτότητας, το νέο ασφαλιστικό και η διάλυση των εργασιακών σχέσεων. Ο Γιώργος Παπακωνσταντίνου λέει ότι είναι εκ του πονηρού και ανεύθυνοι όσοι κάνουν λόγο για στάση πληρωμών. Ο Παπανδρέου και οι υπουργοί του αντιμετωπίζουν με θράσος την Αριστερά την ώρα που κάθονται σούζα στους τραπεζίτες. Είναι φανερό, παρόλα αυτά, ότι πιέζονται από τη συζήτηση για τη στάση πληρωμών, γι´ αυτό και καταφεύγουν στην κινδυνολογία.
Ας φανταστούμε πόσο περισσότερο πιεσμένοι θα ήταν αν σε αυτή τη συζήτηση είχε μπει και η κοινοβουλευτική Αριστερά. Το ΚΚΕ και ο ΣΥΡΙΖΑ όμως αποφεύγουν να πάρουν στα σοβαρά το ζήτημα. Ο Γιάννης Δραγασάκης είπε ρητά ότι η «παύση πληρωμών» είναι πολύ προχωρημένη πρόταση και δεν πρέπει να απομείνει παρά ως τελευταίο όπλο. Περιμένουμε ακόμη να ακούσουμε πότε θα είναι αυτή η ώρα και ελπίζουμε να μην το ακούσουμε όταν θα είναι ήδη πολύ αργά. Ακόμη και τα στελέχη του ΣΥΝ που άνοιξαν με κάποιο τρόπο τη συζήτηση στο εσωτερικό του κόμματος, όπως ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, αντιμετωπίστηκαν ως «ακραίοι», και τελικά με αμοιβαίους συμβιβασμούς η στάση πληρωμών νερώθηκε σε «αναδιαπραγμάτευση χρέους». Στην ίδια ενδιάμεση γραμμή κινείται και το Μέτωπο του Αλέκου Αλαβάνου.
Το ΚΚΕ ξεκίνησε από πολύ συντηρητική αφετηρία, θεωρώντας τη συζήτηση εκτός τόπου και χρόνου. Πλέον όμως έχει μετακινηθεί, ακόμη και αν αυτή η μετακίνηση δεν έγινε καθόλου εποικοδομητικά. Στον Κυριακάτικο Ριζοσπάστη ο Μάκης Παπαδόπουλος αφιερώνει 2.500 λέξεις για να απαντήσει στην πρωτοβουλία των Οικονομολόγων, και παρά τη σεκταριστική και αντισυντροφική φρασεολογία, καταλήγει να υιοθετεί το σκεπτικό της «παύσης πληρωμών».
Ο Μ. Παπαδόπουλος απαντάει σε έναν φανταστικό εχθρό ο οποίος έχει την αυταπάτη ότι θα πείσει τον Γ. Παπανδρέου να κηρύξει στάση πληρωμών. Προσπαθεί να απαντήσει από τα αριστερά στην Πρωτοβουλία με το επιχείρημα: «Η άρνηση πληρωμής του χρέους μπορεί, σε τελευταία ανάλυση, να αξιοποιηθεί σε όφελος του λαού, μόνο αν υπάρξει ανατροπή στο επίπεδο της εξουσίας. Σε συνθήκες λαϊκής εξουσίας και αποδέσμευσης της χώρας απ´ τα ιμπεριαλιστικά κέντρα, μπορεί πράγματι να υπάρξει άρνηση πληρωμής του δημόσιου χρέους, αξιοποιώντας και τις υπάρχουσες ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις»
Δεν είναι δυνατόν όμως ο Μ. Παπαδόπουλος να μην έκανε τον κόπο να διαβάσει ότι και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και η Πρωτοβουλία Οικονομολόγων τονίζουν πως η παύση πληρωμών πάει μαζί με τον εργατικό έλεγχο και δεν αποτελεί παραίνεση προς την κυβέρνηση. Τρεις γραμμές πιο πάνω ο Παπαδόπουλος γράφει «Το αίτημα ´να αρνηθεί ο λαός να πληρώσει το δημόσιο χρέος και τα νέα βάρη της κρίσης´ μπορεί να συμβάλει στη κλιμάκωση της πάλης, μόνο αν ενταχθεί ξεκάθαρα σε γραμμή ρήξης και ανατροπής απέναντι στην καπιταλιστική εξουσία». Ας πληροφορήσει κάποιος το Ριζοσπάστη ότι αυτό είναι το αντικαπιταλιστικό πρόγραμμα της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, μόνο που για μας η «γραμμή ρήξης και ανατροπής» είναι δύναμη που χτίζεται σήμερα μέσα στους εργατικούς χώρους και όχι όραμα του μακρινού μέλλοντος.
Τέτοιες μετακινήσεις είναι καλοδεχούμενες, ακόμη κι αν γίνονται έτσι άτσαλα. Όμως το δίδαγμα είναι ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε με μια τέτοια Αριστερά που είτε φοβάται να βάλει τον εαυτό της στην προοπτική της σύγκρουσης με το σύστημα, είτε μένει στη μέση του δρόμου, είτε βάζει χίλιες δυο προϋποθέσεις για να συμφωνήσει σε ένα ζήτημα που έχει πλέον γίνει «ζωής και θανάτου».
Ο αντικαπιταλισμός είναι σήμερα μονόδρομος απέναντι στην κρίση του συστήματος και γι´ αυτό θέλουμε μια δυνατή αντικαπιταλιστική αριστερά για να μπορεί να πάει αυτή τη μάχη μέχρι το τέλος.