Η κρίση του κορονοϊού ξεσκεπάζει το σαθρό υπόβαθρο που στήριζε την ανάκαμψη μετά τη μεγάλη ύφεση του 2008.
Διεθνείς τραπεζικοί κολοσσοί και οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης που χειροκροτούσαν αγκαλιά με τον Τραμπ τη χρηματιστηριακή άνθιση, προχωρούν σε δυσοίωνες προβλέψεις βαθιάς ύφεσης στον πλανήτη.
Στην ευρωζώνη η βιομηχανική παραγωγή γκρεμίστηκε τον περασμένο μήνα, καθώς το φρένο στις εφοδιαστικές αλυσίδες, οδήγησε σε πτώση της παραγωγής των εργοστασίων. Στην Ελλάδα η βουτιά έγινε με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί από το απόγειο της κρίσης δημόσιου χρέους.
Ο ΟΟΣΑ δίνει με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο το βάθος της οικονομικής επίπτωσης παγκοσμίως από την απότομη διακοπή της οικονομικής δραστηριότητας: "Κάθε μήνας καραντίνας στις μεγάλες οικονομίες θα μειώνει κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες τον ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης".
Βλέπει κατρακύλα 25% κατά μέσο όρο. Μπορεί να είναι όμως ακόμα μεγαλύτερη για αδύναμες οικονομίες. Κατάρρευση του ΑΕΠ έως 35% εκτιμά στο χειρότερο σενάριο για την Ελλάδα. Αλλά ο Σταϊκούρας το χαβά του, επαναλαμβάνει όπου βρεθεί ότι η ύφεση θα είναι παροδική, διότι δεν βασίζεται σε εγγενή προβλήματα της οικονομίας, αλλά σε εξωγενείς παράγοντες.
Ύφεση 6%-8% στη Γερμανία προβλέπει ο υπ. Οικονομίας, τη χειρότερη επίδοση από το 1931. Κι όμως το «ό,τι χρειαστεί» της ευρωζώνης αντιμετωπίζει προβλήματα εσωτερικού διχασμού.
Στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού η Bank of America προβλέπει «συρρίκνωση 30% του ΑΕΠ το β’ τρίμηνο». Εκτιμά ότι θα χαθούν ως 20 εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Τις δύο τελευταίες εβδομάδες ο συνολικός αριθμός των Αμερικανών που λαμβάνουν επίδομα ανεργίας ξεπέρασε τα 10 εκατομμύρια. Στην κρίση του 2008 ο αριθμός των ανέργων είχε αγγίξει τα 6,6 εκατομμύρια. Ρεκόρ 15,3 εκατομμυρίων ανέργων καταγράφηκε την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης, μετά το κραχ του 1929.
Όλα τα όπλα βγαίνουν στο τραπέζι για την αντιμετώπιση της νέας κρίσης του καπιταλισμού. Οι κεντρικές τράπεζες «τυπώνουν» χρήμα και οι κυβερνήσεις ανοίγουν τους προϋπολογισμούς, που τόσο σφιχτά κρατούσαν στο όνομα της ανάπτυξης.
Ο μαρξιστής οικονομολόγος Μάικλ Ρόμπερτς υπολογίζει ότι οι κυβερνήσεις έχουν ανακοινώσει δημοσιονομικά πακέτα στήριξης περίπου 4% του ΑΕΠ και άλλα 5% του ΑΕΠ σε πιστώσεις και εγγυήσεις. Στην ύφεση του 2008, τα δημοσιονομικά τονωτικά ανήλθαν μόλις στο 2% του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία αποζητά ξανά τα δημόσια «σωσίβια». Ο κεϋνσιανός γκουρού Λάρι Σάμερς, δήλωσε ότι ίσως δούμε «το τέλος του νεοφιλελεύθερου κύματος Θάτσερ-Ρίγκαν».
Υπάρχει, ωστόσο, διάχυτη ανησυχία ότι τα κρατικά αναβολικά θα αποδειχθούν ανεπαρκή για την άμεση αποκατάσταση της ανάπτυξης και της απασχόλησης. Τα σενάρια αρχικά ήταν καθησυχαστικά για ταχεία ανάκαμψη σχήματος V, μετά για U και τώρα μιλούν για ένα λυγισμένο L, όπως εμφανίζεται δηλαδή στην Κίνα, μέχρι στιγμής.
Αρρυθμίες
Το σύστημα παρουσίαζε ήδη από το 2018-19 αρρυθμίες στη ρίζα, στη βιομηχανική παραγωγή, με πριόνισμα του ρυθμού ανάπτυξης και στους τρεις κεντρικούς πυλώνες: ΗΠΑ, Κίνα και Ευρώπη.
Πολλές μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες βρίσκονταν ήδη σε ύφεση: το Μεξικό, η Αργεντινή, η Νότια Αφρική, Λατινική Αμερική. Η κατάρρευση των τιμών των βασικών πρώτων υλών, με αιχμή το πετρέλαιο, τις πιέζει περαιτέρω. Ήδη έχουν αποσυρθεί κεφάλαια 100 δισ. δολ.
Τα δυσθεώρητα χρέη διεθνώς (κρατικά και ιδιωτικά) είναι ένας ακόμα ανασταλτικός παράγοντας για γρήγορη ανάκαμψη, όποτε τελειώσει το lockdown. Οι οίκοι αξιολόγησης, S&P, Moody’s και Fitch, προχώρησαν το Μάρτιο σε μαζικές υποβαθμίσεις εταιρικών ομολόγων και προειδοποιούν για υποβαθμίσεις κρατών.
Δεν αποκλείεται μια νέα κρίση κρατικών χρεών, αλλά και μια τραπεζική κρίση, αφού οι χρεοκοπίες εταιρειών-ζόμπι θα έχουν αντίκτυπο στις τράπεζες και στην παροχή ρευστότητας.
Όλο και περισσότεροι άνθρωπο αναρωτιούνται: Πώς είναι δυνατόν να δίνονται με το σταγονόμετρο χρήματα για τις δομές υγείας, ενώ ξαφνικά βρίσκονται διαθέσιμα ατελείωτα τρισεκατομμύρια για τις μεγάλες εταιρείες και τις τράπεζες; Πάλι θα διασώζονται οι από πάνω και θα πληρώνουν την κρίση οι από κάτω;
Αυτός ο φαύλος κύκλος χρειάζεται να σπάσει και οι ανθρώπινες ανάγκες να γίνουν προτεραιότητα.
Κώστας Σαρρής