Στα τέλη του Μάρτη η ΒΡ, από άποψη αξίας των μετοχών της, κατατασσόταν στην 18η θέση του δείκτη Financial Times Global 500, των κορυφαίων εταιρειών του κόσμου. Όμως, αυτή η θέση δεν εμπόδισε το αμερικάνικο πολιτικό κατεστημένο να τη στήσει χωρίς έλεος στον τοίχο για τις ευθύνες της στη μεγάλη καταστροφή που προκάλεσε το ατύχημα της πλατφόρμας άντλησης πετρελαίου Deepwater Horizon. Βέβαια, η δημόσια ταπείνωση του Χέϊγαρντ, μπροστά στην Επιτροπή Ενέργειας και Εμπορίου της Βουλής των Αντιπροσώπων την περασμένη Πέμπτη είναι κομμάτι ενός παλιού τελετουργικού στην αμερικάνικη πολιτική.
Για παράδειγμα, τον Μάη του 1933 τα μέλη της σχετικής επιτροπής «ανακρίνανε» τον Τζακ Μόργκαν, τον κληρονόμο της τραπεζικής αυτοκρατορίας του J.P Morgan, για τον ρόλο της Γουόλ Στρητ στην κατάρρευση του 1929. Αυτές οι ακροάσεις, που τις καθοδηγούσε ο σύμβουλος της Επιτροπής Τραπεζών του Κονγκρέσσου Φέρντιναντ Πεκόρα, οδήγησαν στο Νόμο Γκλας-Στήγκαλ, που έφερε το σπάσιμο της τεράστιας αυτοκρατορίας των Μόργκαν και επέβαλε στις τράπεζες περιορισμούς που χρειάστηκαν πενήντα χρόνια να απαλλαγούν από αυτούς.
Το κραχ του 2008 προκάλεσε ένα κύμα ακροάσεων στο Κονγκρέσσο με διάφορους τραπεζίτες -ανάμεσά τους τον Ντικ Φαλντ, διευθύνοντα σύμβουλο της Lehman Brothers, ο οποίος υπέστη σχεδόν την ίδια σκληρή μεταχείριση με τον Χέϊγαρντ. Όμως, προς το παρόν, αυτό το θέατρο της ταπείνωσης δεν έχει παράγει περιορισμούς σαν κι αυτούς που επιβλήθηκαν στη δεκαετία του ´30.
Όμως, με την ΒΡ φαίνεται ότι δεν υπάρχει όριο. Η εφημερίδα Financial Times σχολίασε το Σάββατο: «Δυο μήνες πριν, η χρεοκοπία της ΒΡ φάνταζε κάτι το αδιανόητο. Τώρα δεν είναι, αλλά μοιάζει πολύ απίθανο». Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Χέϊγαρντ και η ΒΡ αξίζουν ό,τι τραβάνε τώρα. Η Ναόμι Κλάϊν έγραψε ένα πολύ δυνατό άρθρο στην Guardian του περασμένου Σαββάτου στο οποίο παρουσιάζει την καταστροφή της Deepwater Horizon ως το σύμβολο της άλογης καταστροφής του πλανήτη από τον καπιταλισμό.
Όμως, η Κλάιν δεν περιέγραψε κάτι που αφορά αποκλειστικά την ΒΡ, αντίθετα, περιέγραψε την λογική του ίδιου του κεφαλαίου. Τα μέλη του Κονγκρέσσου που καταδίκαζαν τον Χέϊγαρντ είναι ορκισμένοι υπερασπιστές του καπιταλισμού. Οι περισσότεροι υποστηρίζουν την υπεράκτια άντληση πετρελαίου, παρά την καταστροφή που μόλις έχει προκαλέσει αυτή η δραστηριότητα.
Όσο για τον Μπάρακ Ομπάμα, η Κλάιν υπογραμμίζει ότι «με κακό συγχρονισμό κοσμικών διαστάσεων, μόλις τρεις βδομάδες πριν εκραγεί η Deepwater Horizon, ο πρόεδρος είχε ανακοινώσει ότι θα επιτρέψει την υπεράκτια άντληση σε περιοχές που μέχρι τότε προστατεύονταν».
Το γεγονός αυτό μας βοηθάει να καταλάβουμε γιατί ο Ομπάμα κι οι Δημοκρατικοί είναι τόσο άγριοι στις επιθέσεις τους εναντίον της ΒΡ. Με τις εκλογές για το Κονγκρέσσο τον Νοέμβρη να ζυγώνουν, προσπαθούν να αποφύγουν την ευθύνη για το άπλωμα της πετρελαιοκηλίδας στον Κόλπο του Μεξικού.
Όμως, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Δεν έχω την παραμικρή αμφιβολία ότι το γεγονός ότι η ΒΡ είναι μια ξένη εταιρεία, την έχει κάνει εύκολο στόχο. Δεν έχει να κάνει τόσο με τον εθνικισμό ή αντιβρετανικά αισθήματα. Όπως προανέφερα, η ΒΡ είναι το νούμερο 18 στο δείκτη FT Global 500. Είναι η κορυφαία βρετανική εταιρία σε αυτή τη λίστα. Δέκα από τις δεκαεπτά εταιρείες που βρίσκονται μπροστά της είναι αμερικάνικες, παρά την υποτιθέμενη παρακμή των ΗΠΑ.
Είναι αλήθεια ότι Αμερικάνοι κατέχουν το 40% των μετοχών της ΒΡ. Παρόλα αυτά, αυτή η επιχείρηση έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία για τον βρετανικό καπιταλισμό παρά για τον αμερικάνικο. Οι Αμερικάνοι πολιτικοί διαθέτουν ακόμα πολύ στενότερους δεσμούς με τις εταιρείες των ΗΠΑ παρά με τις ξένες αντίστοιχες. Αυτό που έχει σώσει μέχρι τώρα τις τράπεζες της Γουόλ Στρητ από αυστηρές τιμωρίες για το ρόλο τους στο κραχ, είναι η τεράστια δύναμη των λόμπι τους στην αμερικάνικη κυβέρνηση.
Φυσικά, οι ΗΠΑ ως το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη πλεονεκτική θέση όταν ασκεί πιέσεις στις ξένες εταιρίες. Όμως, η γερμανική κυβέρνηση αρνείται να πληρώσει στην General Motors τις επιδοτήσεις που είχε υποσχεθεί όταν η GM είχε ανακοινώσει ότι θα κλείσει την ευρωπαϊκή θυγατρική της -μια απόφαση που αργότερα ανακάλεσε η GM.
Η καταστροφή της Deepwater Horizon δεν είναι μόνο η «προσωποποίηση» της καταστροφικής λογικής του κεφαλαίου. Υπογραμμίζει αρνητικά αυτό που έχουν αποδείξει θετικά οι διασώσεις των τραπεζών -δηλαδή τους στενούς δεσμούς ανάμεσα στα εθνικά κράτη και τις επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους στο έδαφός τους. Ο «υπερευέλικτος» καπιταλισμός είναι ένας μύθος.
Αλεξ Καλλίνικος