Η σταλινική παράδοση μέσα στο εργατικό κίνημα, η οποία είναι κυρίαρχη στα κομμουνιστικά κόμματα μέχρι σήμερα, κατάργησε τον εργατικό έλεγχο στην επαναστατική Ρωσία. Το σταλινικό καθεστώς επιβλήθηκε καταλύοντας κάθε στοιχείο εργατικής δημοκρατίας σε όλα τα επίπεδα. Δέκα χρόνια μετά την επανάσταση, μετά τις δυσκολίες του εμφύλιου και τα χιλιάδες άλλα προβλήματα, εξακολουθούσε να υπάρχει και να λειτουργεί η έννοια της εργοστασιακής επιτροπής η οποία είχε λόγο για τα μεροκάματα, τις απολύσεις, για το προς τα πού πάει το εργοστάσιο. Αυτά εξαφανίστηκαν στην δεκαετία του '30 με την εγκαθίδρυση του σταλινικού καθεστώτος το οποίο στην θέση της άποψης ότι οι εργάτες μπορούν να κάνουν κουμάντο στο εργοστάσιο έφερε την αντιμετώπιση του “όταν ο διευθυντής μπαίνει στο εργοστάσιο η γη πρέπει να τρέμει”, όπως έλεγε και ο Καγκάνοβιτς, ένας από τους βιομηχανικούς πρωτεργάτες του Στάλιν.
Τίποτα δεν έχουμε να κάνουμε με την σταλινική παράδοση. Ούτε όμως με την σοσιαλδημοκρατική π.χ. του SPD στην Γερμανία. Στην Γερμανική Επανάσταση υπήρξαν επίσης εργατικά συμβούλια μετά το 1918 και την κατάρρευση του Κάιζερ. Αυτοί που τα σταμάτησαν ήταν η ηγεσία της σοσιαλδημοκρατίας που νομοθέτησαν ότι σε κάθε εργοστάσιο μπορεί να υπάρχει μια εργοστασιακή επιτροπή της οποίας όμως ο ρόλος θα είναι συνδιαχειριστικός, καμιά σχέση με γνήσιο εργατικό έλεγχο.
Χρειάζεται να γυρίσουμε πίσω στην επαναστατική παράδοση που δεν είναι άλλη από την παράδοση της Ρώσικης Επανάστασης, την παράδοση των Μπολσεβίκων και του Λένιν. Στα άπαντα του Λένιν στην ελληνική έκδοση στον τόμο 34 μπορούμε να βρούμε δυο φυλλάδια το ένα με τίτλο: “Η επερχόμενη καταστροφή και πώς θα την αντιμετωπίσουμε”, και το δεύτερο: “Αν μπορούν οι Μπολσεβίκοι να κρατήσουν την εξουσία”. Και στα δυο αυτά κείμενα βρίσκουμε πάρα πολλές απαντήσεις σε σχέση με το θέμα του εργατικού ελέγχου οι οποίες είναι τρομακτικά επίκαιρες.
Εργοστασιακές επιτροπές
Η εμφάνιση μορφών εργατικού ελέγχου στην επαναστατημένη Ρωσία του 1917, αρχίζει τους πρώτους μήνες της επανάστασης γύρω από απλά καθημερινά ζητήματα. Τον Ιούνη του 1917 γίνεται για πρώτη φορά πανρωσική συνδιάσκεψη που μαζεύει τις εργοστασιακές επιτροπές, από πολλούς και διαφορετικούς χώρους. Το πρώτο θέμα που αυθόρμητα μπαίνει από τον κόσμο είναι αν οι εργάτες σε κάθε χώρο δουλειάς έχουν έλεγχο για το ποιος προσλαμβάνεται και ποιος απολύεται.
Ήταν νωρίς για να μιλήσει κανείς για εργατικό έλεγχο με την ευρύτερη έννοια, όμως ήταν βήματα εργατικού ελέγχου, και ο Λένιν τα εντοπίζει και δίνει την αναγκαία έμφαση. Ναι, είμαστε υπέρ της συγκρότησης αυτών των επιτροπών που διεκδικούν να έχουν έλεγχο ποιος αποφασίζει σε σχέση με ζητήματα προσλήψεων και απολύσεων. Στην πορεία βέβαια άρχισαν να αντιμετωπίζουν προβλήματα λειτουργίας όλης της οικονομίας: αν υπάρχει ψωμί στις πόλεις για να τραφεί ο πληθυσμός. Αν υπάρχουν καύσιμα στις πόλεις για να βγάλει ο κόσμος τον χειμώνα. Αν υπάρχουν πρώτες ύλες για την βιομηχανία. Και πάνω σε αυτά προχωράει η πολιτική συζήτηση και μπαίνουν τα ζητήματα. Ποιος μπορεί να εξασφαλίσει ψωμί για όλους; Ποιος μπορεί να εξασφαλίσει τρόφιμα για όλο τον πληθυσμό; Το πετρέλαιο και το κάρβουνο για την θέρμανση όλων;
Ο Λένιν έχει υπέροχα κομμάτια για αυτά τα καθημερινά ζητήματα. Π.χ. λέει πως έχετε βάλει δελτίο για το ψωμί και κάθε εργατική οικογένεια είναι υποχρεωμένη να στέκεται στην ουρά για 2 φρατζόλες, αλλά δεν υπάρχει κανένα πλούσιο νοικοκυριό, είτε είναι αστοί καπιταλιστές, είτε είναι αριστοκράτης γαιοκτήμονας που να μην έχει την δυνατότητα πρόσβασης στο ψωμί και στα καλύτερα τρόφιμα χωρίς κανένα απολύτως πρόβλημα. Πώς γίνεται αυτό; Πώς λειτουργεί ένας μηχανισμός -και μάλιστα μέσα στον πόλεμο- που κάνει αυτές τις επιλογές;
Αυτά είναι τα θέματα στα οποία αναπτύσσεται ο εργατικός έλεγχος και στην πραγματικότητα, προσπαθώντας βήμα βήμα να βάλει όλα τα αντίδοτα στα χαοτικά στοιχεία της διάλυσης της οικονομίας από έναν καπιταλισμό σε κρίση. Ο Λένιν βάζει το θέμα των τραπεζών. Το ότι ο έλεγχος των τραπεζών είναι κλειδί. Πολύ επίκαιρο σε σχέση με σήμερα. Ο Λένιν κάνει την σύνδεση: Εργατικός έλεγχος και εργατική εξουσία. Τα βάζει μαζί αυτά τα πράγματα. Οι Μπολσεβίκοι δίνανε μάχη σε κάθε βήμα, όπου απλωνόταν ο εργατικός έλεγχος σε κάθε εργοστάσιο, να συντονιστεί και με τα υπόλοιπα. Πάνω σε τέτοια βήματα έφτασαν οι Μπολσεβίκοι να μπορούν να κάνουν πράξη το σύνθημα “Όλη η εξουσία στα Σοβιέτ”.
Σε κάθε συνέλευση έχουμε να προτείνουμε λύση για το πώς θα πάνε τα πράγματα παρακάτω - στον ALTER κάθε μέρα κάνουν και ένα βήμα προς την συνειδητοποίηση για το πώς το κανάλι μετατρέπεται από κανάλι του αφεντικού σε κανάλι των εργατών, στην Ελευθεροτυπία το ίδιο, και σε πολλά άλλα σημεία το επόμενο χρονικό διάστημα. Αυτή τη διαδικασία την υποστηρίζουμε, την ενθαρρύνουμε και ταυτόχρονα μέσα στην ιδεολογικοπολιτική συζήτηση της αριστεράς εξηγούμε ότι αυτή είναι η γνήσια παράδοση της επαναστατικής αριστεράς που θα μας οδηγήσει στα καλύτερα αποτελέσματα: θα μας φέρει και να βοηθάμε τον κόσμο να αντιμετωπίζει την κρίση και να βοηθήσουμε την αριστερά επιτέλους να κυβερνήσει όπως αξίζει να κυβερνήσει, σαν εξουσία των ίδιων των εργατών.
Διαβάστε επίσης
Η τοποθέτηση του Κώστα Σαρρή