Την Κυριακή 8 Φλεβάρη γίνεται ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών στην Πορτογαλία. Τα αποτελέσματα του 1ου γύρου ήταν η μεγαλύτερη απόδειξη της τεράστιας κρίσης στην οποία βρίσκεται όλο το πολιτικό σκηνικό της χώρας. Στο δεύτερο γύρο πέρασε ο υποψήφιος που στήριζε το Σοσιαλιστικό Κόμμα, Αντόνιο Ζοζέ Σεγούρο και ο αρχηγός του ακροδεξιού κόμματος Chega, Αντρέ Βεντούρα.
Το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου θεωρείται από πολλούς δεδομένο, καθώς το 23% που πήρε ο Βεντούρα στον πρώτο γύρο είναι απίθανο να φτάσει το 50% στο δεύτερο γύρο, όσο και αν η επίσημη Δεξιά έχει στρώσει το χαλί για να περάσουν οι φασίστες. Όμως, η κατάσταση βαθιάς κρίσης που αγκαλιάζει όλους τους θεσμούς και τα κόμματα δεν σώζεται από το αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου.
Παραδοσιακά στην Πορτογαλία, οι προεδρικές εκλογές δεν είχαν καν έντονο χρώμα πολιτικής αντιπαράθεσης. Ο πρόεδρος έχει ρόλο παρόμοιο με τον πρόεδρο στην Ελλάδα, δηλαδή σχεδόν διακοσμητικό, κι έτσι τα κόμματα αξιοποιούσαν τις εκλογές για να μεταδώσουν εικόνα σταθερότητας και ενότητας της χώρας. Σχεδόν πάντα, ο εκλεγμένος πρόεδρος αφηνόταν να κάνει δύο θητείες χωρίς να του μπει εμπόδιο τη δεύτερη φορά. Οι υποψήφιοι των άλλων κομμάτων παραιτούνταν από “τακτ”. Αλλά η κατάσταση έχει αλλάξει άρδην.
Μετά τις τεράστιες κινητοποιήσεις του 2010-2012 ενάντια στη λιτότητα και την Τρόικα ακολούθησαν οι κυβερνήσεις της κεντροαριστεράς με επικεφαλής τον Κόστα του Σοσιαλιστικού Κόμματος και τη συμμετοχή και στήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος και του Μπλόκου της Αριστεράς. Για αρκετά χρόνια, η κεντροαριστερή κυβέρνηση μπορούσε να δίνει μια εικόνα ψεύτικης σταθερότητας στη χώρα. Η ρεφορμιστική Αριστερά μάλιστα είχε καταπιεί αμάσητο το ψέμα ότι αυτή η “σταθερότητα” ήταν αποτέλεσμα της δικής της δράσης που στήριζε τα “φιλολαϊκά” μέτρα του Κόστα. Τα τραγικά αποτελέσματα αποκαλύφθηκαν όταν η κυβέρνηση Κόστα κατέρρευσε και εν μέσω σκανδάλων. Η Αριστερά κατατροπώθηκε ακόμη περισσότερο από το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών, σχεδόν εξαφανίστηκε. 2% πήρε η υποψήφια του Μπλόκου και 1,65% ο υποψήφιος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Είχαν προηγηθεί οι κοινοβουλευτικές εκλογές του περασμένου Μάη, όπου η Δεξιά κατάφερε να ξαναπάρει τα πάνω της και να κρατηθεί ενισχυμένη στην κυβέρνηση, ενώ η Αριστερά πήρε τα χειρότερα ποσοστά στην ιστορία της. Τώρα στις προεδρικές έσπασε και αυτό το αρνητικό ρεκόρ.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες εμφανίστηκε σχεδόν από το πουθενά το ακροδεξιό Chega, το οποίο από 1,3% το 2019 πήγε στο 7,2% το 2022, 18,1% το 2024 και στο 22,6 το 2025. Ο αρχηγός τους, ο Βεντούρα προσπάθησε να αξιοποιήσει την ορμή, κατεβαίνοντας ο ίδιος για υποψήφιος πρόεδρος της Δημοκρατίας και κατάφερε να περάσει στο δεύτερο γύρο. Το πολιτικό σκηνικό της Πορτογαλίας μοιάζει να έχει φάει μαζεμένες τις σφαλιάρες που προσπαθούσε να αποφύγει από το 2010.
Το Chega έφερε το ρατσισμό στο κέντρο της πολιτικής συζήτησης, ξεκινώντας καμπάνιες ενάντια στους Ρομά και τους μετανάστες. Η επίσημη Δεξιά ακολούθησε και από το 2024 ο Μοντενέγρο που είναι πρωθυπουργός κεντράρει την πολιτική του στην ενίσχυση του κράτους και της “ασφάλειας” δίνοντας ακόμη περισσότερα περιθώρια στο Chega. Ναζιστικές συμμορίες και νοσταλγοί της δικτατορίας έκαναν την εμφάνισή τους στους δρόμους. Κάποια γνωστά “στελέχη” των ναζί πέρασαν στο Chega. Οι “φιλελεύθεροι” έκαναν προεδρική εκστρατεία που λίγο ξεχώριζε από της ακροδεξιάς. Ενώ και το Σοσιαλιστικό Κόμμα προσαρμόστηκε κι αυτό προς τα Δεξιά, διαλέγοντας για υποψήφιο για τις προεδρικές εκλογές, τον Σεγούρο, από τη δεξιά του πτέρυγα. Και η κοινοβουλευτική Αριστερά κάνει πως δεν καταλαβαίνει ότι τα πράγματα έχουν σκληρύνει και συνεχίζει να νοσταλγεί τις “καλές μέρες” της κεντροαριστερής συγκυβέρνησης.
Στο μεταξύ η Δεξιά δεν μένει στα λόγια. Ο Μοντενέγρο με τη στήριξη στην πράξη και της ακροδεξιάς έχει εξαπολύσει μια επίθεση στους εργαζόμενους, που συγκρίνεται μόνο με της Τρόικας. Δίνει πράσινο φως για απολύσεις και νομιμοποιεί τις απλήρωτες υπερωρίες μέχρι 150 ώρες το χρόνο, χτυπάει τα δικαιώματα στη συνδικαλιστική δράση μέσα στους χώρους δουλειάς και πολλές κατακτήσεις των νέων και των γυναικών. Το Δεκέμβρη παρά την πολιτική αδυναμία της Αριστεράς να απαντήσει, οργανώθηκε η πρώτη γενική απεργία στη χώρα μετά από 12 χρόνια, με πολύ μεγάλη συμμετοχή όχι μόνο στο δημόσιο αλλά και σε μαζικούς χώρους του ιδιωτικού τομέα, ιδιαίτερα στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Η Αριστερά πρέπει να ξυπνήσει και να ξαναπιάσει το νήμα της Αντίστασης που άρχισε να ξετυλίγεται με την απεργία του Δεκέμβρη.