Όταν πρόκειται όμως για εμάς, τότε όλα αυτά πάνε περίπατο. Το σακάκι ορίζεται από τα “δραστικά του συστατικά”: δυο μανίκια, πέντε ως εφτά κουμπιά, ένας γιακάς, δυο τσέπες. Η επιλογή πρέπει να γίνεται με το αλάνθαστο κριτήριο της ελεύθερης αγοράς -την χαμηλότερη τιμή δηλαδή. Ακόμα και αν πρόκειται για ζήτημα ζωής και θανάτου (της δικής μας, όχι της δικής τους, εννοείται): καλώς ήλθατε στον κόσμο των γενοσήμων.
Την εποχή της βαθιάς αποικιοκρατίας οι γαλλικές αρχές σημάδευαν με την σφραγίδα Bon Pour L'Orient τα πτυχία των “ιθαγενών” που έρχονταν στο Παρίσι για να σπουδάσουν σε ένα από τα ειδικά για αυτό τον σκοπό “κολέγια”: «Επαρκές για την Ανατολή» -και αυστηρά ακατάλληλο, προφανώς, για τον ίδιο τον γαλλικό πληθυσμό. Στα γενόσημα του Λοβέρδου φυσικά δεν υπάρχει καμιά σφραγίδα “Επαρκές για τους Εργάτες, τους Συνταξιούχους και τους Φτωχούς”. Αλλά δεν χρειάζεται: οι πλούσιοι, όπως είπαμε, είναι ειδικοί στο να διακρίνουν την ποιότητα. Αυτοί θα συνεχίζουν να αγοράζουν τα πιο σύγχρονα, τα πιο ακριβά και τα πιο επώνυμα φάρμακα όταν χρειαστεί. Εμάς θα αφήνουν να πεθαίνουμε, κοροϊδεύοντας μας με “δοκιμασμένα” φάρμακα -κατά κανόνα του περασμένου αιώνα.
Από την 1η Απριλίου η επιλογή των φαρμάκων για τους ασφαλισμένους των ταμείων δεν θα γίνεται πλέον από τους γιατρούς: ο γιατρός θα γράφει απλά στη συνταγή την “δραστική”, την βασική χημική ουσία, που θα απαιτείται για τη θεραπεία. Ο φαρμακοποιός θα προτείνει στον ασθενή μια σειρά από κατάλληλα φάρμακα και ο ασθενής θα διαλέγει όποιο του αρέσει -όπως διαλέγει απορρυπαντικό στο σούπερ μάρκετ. Με μια διαφορά: το ταμείο θα συνεισφέρει ένα ποσό που θα καθορίζεται από την τιμή του φθηνότερου. Την διαφορά θα την πληρώνει ο ίδιος ο ασφαλισμένος. Αν μπορεί, φυσικά.
Αν πάλι δεν μπορεί, τόσο το καλύτερο: η Ελλάδα ήταν το 2008 στην 17η θέση της παγκόσμιας κατάταξης με βάση το “προσδόκιμο ζωής” -πάνω από την Αυστρία, την Γερμανία, τη Βρετανία ή τις ΗΠΑ. Ζούμε για παράδειγμα, κατά μέσο όρο, 8 ολόκληρα χρόνια περισσότερο από ότι οι γείτονές μας στην Βουλγαρία. Και αυτά τα 8 χρόνια βαραίνουν κάθε χρόνο με εκατοντάδες εκατομμύρια τον προϋπολογισμό...
Η κυβέρνηση έχει εξαπολύσει μια ολόκληρη επίθεση προπαγάνδας στην προσπάθειά της να μας πείσει ότι η νέα μέθοδος συνταγογράφησης είναι “για το καλό μας”. Και έχουν επιστρατεύσει τα πιο χυδαία επιχειρήματα ενάντια σε όσους προσπαθούν να αντισταθούν σε αυτή τη δολοφονική απόπειρα υποβάθμισης της δημόσιας υγείας.
Υπόγεια συμφέροντα
Αυτοί που αντιστέκονται στα γενόσημα, λέει ο Λοβέρδος, υποστηρίζουν στην πραγματικότητα τα “υπόγεια” συμφέροντα των πολυεθνικών του φαρμάκου. Οι γιατροί αντιδρούν γιατί “τα παίρνουν” από τις εταιρίες. Η αριστερά αντιδρά γιατί χαϊδεύει τις κατεστημένες πρακτικές. Και πάει λέγοντας.
«Σε αυτούς που πολεμούν με μέσα ανίερα και έχουν βρει τις φωνούλες τους στον δημόσιο βίο», έλεγε γεμάτος οργή ο Λοβέρδος, «απαντάμε με κατάλληλα επιχειρήματα. Οι λασπολόγοι έχουν την αλήθεια απέναντί τους. Ελβετία, ΗΠΑ, Γερμανία χώρες που παράγουν πρωτότυπα φάρμακα χρησιμοποιούν κατά 80% γενόσημα. Θα πεθάνουν οι άνθρωποι λένε. Σοβαρά; Πώς το ξέρει ο καθηγητής και γιατί δεν το ξέρει ο ΕΟΦ και ποιος του είπε να βγει σε κάποιο συγκεκριμένο κανάλι; Είναι λασπολόγοι και ψεύτες. Ας το βρουν οι περίεργοι τι κρύβεται από πίσω».
Πρόκειται για καθαρή υποκρισία. Πρώτα απ' όλα η διάσταση ανάμεσα στις χώρες ή τις πολυεθνικές που παράγουν, υποτίθεται, τα πρωτότυπα, επώνυμα φάρμακα και τις “άλλες” που παράγουν τα γενόσημα δεν υπάρχει: οι ίδιες εταιρίες που κυριαρχούν στην αγορά των “επωνύμων” κυριαρχούν και στην αγορά των γενοσήμων. Το 32% των γενοσήμων που κυκλοφορούν στην παγκόσμια αγορά παρασκευάζεται στις ΗΠΑ. Το 15% παράγεται στην Κίνα, το 6% στην Βραζιλία, ενώ την τέταρτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης τη μοιράζονται η Γερμανία, η Γαλλία και η Ινδία με ένα ποσοστό γύρω στο 5% η καθεμία.
Ανερχόμενη αγορά
Τα γενόσημα είναι μια παγκόσμια ανερχόμενη -και πολλά υποσχόμενη- αγορά: αναπτύσσεται με διπλάσιους ρυθμούς από ότι η αγορά των πρωτοτύπων. Η Pfizer και η Novartis, οι δυο μεγαλύτερες φαρμακοβιομηχανίες του κόσμου, είναι ταυτόχρονα και δυο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς γενοσήμων: η Santoz είναι θυγατρική της Novartis, ενώ η παραγωγή γενοσήμων της Pfizer είναι πάνω από το 50% της παραγωγής της Teva (της μεγαλύτερης εταιρίας παραγωγής γενοσήμων στον κόσμο). Η ίδια η Teva, με τη σειρά της, είναι ταυτόχρονα μια από τις 15 μεγαλύτερες εταιρίες παραγωγής πρωτοτύπων φαρμάκων στον κόσμο.
Οι ελληνικές φαρμακοβιομηχανίες παράγουν σχεδόν αποκλειστικά γενόσημα. Πέρσι, η Ελλάδα εξήγαγε φάρμακα (γενόσημα) σε πάνω από 60 χώρες. Και φυσικά δεν έχουν καμιά αντίρρηση απέναντι στις προσπάθειες της κυβέρνησης να ανεβάσει τα ποσοστά των γενοσήμων φαρμάκων στην Ελλάδα από το 15% σήμερα στο 50% που ζητάει η Τρόικα. Αν θέλει να ανακαλύψει τα “υπόγεια” (ή όχι και τόσο υπόγεια) συμφέροντα, θα έπρεπε να αρχίσει από τον ίδιο της τον εαυτό η κυβέρνηση.
Πόσο αποτελεσματικά είναι τα γενόσημα;
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα γενόσημα είναι εξίσου ασφαλή και αποτελεσματικά με τα πρωτότυπα φάρμακα. Λέει ψέματα.
Πρώτα απ' όλα τα γενόσημα είναι φάρμακα παλιά. Για να μπορεί μια εταιρία να “αντιγράψει” ένα φάρμακο πρέπει να έχουν λήξει τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας (οι πατέντες) που διαθέτει η εταιρία που ανέπτυξε το πρωτότυπο. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να έχουν περάσει κατά μέσο όρο γύρω στα 25 χρόνια. Είναι γελοίο να υποστηρίζει κανείς ότι μπορεί να αγνοήσει την έρευνα και την ανάπτυξη ενός τέταρτου του αιώνα -και αυτό να μην έχει επιπτώσεις στην αποτελεσματικότητα.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, για να φέρουμε ένα γνωστό παράδειγμα, μόλυνση από τον υιό του AIDS ισοδυναμούσε με καταδίκη σε θάνατο. Σήμερα, η ιατρική έχει σύγχρονα φάρμακα που μπορούν να σταματήσουν την εξέλιξη της αρρώστιας. Με “γενόσημα”-αντίγραφα των φαρμάκων της δεκαετίας του 1980, απλώς θα πεθάνεις.
Φυσικά η ανακάλυψη των αντιρετροϊκών φαρμάκων δεν σταμάτησε την εξάπλωση του AIDS -και για αυτό έφταιγαν οι μεγάλες εταιρείες που είχαν στα χέρια τους τις πατέντες. Στη Νότια Αφρική το AIDS πήρε τη δεκαετία του 2000 διαστάσεις πανδημίας, με τα ποσοστά των ενηλίκων που είχαν μολυνθεί από τον υιό να φτάνουν στο 20%. Η θεραπεία με τα πρωτότυπα φάρμακα στοίχιζε σχεδόν 10.000 δολάρια το χρόνο -ένα αστρονομικό ποσό για μια χώρα με μέσο εισόδημα όλα και όλα 2.600 δολάρια το χρόνο. Η κυβέρνηση της Νότιας Αφρικής κατάφερε να ελέγξει την πανδημία μόνο όταν άρχισε να εισάγει φτηνά “πειρατικά” γενόσημα -αντίγραφα των ακριβών φαρμάκων που παραβίαζαν τις πατέντες.
Ο Λοβέρδος, όμως, δεν έχει καμιά πρόθεση ούτε να παραβιάσει τους ευρωπαϊκούς νόμους περί πνευματικής ιδιοκτησίας, ούτε φυσικά να έρθει σε σύγκρουση με τις πολυεθνικές του φαρμάκου. Το αντίθετο θέλει. Όπως αποκαλύφθηκε από τα Wikileaks οι χώρες της ΕΕ βρίσκονται σε μυστικές συνεννοήσεις από το 2008 για την δημιουργία ενός νέου, ακόμα πιο αυστηρού πλαισίου (ACTA), ενάντια στην “πειρατεία” σε βάρος της πνευματικής ιδιοκτησίας. Οι διαρροές ανάγκασαν τελικά πέρσι την ΕΕ να δημοσιοποιήσει ανοιχτά την πρωτοβουλία στην οποία, τι περίεργο, οι φαρμακοβιομηχανίες παίζουν από την αρχή πρωταγωνιστικό “συμβουλευτικό” ρόλο.
Πόσο ασφαλή είναι τα γενόσημα;
Τα γενόσημα δεν είναι, προφανώς, όλα ίδια. Ούτε παράγονται κάτω από τις ίδιες συνθήκες. Τα γενόσημα της Santoz θα έχουν, κατά πάσα πιθανότητα, την ίδια πάνω-κάτω ποιότητα με τα υπόλοιπα φάρμακα της Novartis. Και την ίδια τιμή.
Αυτά που θα είναι πολύ φτηνότερα θα είναι τα φάρμακα που θα προέρχονται από τις πιο ανεξέλεγκτες και αβέβαιες πηγές. Και αυτά είναι τα φάρμακα που θα αναγκάζονται να παίρνουν οι ασφαλισμένοι -αν δεν θέλουν (ή δεν μπορούν) να πληρώσουν τη διαφορά για να πάρουν τα ακριβότερα.
Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι φάρμακα, αποθήκες και εργοστάσια ελέγχονται εξονυχιστικά από τον Ελληνικό Οργανισμό Φαρμάκου. «Όλα τα φάρμακα συμπεριλαμβανομένων και των γενοσήμων», λέει ο πρόεδρος του ΕΟΦ, «ανεξάρτητα από την χώρα παραγωγής τους (ΗΠΑ, Ινδία κα.), για να εισαχθούν και να κυκλοφορήσουν στην Ελλάδα, έχουν ελεγχθεί και πιστοποιηθεί από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (Ε.Μ.Α.) και τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων (ΕΟΦ), ο οποίος διενεργεί συστηματικά εργαστηριακούς έλεγχους και επιθεωρήσεις. Επιπλέον, μετά την αδειοδότηση και κυκλοφορία των φαρμάκων, ο ΕΟΦ διενεργεί εργαστηριακούς δειγματοληπτικούς ελέγχους και τακτικές και έκτακτες επιθεωρήσεις».
Στην θεωρία. Στην πράξη ο ΕΟΦ ούτε κάνει, ούτε μπορεί να κάνει κανέναν απολύτως έλεγχο: όπως καταγγέλλει ο σύλλογος των εργαζομένων, το προσωπικό του ΕΟΦ έχει συρρικνωθεί σήμερα στα 150 άτομα (ήταν 250 πριν από ένα χρόνο). Και αυτοί θα πρέπει να ελέγχουν 150 φαρμακαποθήκες, 60 εργοστάσια και πάνω από 7000 εισαγόμενα ή παραγόμενα φάρμακα: το πολύ-πολύ να κάνει μια εθιμοτυπική επίσκεψη το χρόνο. Η Ιατρική Σχολή της Θεσσαλονίκης έχει ήδη καταγράψει περιπτώσεις “σοβαρών αλλεργικών αντιδράσεων” που έχουν προκληθεί από γενόσημα φάρμακα “που σε κάποιες περιπτώσεις οδήγησαν σε αλλεργικό σοκ τους ασθενείς, θέτοντας σε κίνδυνο τη ίδια τους τη ζωή”.
'Η και ακόμα χειρότερα. Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από μια αμερικανική εφημερίδα του 2008. Και αφορούν ένα μικρό εργοστάσιο στο Πουέρτο Ρίκο, που ανήκει σε μια από τις καναδικές πολυεθνικές:
“Οι πρώτες ανησυχίες ήρθαν όταν ένας εργαζόμενος που συσκεύαζε χάπια πρόσεξε ότι οι παράξενοι μπλε λεκέδες στα χάπια ταίριαζαν με το χρώμα που είχαν οι πόρτες του εργοστασίου. Αφού εντοπίστηκαν και πάλι οι λεκέδες στις κάψουλες, ένα φάρμακο για τον έλεγχο της πίεσης που ονομάζεται Dilitazem, το εργοστάσιο άρχισε να τοποθετεί καλύμματα πάνω από τα καρότσια με τα φάρμακα στους χώρους παραγωγής. Ο ιδιοκτήτης του εργοστασίου, όμως, η καναδική Biovail Corp. δεν προσπάθησε ποτέ να μάθει αν οι παρτίδες που είχε ήδη στείλει ήταν
μολυσμένες...”
Αυτές είναι οι ευκαιρίες που ψάχνει ο Λοβέρδος: χάπια με μπλε και πράσινους κόκκους. Κατάλληλα για κάθε ασθένεια. Αποτέλεσμα εγγυημένο. Με την σφραγίδα και την εγγύηση της Τρόικας. Bon Pour L'Orient...