Υπάρχει ένας πυρήνας αλήθειας σε αυτού τους είδους τις θεωρίες. Όπως έγραφε ο Τιμ Γκάρτον-Ας στην Γκάρντιαν της Κυριακής, "με την Ουκρανία, η Ρωσία παραμένει μια αυτοκρατορία". Ο έλεγχος του εδάφους και των πλουτοπαραγωγικών πηγών της Ουκρανίας -και της ναυτικής της βάσης στη Σεβαστούπολη- είχε πάντα καθοριστική σημασία για τη δυνατότητα του Ρωσικού κράτους να εξαπλώνει την κυριαρχία του τόσο νότια, όσο και δυτικά.
Η ανεξαρτητοποίηση της Ουκρανίας το 1991 ήταν ένα πολύ σοβαρό πλήγμα για την ιμπεριαλιστική ισχύ της Ρωσίας. Και αυτό απείλησε να επιδεινωθεί όταν, μετά την "Πορτοκαλί Επανάσταση" του 2004, άνοιξε η συζήτηση στα σοβαρά για την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Αυτή η εξέλιξη θα ήταν η συνέχιση της πολιτικής της εξάπλωσης της ηγεμονίας των ΗΠΑ στην Ευρασία με την ενσωμάτωση των πρώην σταλινικών κρατών της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.
Ο πόλεμος, το 2008, ανάμεσα στη Ρωσία και τη Γεωργία -οι ηγέτες της έκαναν τότε καμπάνια για την ένταξή της στο ΝΑΤΟ- έκλεισε εκείνη τη συζήτηση. Αυτό όμως που ενδιαφέρει πραγματικά τη Δύση είναι να παραμένει η Ουκρανία ανεξάρτητη, περιορίζοντας έτσι τη δύναμη της Ρωσίας.
Η Γερμανία και η Ρωσία έχουν αναπτύξει στενούς οικονομικούς δεσμούς μέσα στα τελευταία 20 χρόνια. Συνταξιοδοτημένοι πολιτικοί σαν τον πρώην καγκελάριο Γκέρχαρντ Σρέντερ ή τον πρώην υπουργό Εξωτερικών Χανς Ντίτριχ Γκένσερ διατηρούν στενές -και συχνά ιδιαίτερα επικερδής- σχέσεις με τη Ρωσική ηγεσία.
Είναι αλήθεια ότι η σημερινή κρίση στην Ουκρανία πυροδοτήθηκε από την απόφαση του προέδρου Βίκτoρ Γιανουκόβιτς να εντάξει, τον περασμένο Νοέμβρη, τη χώρα του σε έναν "Ανατολικό Συνεταιρισμό" με την ΕΕ. Ο χειρισμός, όμως, των διαπραγματεύσεων από τις Βρυξέλλες ήταν, όπως φαίνεται, ως συνήθως ανόητος. Όπως έλεγε ο Άντρου Γουίλσον, ένας ειδικός επί της Ουκρανίας, "η ΕΕ προσήλθε σε μια σφαγή με μαχαίρια, οπλισμένη με μια μπαγκέτα. Ο Ανατολικός Συνεταιρισμός ήταν μια "λάιτ" εκδοχή της πολιτικής της διεύρυνσης, σε μια στιγμή όπου η Ρωσία ετοιμαζόταν για ένα σκληρό ματς άρσης βαρών".
Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν προσέφερε στην Ουκρανία του Γιακουκόβιτς -που βρίσκεται ένα μόνο βήμα πριν τη χρεοκοπία- άμεση βοήθεια αξίας 19 δις δολαρίων. Η αντιπρόταση της ΕΕ ήταν μια υπόσχεση να βοηθήσει την Ουκρανία να προσφύγει στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο -έναν οργανισμό διαβόητο για τη σκληρότητά του απέναντι στις χώρες που αναγκάζονται να ζητήσουν τη βοήθειά του (οι όροι, πάντως, χαλάρωσαν ξαφνικά μόλις έπεσε ο Γιανουκόβιτς).
Μπούμερανγκ
Ο ελιγμός του Πούτιν γύρισε μπούμερανγκ όταν το δυτικό τμήμα της Ουκρανίας ξεσηκώθηκε. Οι γεωγραφικές διαιρέσεις -η βάση του Γιανουκόβιτς ήταν οι πιο ορθόδοξες και ρωσόφωνες επαρχίες της ανατολής και του νότου- αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο ανταγωνιστικές δυνάμεις παλεύουν, δια μέσω των αιώνων, για την κυριαρχία πάνω στην Ουκρανία.
Πάρτε για παράδειγμα το Lviv, μια από τις κυριότερες πόλεις σήμερα της (κύρια) καθολικής, δυτικής Ουκρανίας. Πριν από εκατό χρόνια ονομαζόταν Lemberg και ήταν η πρωτεύουσα της Αυστριακής επαρχίας της Γαλικίας. Από το 1919 μέχρι το 1939 ονομαζόταν Lwοw και ήταν η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Πολωνίας. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο έγινε το Lvov της Σοβιετικής Δημοκρατίας της Ουκρανίας.
Η βασική γραμμή της πολιτικής διαίρεσης της Ουκρανίας, τόσο το 2004 όσο και σήμερα, μοιάζει να είναι γεωγραφικά προσδιορισμένη, με δυο αντίπαλες συμμορίες διεφθαρμένων, απατεώνων ολιγαρχών -τη μια συνδεδεμένη με τη Ρωσία και την άλλη με τις ΗΠΑ και την ΕΕ- να τσακώνονται για την εξουσία.
Από ότι φαίνεται, όμως, υπήρξαν δυο σημαντικές διαφορές ανάμεσα στο 2004 και το σήμερα. Πρώτον, οι πολιτικοί της αντιπολίτευσης είχαν πολύ μικρότερο έλεγχο πάνω στην εξέγερση, η οποία τροφοδοτείται κύρια από τα κάτω (με τη συμμετοχή ανάμεσα στα άλλα και κάποιων αποκρουστικών δυνάμεων σαν το ακροδεξιό κόμμα Σβόμποντα). Δεύτερον, ο Γιανουκόβιτς εγκαταλείφθηκε, από ότι φαίνεται, και από τους ολιγάρχες που τον υποστήριζαν και από τις δυνάμεις ασφαλείας.
Αυτή η εξέλιξη αφήνει τον Πούτιν, που πίστευε τώρα ότι θα εισέπραττε την επιτυχία των χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων στο Σότσι, αντιμέτωπο με τον εξευτελισμό. Η Ουκρανία ήταν ένας από τους βασικούς πυλώνες της "Ευρωασιατικής Ένωσης" που σχεδίαζε.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Ζμπίγκνιεφ Μπρεζίνσκι -ένας από τους αρχιτέκτονες της πολιτικής της εξάπλωσης του ΝΑΤΟ και της ΕΕ προς την ανατολή- πρότεινε στις ΗΠΑ να αποθαρρύνουν τον Πούτιν από την ιδέα μιας επέμβασης στην Ουκρανία, μέσα από την παροχή διαβεβαιώσεων: η Ουκρανία, είπε, θα μπορούσε να μετατραπεί σε μια νέα Φινλανδία, "έναν αξιοσέβαστο γείτονα και για τις δύο πλευρές, με στενές οικονομικές σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με την ΕΕ, αλλά χωρίς τη συμμετοχή της σε κάποια στρατιωτική συμμαχία που η Ρωσία θα μπορούσε να θεωρήσει ότι στρέφεται εναντίον της".
Αυτό όμως δεν μπορεί να απομακρύνει τους εφιάλτες του Πούτιν, που φοβάται ότι οι "έγχρωμες επαναστάσεις" στην Ουκρανία και τη Γεωργία δεν ήταν παρά προετοιμασίες για την εγκατάσταση ενός φιλοδυτικού καθεστώτος στην ίδια τη Μόσχα. Ο απόηχος του Κιέβου ενδέχεται να αποδειχτεί πολύ δύσκολο να περιοριστεί.