Ο γερμανικός στρατός εισέβαλε στο Βέλγιο με κατεύθυνση το Παρίσι, η Γαλλία κήρυξε τον πόλεμο στην Γερμανία για να ακολουθήσει η Βρετανία. Η αντίστροφη μέτρηση είχε ξεκινήσει σχεδόν ένα μήνα πριν, όταν ο «πυροβολισμός που αντήχησε σε όλη την Ευρώπη» ριγμένος στο Σεράγεβο από ένα νεαρό Σέρβο της Βοσνίας, είχε αφήσει νεκρούς τον Αρχιδούκα Φερδινάνδο και τη σύζυγό του, το διάδοχο της Αυστροουγγαρίας. Η Αυστροουγγαρία επιτέθηκε σε αντίποινα στη Σερβία, η οποία βρισκόταν υπό την προστασία της Ρωσίας του Τσάρου και της Γαλλίας. Η Γερμανία ήταν σύμμαχος της Αυστροουγγαρίας. 

 

Ο πόλεμος που ξέσπασε τον Αύγουστο του 1914 διέφερε από όλους τους προηγούμενους γιατί για χρόνια όλα τα κράτη που συμμετείχαν προετοιμάζονταν για το ενδεχόμενο του ξεσπάσματός του –που γινόταν όλο και πιο βέβαιο. Κατέστρωναν λεπτομερή σχέδια επιστράτευσης, κατασκεύαζαν διπλές σιδηροδρομικές γραμμές για την ταχύτατη μεταφορά μονάδων στο μέτωπο, κατήρτιζαν σχέδια επιχειρήσεων που τα αναθεωρούσαν τακτικά. Και βέβαια, ξόδευαν γιγάντια ποσά σε εξοπλισμούς. 

Στα χαρτιά, τα σχέδια των Γενικών Επιτελείων έμοιαζαν αλάνθαστα. Τεράστιοι στρατοί κινήθηκαν στις προκαθορισμένες θέσεις τους με το πιο σύγχρονο μεταφορικό μέσο της εποχής, τον σιδηρόδρομο. Τα άλογα και τα μουλάρια επιστρατεύτηκαν όπου δεν έφταναν οι ράγες. Η θεωρία ήταν ότι όποιος έφτανε πρώτος στα αποφασιστικά σημεία θα είχε το αποφασιστικό πλεονέκτημα απέναντι στον αντίπαλο που δεν θα είχε προλάβει να κινητοποιηθεί πλήρως. 

 

Κανείς δεν περίμενε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει γρήγορα μετά από μερικές αναμετρήσεις. Είναι μύθος ότι οι κυβερνήσεις περίμεναν ότι θα ξεμπερδέψουν με ένα πόλεμο έξι εβδομάδων. Οι Γερμανοί στρατηγοί στηρίζονταν στο περίφημο πλέον Σχέδιο Σλίφεν, που πρόβλεπε ότι ο στρατός τους θα καταλάμβανε τη βορειοανατολική Γαλλία, θα κατάφερε αποφασιστικά πλήγματα στη Γαλλία και μετά θα στρεφόταν ενάντια στην Ρωσία. Ταχύτητα ήταν η λέξη κλειδί. 

 

Οι Γάλλοι στρατηγοί ήταν ενθουσιώδεις υποστηρικτές του δόγματος της επίθεσης. Διέθεταν το αντίστοιχο του Σχεδίου Σλίφεν, το «Σχέδιο XVII». Σε αυτή την εκδοχή ο γαλλικός στρατός θα έμπαινε στο Βέλγιο και στην Γερμανία. 

 

Οι Ρώσοι στρατηγοί στηρίζονταν στα εκατομμύρια των επιστρατευμένων που μπορούσαν να κινητοποιήσουν και στα σχέδια που είχαν καταρτίσει με τους γάλλους ομολόγους τους: επίθεση! Ο ρώσικος στρατός μπήκε στην Ανατολική Πρωσία (σήμερα είναι κομμάτι της Πολωνίας). 

Όλα τα σχέδια πήγαν κατά διαόλου. Το 1914 έδωσε τη θέση του στο 1915 και αυτό στο 1916 και οι γραμμές του μετώπου στο χάρτη δεν είχαν αλλάξει. Ο πόλεμος, στο Δυτικό Μέτωπο ιδιαίτερα, έγινε μια βιομηχανία θανάτου. Κι οι μεγαλοφυείς στρατηγοί, φορτωμένοι με τα παράσημά τους, με τους τόμους του Κλαούζεβιτς και τα απομνημονεύματα του Ναπολέοντα στις βιβλιοθήκες τους, έστελναν απλά περισσότερο κρέας στο σφαγείο. 

 

Η Μάχη του Σομ ξεκίνησε την 1η Ιούλη του 1916 και κράτησε τέσσερις μήνες. Κόστισε 1 εκατομμύριο νεκρούς και τραυματίες. Οι συνολικές βρετανικές απώλειες έφτασαν τις 420.000, οι γαλλικές τις 200.000, οι γερμανικές κάπου ανάμεσα στις 450.000 με 600.000. Όταν τέλειωσε η μάχη, οι βρετανικές γραμμές είχαν προωθηθεί στην ιλιγγιώδη απόσταση των τεσσάρων χιλιομέτρων. 

 

Ωστόσο, βρίσκονταν ακόμα τέσσερα χιλιόμετρα μακριά από τον κύριο στόχο της επίθεσης. Όχι για τη μάχη συνολικά, αλλά για την πρώτη μέρα της…

 

Σχεδόν ένα χρόνο μετά, ο βρετανικός στρατός εξαπέλυσε μια ακόμα επίθεση που υποτίθεται θα στεφόταν με δαφνοστεφή νίκη. Έχει μείνει στην ιστορία ως η «Μάχη του Πασεντέλε» από το χωριό που ήταν ο κύριος στόχος της –σχεδόν έξι χιλιόμετρα από τις βρετανικές γραμμές. Μόνο στις δυο πρώτες βδομάδες, 3.000 βρετανικά κανόνια έριξαν περισσότερες από 4.000.000 οβίδες στις γερμανικές οχυρώσεις. Τρεις μήνες και 600.000 νεκρούς και τραυματίες μετά, οι συμμαχικές γραμμές είχαν προχωρήσει λιγότερο από πέντε χιλιόμετρα. Για κάθε μέτρο γης σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν 120 άνθρωποι. 

 

Το 1887 ο Φ. Ένγκελς στον πρόλογο που έγραψε για μια μπροσούρα ενός γερμανού σοσιαλιστή, έκανε μια πρόβλεψη για το που μπορούσε να οδηγήσουν οι «αμοιβαίοι εξοπλισμοί»:

 

«Εν τέλει, ο μόνος πόλεμος που μπορεί η Πρωσία-Γερμανία να διεξάγει, είναι ένας παγκόσμιος πόλεμος. Και μάλιστα ένας παγκόσμιος πόλεμος ανήκουστης έκτασης και βιαιότητας. Οχτώ με δέκα εκατομμύρια στρατιώτες θα αλληλοσφαγούν και στην πορεία θα ερημώσουν την Ευρώπη χειρότερα από ένα σμήνος ακριδών. Τα βάσανα του Τριακονταετούς Πολέμου συμπιεσμένα σε τρία τέσσερα χρόνια και απλωμένα σε όλη την έκταση της ηπείρου, πείνα, ασθένειες, και γενικευμένη οπισθοδρόμηση στη βαρβαρότητα, τόσο στους στρατούς όσο και στους λαούς… 

\r\n

Κατάρευση

\r\n

Γενικευμένη χρεοκοπία και κατάρρευση των παλιών κρατών και της συμβατικής πολιτικής τους σοφίας, σε σημείο όπου τα στέμματα θα κατρακυλάνε κατά δεκάδες στα λασπόνερα και δεν θα βρίσκεται κανείς να τα σηκώσει… η απόλυτη αδυναμία να προβλεφτεί πώς θα τελειώσει όλο αυτό και ποιος θα βγει νικητής από τη μάχη». 

 

Ο Ένγκελς δεν έπεσε πολύ έξω στις προβλέψεις του. Το έτος 1918 η Ευρώπη θύμιζε πολύ τις εικόνες που προφήτευε τριάντα χρόνια πριν. Εκτός από τους νεκρούς των μαχών, υπήρχαν οι ασθένειες. Η «ισπανική γρίπη» ήρθε στους εξαντλημένους πληθυσμούς της Ευρώπης από τα καράβια που μετέφεραν τους Αμερικάνους στρατιώτες το 1918 στη Γαλλία, και σκότωσε εκατομμύρια μέσα σε δυο χρόνια. Ο πόλεμος δεν θα ήταν πραγματικά παγκόσμιος αν δεν έμπαιναν οι ΗΠΑ στο γενικό σφαγείο –κάτι που έγινε τον Απρίλη του 1917. 

 

Και δεν περιορίστηκε στην Ευρώπη. Ο Ατλαντικός έγινε το θέατρο του υποβρυχιακού πολέμου. Ακόμα πιο αναπάντεχο για τον σημερινό αναγνώστη είναι η συμβολή της Ιαπωνίας στον πόλεμο στο πλευρό της Βρετανίας. Ο ιαπωνικός στόλος εξουδετέρωσε τα παράκτια φρούρια και τις μικρές νησιώτικες αποικίες της Γερμανίας στην Κίνα και τον Ειρηνικό. Ακόμα πιο αναπάντεχη ήταν η συμμετοχή δεκατεσσάρων αντιτορπιλικών του στις επιχειρήσεις στην ανατολική Μεσόγειο (ένα τορπιλίστηκε στα ανοιχτά νότια της Κρήτης). 

 

Πώς ένα σχετικά ασήμαντο επεισόδιο σε μια μικρή πόλη των Βαλκανίων, μπόρεσε να πυροδοτήσει μια τέτοιου μεγέθους παγκόσμια σύρραξη;