Πολιτική
Άλεξ Καλλίνικος: Ο Ντράγκι, η Ελβετία και η κρίση
Ο ταμπλάς που ήρθε την προηγούμενη βδομάδα στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, έξι χρόνια μετά το τελευταίο οικονομικό κραχ, έδειξε πόσο μακριά βρίσκεται από το να έχει εξασφαλίσει ένα ασφαλές λιμάνι.
\r\n\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n \r\n
Την περασμένη Πέμπτη η Ελβετική Εθνική Τράπεζα (SNB) ανακοίνωσε ότι εγκαταλείπει την ισοτιμία που εμπόδιζε το ελβετικό φράγκο να ανέβει υπερβολικά απέναντι στο ευρώ. Η Ελβετία είναι μια από εκείνες τις οικονομίες –όπως οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Βρετανία- που λειτουργούν σαν καταφύγιο. Ενόψει οποιασδήποτε οικονομικής αναταραχής, οι επενδυτές παρκάρουν εκεί τα λεφτά τους για να τα κρατήσουν ασφαλή.
\r\nΤο πρόβλημα για τον ελβετικό καπιταλισμό είναι ότι, αν η ισοτιμία συναλλάγματος αφηνόταν να βρει το δικό της δρόμο, η εισροή ζεστού χρήματος θα έσπρωχνε το φράγκο προς τα πάνω έναντι του ευρώ. Αυτό θα καθιστούσε τις ελβετικές εξαγωγές ακριβές σε σύγκριση με τις ανταγωνίστριες ευρωπαϊκές εταιρείες.
\r\nΈτσι, τον Σεπτέμβρη του 2011 η Ελβετική Εθνική Τράπεζα επέβαλε ένα ταβάνι ισοτιμίας 1,20 φράγκο προς ένα ευρώ. Για να εμποδίσει το φράγκο να ανέβει ψηλότερα, έπρεπε να αγοράσει ξένα νομίσματα. Τον περασμένο Νοέμβρη είχε φτάσει να κρατάει ξένο συνάλλαγμα αξίας πάνω από μισό τρις ευρώ, όσο το 80% του ελβετικού ΑΕΠ.
\r\nΜάλλον, όμως, δεν ήταν αυτός ο αποφασιστικός παράγοντας που ώθησε την Ελβετική Εθνική Τράπεζα να εγκαταλείψει τη σταθερή ισοτιμία φράγκου-ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα συνεδριάζει αυτή τη βδομάδα. Αναμένεται ότι –τελικά- θα αποφασίσει ένα πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης.
\r\nΑυτό θα περιλαμβάνει αγορά ομολόγων, ώστε να δημιουργηθεί χρήμα που θα διοχετευθεί στις τράπεζες. Η ιδέα είναι ότι οι τράπεζες θα δανείσουν λεφτά στις εταιρείες και τα νοικοκυριά, τονώνοντας επενδύσεις και κατανάλωση.
\r\nΜετά το κραχ, και η Kεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ και η Τράπεζα της Αγγλίας έχουν εφαρμόσει μεγάλα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης, αλλά υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με το πόσο αποτελεσματικά ήταν. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας έχει σε εφαρμογή ένα ακόμα πιο μεγάλο πρόγραμμα (συγκριτικά με το μέγεθος της οικονομίας της).
\r\nΤο πρόβλημα της Ιαπωνίας είναι ο αποπληθωρισμός –οι τιμές πέφτουν αυξάνοντας το βάρος του χρέους και κάνοντας τους καταναλωτές πιο επιφυλακτικούς να ξοδέψουν. Τώρα ο αποπληθωρισμός απλώνεται. Οι τιμές έπεσαν 0,2% στην ευρωζώνη τον Δεκέμβρη και στην Βρετανία είναι στο όριο να συμβεί το ίδιο.
\r\nΤώρα, ο πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι θέλει να εισαγάγει και στην ευρωζώνη ποσοτική χαλάρωση, με την ελπίδα ότι περισσότερα χρήματα στην αγορά θα εμποδίσουν την πτώση των τιμών. Για να το κάνει, πρέπει να ξεπεράσει την τεράστια αντίσταση του γερμανικού κατεστημένου. Το οποίο είναι τρομοκρατημένο ότι η οποιαδήποτε υποστήριξη της ΕΕ προς τα χρεωμένα κράτη-μέλη της θα υπονομεύσει το εξαγωγικό οικονομικό μοντέλο της Γερμανίας.
\r\n\r\n
\r\nΠοσοτική χαλάρωση
\r\nΤο πράσινο φως δόθηκε μόλις την περασμένη βδομάδα όταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αναίρεσε την απόφαση του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου και αποφάσισε ότι η ποσοτική χαλάρωση είναι νόμιμη.
\r\nΕξαιτίας της γερμανικής αντίστασης, ο Ντράγκι πιθανά θα προχωρήσει σε μια πιο περιορισμένη εκδοχή ποσοτικής χαλάρωσης σε σύγκριση με τις αντίστοιχες στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία. Αλλά η πλημμυρίδα του φρέσκου χρήματος θα είναι αρκετή για να σπρώξει προς τα κάτω το ευρώ στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος.
\r\nΉταν πιθανά αυτή η προοπτική που ώθησε την Eλβετική Εθνική Τράπεζα να εγκαταλείψει την ισοτιμία. Τις ώρες που ακολούθησαν την ανακοίνωση, το φράγκο πήδησε ένα εντυπωσιακό 39% απέναντι στο ευρώ και το σοκ που δημιούργησε οδήγησε μερικές εταιρείες συναλλάγματος στην χρεοκοπία. Αναδείχθηκε έτσι ότι πολλές επισφαλείς πρακτικές εξακολουθούν να εφαρμόζονται και μετά το κραχ.
\r\nΕταιρείες ξένου συναλλάγματος που εδρεύουν στο Λονδίνο επέτρεπαν σε τζογαδόρους να στοιχηματίζουν ποσά μέχρι 1.000 φορές πάνω από το κεφάλαιο που διέθεταν, παίζοντας με την ισοτιμία των νομισμάτων. Την ίδια στιγμή, αφελείς δανειολήπτες από την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, όπως έκαναν και πριν το κραχ, έπαιρναν στεγαστικά δάνεια σε ελβετικά φράγκα. Η άνοδος του φράγκου, σήμερα σημαίνει ότι πολλοί από αυτούς μπορεί να χάσουν το σπίτι τους.
\r\nΑλλά το μεγάλο μάθημα της τελευταίας βδομάδας δεν ήταν μόνο η υπενθύμιση του πόσο επικίνδυνες και καταστροφικές είναι οι αγορές. Ο αποπληθωρισμός είναι σύμπτωμα της παγκόσμιας οικονομικής στασιμότητας την οποία βοηθά να διαιωνίζεται.
\r\nΤην προηγούμενη βδομάδα η Παγκόσμια Τράπεζα χαμήλωσε την πρόβλεψή της για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη από 3,4% σε 3%. «Η παγκόσμια οικονομία κινείται με μια μόνο μηχανή» - τις ΗΠΑ, παραπονέθηκε ένας εκπρόσωπος.
\r\nΑλλά το πρόβλημα είναι πιο βαθύ. Η πραγματική μηχανή που οδηγούσε την παγκόσμια οικονομία τις τελευταίες δεκαετίες -το χρηματοπιστωτικό σύστημα με κέντρο τη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο- παραμένει άσχημα στραπατσαρισμένο.
\r\n