Πολιτική

Το ελληνικό “όχι” ήταν ένα μεγάλο χαστούκι για τις άρχουσες τάξεις σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του πλανήτη. Αλλά δεν ήταν η μοναδική συμφορά που τους χτύπησε αυτές τις μέρες. Και ούτε καν η χειρότερη.

 

Την περασμένη Παρασκευή το χρηματιστήριο της Σανγκάης έκλεισε με βαριές απώλειες 12%. Ήταν η τρίτη συνεχόμενη εβδομάδα πτώσης για τα χρηματιστήρια της Κίνας. Συνολικά, από τα μέσα του Ιούνη μέχρι σήμερα, οι αξίες των κινεζικών μετοχών έχουν χάσει σχεδόν το 1/3 της αξίας τους. Μέσα σε 15 ημέρες 3 τρισεκατομμύρια δολάρια έγιναν καπνός. Το ποσό είναι ανατριχιαστικό: είναι (με βάση τα στοιχεία του 2012) δυο φορές μεγαλύτερο από την κεφαλαιοποίηση (δηλαδή την αξία όλων των μετοχών, όλων των επιχειρήσεων που είναι εισηγημένες) του χρηματιστηρίου της Φρανκφούρτης. Και είναι 9 φορές μεγαλύτερο από το δημόσιο χρέος της Ελλάδας.

 

 

Το Σάββατο το αμερικανικό οικονομικό ειδησιογραφικό πρακτορείο Bloomberg συνέκρινε το σημερινό Κραχ των χρηματιστηρίων της Κίνας με το Κραχ της αμερικανικής Wall Street τον Οκτώβρη του 1929. Και όχι άδικα.

 

Η Κίνα, εκτός από “εργοστάσιο” του πλανήτη, έχει εξελιχθεί μέσα στα τελευταία χρόνια και σε ένα από τα μεγαλύτερα κέντρα κερδοσκοπίας του κόσμου. Από τον Ιούλη του 2014 μέχρι τον φετινό Ιούνη, ο γενικός δείκτης των κινεζικών μετοχών σχεδόν τριπλασιάστηκε. Τώρα η φούσκα έσκασε. Και όπως τον Οκτώβρη του 1929, έτσι και τώρα τίποτα δεν μοιάζει να είναι ικανό να σταματήσει την καταστροφή.

 

Η κυβέρνηση της Κίνας, πρώτα απ' όλα, έχει αποδειχτεί ανίκανη να αποφύγει την καταστροφή. “Το Πεκίνο”, γράφει χαρακτηριστικά ο ανταποκριτής της εφημερίδας Financial Times στο Χονγκ Κονγκ, “έχει χρησιμοποιήσει κάθε μέσο σε μια προσπάθεια να σταματήσει τον κατήφορο... που πολλοί φοβούνται ότι κινδυνεύει να εξελιχθεί σε μια ολοκληρωτική κατάρρευση. Για να το πούμε απλά, οι προσπάθειες αυτές δεν έχουν δουλέψει”.

 

Εξίσου ανίκανη έχει αποδειχθεί και η κεντρική τράπεζα της Κίνας. Την περασμένη εβδομάδα, η Λαϊκή Τράπεζα της Κίνας (όπως ονομάζεται η κεντρική τράπεζα) έκανε μια απεγνωσμένη προσπάθεια να ενθαρρύνει τους επενδυτές να επιστρέψουν στα χρηματιστήρια προσφέροντάς τους άφθονο, φτηνό και εύκολο χρήμα: μείωσε τα επιτόκια και ελαχιστοποίησε τα ποσά που οι εμπορικές τράπεζες είναι αναγκασμένες από το νόμο να “παρκάρουν” στην κεντρική τράπεζα (σαν ασφάλεια για τις καταθέσεις). Η επιθετική αυτή πολιτική, όμως, γύρισε μπούμερανγκ: αντί να σταματήσει το κύμα των ρευστοποιήσεων στα χρηματιστήρια την επιτάχυνε: οι δείκτες, αντί να σταθεροποιηθούν, έκαναν μια άγρια βουτιά προς τα κάτω. 

 

Η κεντρική τράπεζα προσπάθησε στη συνέχεια να αντιστρέψει το κλίμα χαλαρώνοντας τους κανόνες δανεισμού. Ένας από τους παράγοντες που είχαν οδηγήσει τη δεκαετία του 1920 στις φούσκες -και στη συνέχεια στο ανεξέλεγκτο κραχ που ακολούθησε- ήταν τα δάνεια με ενέχυρο τις ίδιες της μετοχές (stock on margin). Οι χρηματιστές, έγραφε ο Τζον Κένεθ Γκάλμπρεϊθ, ο “βιογράφος” του Κραχ του 1929 (και πατέρας του Τζέιμς Γκάλμπρεϊθ) ανακάλυψαν με τον τρόπο αυτό τα πλεονεκτήματα της “γεωμετρικής προόδου”: αγόραζαν μετοχές, τις κατέθεταν στις τράπεζες σαν ενέχυρο, με το οποίο έπαιρναν ένα ακόμα δάνειο για να αγοράσουν μετοχές και πάει λέγοντας.

 

Οι τζογαδόροι στην Κίνα του 2015 έκαναν ακριβώς το ίδιο. Αρχικά η Κεντρική Τράπεζα έβαλε κάποια “αυστηρά” όρια: τα δάνεια δεν μπορούσαν να ξεπεράσουν το 50% της αξίας των μετοχών -με άλλα λόγια τα μισά από τα λεφτά που τζόγαραν οι “επενδυτές” θα έπρεπε να είναι δικά τους. Το μόνο όμως που κατάφερε με αυτούς τους περιορισμούς η Κεντρική Τράπεζα ήταν να στρέψει τους κερδοσκόπους στις “σκιώδεις” τράπεζες -στους τοκογλύφους δηλαδή. Οι σκιώδεις αυτές τράπεζες ήταν ένα από τα μεγάλα μυστικά της απογείωσης των κινεζικών χρηματιστηρίων. Στην αρχή οι αρχές κινήθηκαν επιθετικά ενάντιά τους. Όταν ξέσπασε, όμως, ο πανικός έτρεξε η ίδια η Κεντρική Τράπεζα να τις υποκαταστήσει, χαλαρώνοντας τον κανόνα του 50%. Μάταια όπως αποδείχτηκε.

 

 

Το περασμένο Σάββατο, λίγες ώρες μετά τη νέα καθίζηση κατά 12%, μια ομάδα από 21 μεγάλους χρηματιστές ανακοίνωσαν τη δημιουργία ενός ταμείου με στόχο τη σταθεροποίηση της αξίας των μετοχών. Οι 21 “προικοδότησαν” μάλιστα το ταμείο αυτό με ένα ιλιγγιώδες ποσό – 120 δισεκατομμύρια γουάν, σχεδόν 20 δισεκατομμύρια δολάρια. Η αποστολή του είναι να παρεμβαίνει στα χρηματιστήρια, με μαζικές αγορές όποτε υπάρχει υπερπροσφορά, με στόχο να σταματήσει την πτώση των τιμών. 

 

Το ίδιο ακριβώς, όμως, είχαν κάνει και οι μεγάλες αμερικανικές τράπεζες το 1929. Όπως θυμίζει το Bloomberg, “η άμεση επίπτωση της συνάντησης των πέντε ισχυρότερων τραπεζιτών της Αμερικής στις 24 Οκτώβρη του 1929 στον Οίκο των Μόργκαν ... ήταν ενθαρρυντική: ο πανικός της Μαύρης Πέμπτης έδωσε της θέση του σε μια ανάκαμψη... Η εφημερίδα New York Times έπλεκε το εγκώμιο των τραπεζιτών... Η ενίσχυση της εμπιστοσύνης, όμως, δεν κράτησε. Ο κατήφορος ξανάρχισε την επόμενη Δευτέρα, με τον Dow Jones να χάνει 13% μέσα σε μια μέρα”. Και ο κατήφορος σταμάτησε μόνο αφού το αμερικανικό χρηματιστήριο είχε χάσει ένα ακόμα τρίτο της αξίας του.

 

Και τα πράγματα είναι ακόμα πιο δύσκολα σήμερα στην Κίνα. Τα 120 δισεκατομμύρια γουάν είναι πραγματικά από κάθε άποψη ένα ιλιγγιώδες ποσό. Αλλά είναι ψίχουλα μπροστά στο τσουνάμι που έχει χτυπήσει τις μετοχές της Κίνας.  

 

 

Φυσικά κανείς δεν μπορεί να προβλέψει σήμερα πως θα εξελιχθεί αυτό το κραχ μέσα στις επόμενες μέρες. Πολλοί οικονομολόγοι προβλέπουν ότι οι μετοχές θα “προσγειωθούν” στα επίπεδα που είχαν πριν από ένα χρόνο. Άλλοι εκτιμούν ότι θα πέσουν ακόμα πιο κάτω. Άλλοι πάλι ότι θα μείνουν κάπου στη μέση. Αλλά αυτό ελάχιστη σημασία έχει. Η κρίση στην Κίνα δείχνει με τον πιο τρανταχτό τρόπο τα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα ολόκληρο το σύστημα -από τη μια άκρη του πλανήτη μέχρι την άλλη.

 

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, αυταπάτες για “ανάκαμψη” της Ελλάδας, αν εφαρμόσει ένα “σωστό” μείγμα περιοριστικών και αναπτυξιακών μέτρων, δεν έχουν καμιά απολύτως σχέση με την πραγματικότητα. 

 

Μόνο ένα πράγμα μπορεί να προστατέψει τους εργάτες και τους φτωχούς από αυτή την κρίση του συστήματος: η αντίσταση.