Ιστορία

Το 1916 ο Albert Einstein προέβλεψε την ύπαρξη βαρυτικών κυμάτων ως πόρισμα της γενικής θεωρίας της Σχετικότητας. Δεν υπάρχει απλώς ένας τρισδιάστατος χώρος αλλά ένας τετραδιάστατος χωροχρόνος: κάθε μάζα παραμορφώνει το χώρο γύρω της κι έτσι έλκει άλλα σώματα. Τα βαρυτικά κύματα είναι κι αυτά παραμορφώσεις του χωροχρόνου που προκαλούνται από βίαια γεγονότα όπως συγκρούσεις μεγάλων μαζών, περιστροφή δίδυμων άστρων, εκρήξεις σουπερνόβα κλπ. Διαδίδονται με την ταχύτητα του φωτός, δηλαδή με πεπερασμένη ταχύτητα, κι αυτό έρχεται σε αντίθεση με τη (νευτώνεια) αντίληψη ότι οι βαρυτικές δυνάμεις ασκούνται ακαριαία.

Η επιβεβαίωση της διαίσθησης του Einstein ότι ο χωροχρόνος λειτουργεί σαν πλέγμα που παραμορφώνεται, ήρθε 100 χρόνια μετά, και 40 χρόνια μετά τις πρώτες έμμεσες ενδείξεις. Επίσης χρειάστηκαν περισσότερα από 20 χρόνια προγραμματισμού και κατασκευής του αισθητήρα LIGO που έκανε την ανίχνευση. Ο αισθητήρας μπορεί να εντοπίσει τη διαστολή και τη συστολή που προκαλούν σε ακτίνες laser τα βαρυτικά κύματα. Η άμεση παρατήρηση βαρυτικών κυμάτων έγινε το Σεπτέμβριο του 2015 και ανακοινώθηκε με τη δημοσίευση του σχετικού άρθρου στις 11 Φεβρουαρίου του 2016. Τα κύματα προήρθαν από μια σύγκρουση μαύρων τρυπών που έγινε σε απόσταση 1.3 δισεκατομμυρίων ετών φωτός.

 

Με αυτή την παρατήρηση ανοίγεται ένα ολόκληρο νέο “κανάλι” πληροφοριών από το οποίο μπορούμε να μελετήσουμε το Σύμπαν. Τα βαρυτικά κύματα μεταφέρουν πληροφορίες που μέχρι τώρα ήταν αόρατες, μια και δεν πρόκειται για κύματα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Μας δίνουν τη δυνατότητα όχι μόνο να μελετήσουμε αόρατα σώματα και φαινόμενα (όπως η μαύρη τρύπα), αλλά να αφουγκραστούμε και γεγονότα που συνέβησαν πριν την ύπαρξη του φωτός, “κοντά” στην εποχή του Big bang.

 

Στο (ας το πούμε έτσι) φως αυτής της τεράστιας ανακάλυψης, η συζήτηση για την επιστήμη γίνεται ακόμα πιο αιχμηρή: η έρευνα είναι μια διαδικασία χρονοβόρα και απαιτητική, και σε έναν τεράστιο βαθμό εξαρτάται από τους στόχους του κεφαλαίου για να χρηματοδοτηθεί. Από την έρευνα για την παραγωγή και προώθηση προϊόντων όπως για παράδειγμα κακής ποιότητας, επιβλαβή για το περιβάλλον, φθηνά στην παραγωγή αγαθά καθημερινής χρήσης (φαγητό, ρούχα), μέχρι την ίδια την καταστροφή, με τη μελέτη και κατασκευή ολοένα και πιο αποτελεσματικών όπλων, οι προτεραιότητες του κεφαλαίου καθορίζουν και την πορεία της επιστήμης.

 

Σε αυτές τις αντίξοες συνθήκες, ευρήματα όπως το παραπάνω υπερτονίζουν ότι χρειαζόμαστε έρευνα που να εξυπηρετεί την κοινωνία και όχι το κέρδος: είτε αυτό σημαίνει την απόκτηση γνώσης και την παρατήρηση των μυστηρίων του σύμπαντος μέσα από όλους αυτούς τους θαυμαστούς ορίζοντες που ανοίγονται, είτε την επίλυση των καθημερινών μας αναγκών σε υγεία, σίτιση, μετακίνηση, διασκέδαση, μόρφωση.