«Μασού, όλα έχουν γαμηθεί» (Massu tout est foutu). Αυτή τη φράση ξεστόμισε αυθόρμητα ο Ντε Γκωλ όταν βρέθηκε πρόσωπο με πρόσωπο με τον στρατηγό Μασού, διοικητή των γαλλικών στρατευμάτων στη Δυτική Γερμανία στις 29 Μάη του 1968. 

Ο πρόεδρος Ντε Γκωλ δεν έκανε κάποια επίσημη επίσκεψη. Το πρωινό εκείνης της μέρας είχε κυριολεκτικά εξαφανιστεί από το Παρίσι, αφού πρώτα είχε αναβάλλει την προγραμματισμένη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου. Μια επίσημη ενημέρωση έλεγε ότι θα πήγαινε στο εξοχικό του με ελικόπτερο. Αλλά το ελικόπτερο δεν προσγειώθηκε ποτέ εκεί. Ο Ντε Γκωλ πήγε στο Μπάντεν, στην έδρα της γαλλικής στρατιωτικής διοίκησης να μιλήσει με τους παλιούς του γνώριμους, τον Μασού και τους άλλους στρατηγούς. 

Η γενική απεργία και οι καταλήψεις των εργοστασίων συνεχίζονταν, το κράτος είχε παραλύσει θα μπορούσε να πει κανείς. Στις 24 του Μάη ο Ντε Γκωλ είχε αναγκαστεί να κάνει το πρώτο του «διάγγελμα στο έθνος» από το ραδιόφωνο, γιατί η κρατική τηλεόραση απεργούσε και το κτίριό της το είχαν καταλάβει οι εργαζόμενοι/ες σ’ αυτήν. Ο Ντε Γκωλ είχε αναγγείλει δημοψήφισμα σε εκείνο το διάγγελμα αλλά δεν βρέθηκε ούτε ένα τυπογραφείο να τυπώσει τα ψηφοδέλτια. 

Στις 27 του Μάη, η κυβέρνηση ξεκίνησε τις διαπραγματεύσεις με τις ηγεσίες των συνδικαλιστικών συνομοσπονδιών. Διήρκεσαν 36 ώρες. Τελικά, οι «συμφωνίες της Γκρενέλ» έδιναν μέχρι και 35% αυξήσεις στο κατώτατο μισθό και 7% σε όλους τους μισθούς. Οι ηγέτες της CGT, της μεγαλύτερης συνομοσπονδίας και στενά δεμένης με το Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, πήγαν στο γιγάντιο εργοστάσιο της Ρενό Μπιγιανκούρ για να την παρουσιάσουν και να πείσουν τους εργάτες να επιστρέψουν στη δουλειά. Η συνέλευση των 25 χιλιάδων απεργών τους άκουσε σιωπηλή, και στη συνέχεια ψήφισε υπέρ της συνέχισης της απεργίας και της κατάληψης. Το νέο απλώθηκε σαν τη φωτιά. Η μια συνέλευση μετά την άλλη απέρριπτε τη συμφωνία. 

Το κλίμα στο περιβάλλον του Ντε Γκωλ και στην κυβέρνηση γινόταν υστερικό και απελπισμένο. Αργότερα ο Εντουάρντ Μπαλαντίρ, σύμβουλος του πρωθυπουργού Πομπιντού, θα έγραφε ότι «η κυβέρνηση είχε πάψει να είναι όργανο σχεδιασμού κι αποφάσεων. Θύμιζε μια ασυνάρτητη ομάδα κουτσομπόληδων». Το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε αναγγείλει μια διαδήλωση για τις 29 Μάη. Ο Ντε Γκωλ ήταν τρομοκρατημένος. Αργά το βράδυ της 28η του Μάη συναντήθηκε με τον Φουσέ, παλιό στέλεχος του γκωλισμού και υπουργό Εσωτερικών: «Πες μου, Φουσέ, μπορείς να εγγυηθείς, πραγματικά να εγγυηθείς, ότι οι δυνάμεις της τάξης δεν θα λυγίσουν απέναντι σε μια εξέγερση, ό,τι και να γίνει;». Η απάντηση ήταν αρνητική. Ο Ντε Γκωλ έφυγε για το Μπάντεν κουβαλώντας τα προσωπικά του αρχεία και η σύζυγός του τα χρυσαφικά της οικογένειας. 

Τις ίδιες ώρες ο Πομπιντού έδινε εντολή σε μονάδες τεθωρακισμένων να βγουν από τις βάσεις τους και να κινηθούν κοντά σε προάστια του Παρισιού. Κι ο γνωστός Μασού ζητούσε, στο τηλέφωνο, από τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, να διορίσει τον Μαρσέλ Μπιζάρ στρατιωτικό διοικητή της περιφέρειας του Παρισιού. Ήταν ο πιο κατάλληλος, έλεγε ο στρατηγός, για να αντιμετωπίσει την «αναρχία». 

Χασάπηδες

Ο Ντε Γκωλ προσέφευγε στους παλιούς του συμπολεμιστές, τους χασάπηδες της Αλγερίας και πραξικοπηματίες. Γιατί αυτό ήταν ο Μασού και ο Μπιζάρ. Είχαν δρέψει τις πρώτες δάφνες τους στους «Ελεύθερους Γάλλους» του Ντε Γκωλ στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Στη συνέχεια ανέβηκαν στη στρατιωτική ιεραρχία διοικώντας ειδικές δυνάμεις αλεξιπτωτιστών στον πόλεμο της Ινδοκίνας, όταν ο γαλλικός ιμπεριαλισμός προσπάθησε να πνίξει στο αίμα το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα του Βιετνάμ. 

Όμως, ο Μασού κι ο Μπιζάρ έγιναν διαβόητοι το 1956-58. Ο πρώτος ήταν διοικητής της 10ης Μεραρχίας Αλεξιπτωτιστών και ο δεύτερος το δεξί του χέρι. Τον Οκτώβρη του ’56 τμήματα της επίλεκτης μονάδας ήταν η εμπροσθοφυλακή στην επέμβαση της Γαλλίας, Βρετανίας και Ισραήλ στο Σουέζ, με σκοπό την ανατροπή του Νάσερ της Αιγύπτου (που είχε το “θράσος” να εθνικοποιήσει τη Διώρυγα). 

Στη συνέχεια ο Μασού ανέλαβε τη διοίκηση του Αλγερίου, της πρωτεύουσας της Αλγερίας, με εντολή να τσακίσει το αντάρτικο πόλης του FLN, του εθνικού απελευθερωτικού μετώπου της Αλγερίας. Ήταν η «Μάχη του Αλγερίου» (τίτλος της κλασσικής πια ταινίας του Τζίλο Ποντεκόρβο). Ξεκίνησε με τη συντριβή της γενικής απεργίας που είχε κηρύξει το FLN. Συνεχίστηκε με τον αποκλεισμό της Κάσμπα -της αραβικής παλιάς πόλης- με συρματοπλέγματα, την απαγόρευση κυκλοφορίας τα βράδια. Η εντολή του Μπιζάρ ήταν όποιος/α την παραβίαζε θα σκοτωνόταν επί τόπου και το πτώμα θα έμενε σε δημόσια θέα. 

Περίπου 24 χιλιάδες συνελήφθησαν. Από αυτούς «εξαφανίστηκαν», δηλαδή δολοφονήθηκαν, κοντά στις τέσσερις χιλιάδες. Άλλοι «αυτοκτόνησαν», όπως ο Μπεν Μιχντί, ο επικεφαλής του δικτύου του FLN. Ο Μπιζάρ και ο Μασού είχαν συμφωνήσει ότι μια «κανονική» δίκη θα γύριζε μπούμερανγκ. Το gegene, το ηλεκτροσόκ με καλώδια στα γεννητικά όργανα, ήταν ένα από τα πιο συνηθισμένα βασανιστήρια. Επιδρομές σε σπίτια, συλλήψεις, βασανιστήρια, «εξαφανίσεις». Αυτές ήταν οι μέθοδοι του Μασού και του Μπιζάρ.

Η σχέση του Ντε Γκωλ με τους χασάπηδες της Αλγερίας ήταν ακόμα πιο στενή. Σε αυτούς χρωστούσε την «επιστροφή» του το 1958, και τις υπερεξουσίες που του έδινε το Σύνταγμα της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Τα γεγονότα που οδήγησαν εκεί ξεκίνησαν στο Αλγέρι. Και στο επίκεντρό τους δεν ήταν άλλος από τον Μασού. 

Στις 13 Μάη του 1958 μια μεγάλη κινητοποίηση των Γάλλων εποίκων στο Αλγέρι κατέληξε στην κατάληψη του κυβερνείου. Ήταν η απάντηση στα νέα ότι ο νέος πρωθυπουργός στο Παρίσι άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο για διαπραγματεύσεις με το FLN. Οι αλεξιπτωτιστές δεν έκαναν τίποτα για να εμποδίσουν την «κατάλυση των νόμιμων αρχών». Αντίθετα, ο Μασού εμφανίστηκε στο μπαλκόνι του κυβερνείου, μαζί με τα άλλα μέλη της «Επιτροπής Κοινής Σωτηρίας». Δυο μέρες μετά στο ίδιο μπαλκόνι εμφανιζόταν ο στρατηγός Σαλάν, διοικητής όλων των γαλλικών δυνάμεων στην Αλγερία. Τελειώνοντας την ομιλία του φώναξε: «Ζήτω η Γαλλία! Ζήτω η Αλγερία!» και μετά από μια σύντομη παύση: «Ζήτω ο Ντε Γκωλ!». 

Λίγες μέρες αργότερα οι αλεξιπτωτιστές του Μασού κατέλαβαν την Κορσική. Η «Επιχείρηση Ανάσταση», το σχέδιο του γενικού επιτελείου για το πραξικόπημα στη μητροπολιτική Γαλλία ετοιμαζόταν μεθοδικά. Ο Ντε Γκωλ ήταν ενήμερος λεπτομερώς. Είχε δηλώσει ότι ήταν «έτοιμος να επωμιστεί τις ευθύνες της διακυβέρνησης». 

Στις 29 Μάη του 1958 το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε το διορισμό του Ντε Γκωλ στη θέση του πρωθυπουργού. Στο τέλος του χρόνου είχε γίνει ο πρώτος πρόεδρος της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Ακριβώς δέκα χρόνια μετά, ο Ντε Γκωλ κατέφευγε στους στρατηγούς που τον είχαν φέρει στην εξουσία για συμβουλές και στήριξη. 

Κράτος

Ένα και κάτι αιώνα πριν από αυτά τα γεγονότα ο Καρλ Μαρξ εξηγούσε στο κλασσικό πλέον έργο του Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη, ότι «η αστική δημοκρατία σημαίνει την απεριόριστη δεσποτεία μιας τάξης πάνω σε άλλες τάξεις». Κι ότι το κράτος, «αυτό το παρασιτικό σώμα», όταν η αστική κοινωνία έμπαινε σε παροξυσμό κρίσης, αναλάμβανε να την «σώσει» κάνοντας πέρα τη «δημοκρατική επιγραφή: ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα με τις απαρερμήνευτες λέξεις: πεζικό, ιππικό, πυροβολικό». 

Πολλά είχαν αλλάξει από τα μέσα του 19ου αιώνα όταν ζούσε ο Μαρξ. Όμως, το αστικό κράτος δεν είχε αλλάξει στην ουσία του, παρόλες τις αναλύσεις για το πόσο ξεπερασμένη ήταν η ανάλυση του Μαρξ για το χαρακτήρα και το ρόλο του. Στη καρδιά του συνέχιζαν να βρίσκονται τα «ιδιαίτερα σώματα ένοπλων ανδρών» με το μονοπώλιο της βίας. 

Τελικά, ο Ντε Γκωλ δεν χρειάστηκε να καταφύγει στο πεζικό, τα τανκ (αντί του ιππικού) και το πυροβολικό. Το απόγευμα της 29 Μάη έβγαλε διάγγελμά που απειλούσε με κήρυξη κατάστασης εκτάκτου ανάγκης αν συνεχίζονταν οι απεργίες και ταυτόχρονα ανήγγειλε εκλογές. Ο «λαός της δεξιάς» βγήκε στους δρόμους. 

Η ηγεσία του Γαλλικού ΚΚ υπέκυψε στο δίλημμα που είχε βάλει ο Ντε Γκωλ, όπως έκανε άλλωστε συνεχώς από τη δεκαετία του ’40. Στις 29 Μάη οι εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές/τριες φώναζαν «Αντίο Ντε Γκωλ». Όμως, για την ηγεσία του ΓΚΚ αυτή η προοπτική, η παραίτηση του Προέδρου από την πίεση της γενικής απεργίας, ήταν «τυχοδιωκτισμός». Τη λύση θα έδιναν οι κάλπες, σε συνθήκες ηρεμίας, όχι απεργιών. Η επαναστατική αριστερά ήταν πολύ μικρή και άπειρη για να προσφέρει εναλλακτική ηγεσία απέναντι σε αυτή την προοπτική. Οι απεργίες σταμάτησαν, η ώρα της κάλπης ήρθε κι ο Ντε Γκωλ νίκησε. Μια επαναστατική ευκαιρία είχε χαθεί.